ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଦି ସୃଷ୍ଟିର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ମେରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଜମାଇ ଧାତା ଓ ବିଧାତାଙ୍କୁ ତିନି ପୁତ୍ରୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମାରିଚିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରଭୁତି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣମାସା ଏବଂ ଚାରି ପୁତ୍ରୀ—ତୁଷ୍ଟି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଦୃଷ୍ଟି, କୃଷି ଓ ଅପଚିତି— ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁଲାହାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କ୍ଷମା କର୍ଦମ, ବରିୟଂସା, ସହିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ କନକପିତ, ପିବାରୀ ଓ ପୃଥିବୀସମା ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ। ସାନ୍ନତି ଶୁଭ ରୂପେ ଡାଟ୍ତୋର୍ଣ, ବେଦବାହୁ ଏବଂ ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ପୁତ୍ରୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେ ଅଠାଇ ହଜାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ। କ୍ରତୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିତ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ଭାଲାଖିଲ୍ୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସିନିବାଲି, କୁହୁ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି ସମେତ। ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସ୍ମୃତି ଅଗ୍ନି ଓ କୀର୍ତିମାନ୍ତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟା ଛଅ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ—ଏକ ପୁତ୍ରୀ ଶ୍ରୁତି ଓ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର: ସତ୍ୟନେତ୍ର, ଭାବ୍ୟ, ମୂର୍ତି, ଅପାହ, ଶନୈଶ୍ଚର ଓ ସୋମ, ଏହିଠାରେ ଶ୍ରୁତି ଛଅଟିଏ। ଉର୍ଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଲେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ରାଜାହ, ସୁହୋତ୍ର, ବାହୁ, ସାବନ, ଅନଘ, ସୁତପା ଓ ଶୁକ୍ର—ସେମାନେ ସାତିଏ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭବାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱହାଙ୍କୁ ତିନି ପୁତ୍ର ଦେଲେ—ଏହି ତିନି ପୁତ୍ର ତିନି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳାର୍ଥ ଜନ୍ମିତ। ପବମାନ, ପାବକା ଓ ଶୁଚି ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ; ପବମାନ ଘଉଁ ଘଉଁ ତଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପାବକା ଧର୍ମାର୍ଥ ତରଙ୍ଗ ଅଗ୍ନି, ଶୁଚି ସୂର୍ୟ ଅଗ୍ନି ଭାବରେ ବଢ଼ିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ସପ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ଚଉଉଁଞ୍ଜା ଏବଂ ନଉଁ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଗ୍ନିମାନେ ତପସ୍ୱୀ, ନିୟମୀ, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଏବଂ ନକରିଥିବା ପିତୃମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯଜ୍ଞକାରୀ ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ, ଅନ୍ୟମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍। ସ୍ୱଧା ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ ଲିନିଏଜରୁ ମେନା ପୁତ୍ରୀ ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ, ମେନା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମେନା ମୈନାକ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଏବଂ ଉମା ପୁତ୍ରୀ ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ; ହିମବତଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ଗଂଗା ଭବା ସହ ଏକତାରେ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ସ୍ୱଧା ଧରଣୀ ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା। ସ୍ୱଧା ରାଜା ମେରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଯାହାର ମୁହଁ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ। ପିତୃମାନେ ଅମୃତ ପାନ କରିଥିବା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ଲିନିଏଜ ଏଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଏକ ବିଭାଗ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି: ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀ ରୁଦ୍ର, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପରେ, ଦକ୍ଷକୁ ଉପାଳି କରି, ସେ ଭବାଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ପତି ଭାବରେ ପାଇଲେ; ନୀଲଲୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଅନେକ ରୁଦ୍ର ମୁକ୍ତ କରିଲେ। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମାନ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ତିଗ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୁନି, ହସି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେମାନେ ଚୌଦା ଭିନ୍ନ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କଲେ। ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ନୀଳ-ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ। ପିତାମହା ରୁଦ୍ରମାନେ ପ୍ରଣାମ କଲେ: "ଓ ମହାଦେବ, ତୁମେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ନୀଳ-ଲାଲ, ସବୁଜଣା, ସବୁ ଭାଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦୀର୍ଘ, ଛୋଟ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚୁଲ, ଦୃଷ୍ଟି ନଷ୍ଟ କରିବା, ଚିରଯୁବକ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଧ୍ଧ।" ସେମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟତାରୁ ମୁକ୍ତ, ରାଗ ନାହିଁ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ଭବାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏଭଳି ରୁଦ୍ରମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ରୁଦ୍ର ଭବାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିତ ଶୁଭ ଜନ୍ମିତ ଏହି ଶିବ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: "ଓ ମହାଦେବ, ତୁମେ ଅମର ଜନ୍ମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଜନ୍ମିତ ଜୀବ କର।" ଶିବ କହିଲେ: "ଏହା ମୋର ଅବସ୍ଥା ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଜୀବ କର।" ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଅନୁମତି ପାଇ, ଶଙ୍କରରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଚଳ-ଅଚଳ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ। ତାପରେ ଶଙ୍କର ରୁଦ୍ରମାନେ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ଥାଣୁ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଶଙ୍କରଙ୍କ ମହିମା। ରୁଦ୍ର କରୁଣାମୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳ କରିଥିବା ଶମ୍ଭୁ ଭାବରେ, ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିବା। ଶଙ୍କର ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଅସ୍ୟାସରେ ବିମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଏହି ବିମୁକ୍ତି 'ଶମ' ଭାବରେ ପରିଚିତ। ବିଷୟ ତ୍ୟାଗ, ଭୟରୁ ବିରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏହି ବିରାଗ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। ଦୋଷରୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଗୁଣ ତ୍ୟାଗ, ଅନ୍ୱେଷଣ ବିନା, ଜ୍ଞାନରୁ ଆସେ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଦୁଇର ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ। ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ ଓ ଶାସନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶଙ୍କର; ସେ ପିନାକୀ ନୀଳ-ଲାଲ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ। ଯେଉଁମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଅତି ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରଯୁବକ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ମାୟାର ଅଠାଇ ଭୟଙ୍କର ରୂପର ଅନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଅନେକ ନରକରେ ପାପୀମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରହନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ଶଙ୍କର, ନୀଳ-ଲାଲ ଭାବରେ ଶରଣ ନେଇନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।