ସୂତ ମୁନିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, “ହେ ସୂତ! ଆପଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବେଳେ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।” ସୂତ ମୁନି କହିଲେ, “ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱର୍, ମହସ୍, ଜନ, ତପସ୍ ଏବଂ ସତ୍ୟ—ଏହି ସପ୍ତ ଲୋକ, ପାତାଳ, ନରକ ଲୋକ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ସାଗର ଗଭୀରତା—ସମସ୍ତ ଏହି ଜଗତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ବଳେ ତାରା, ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଧ୍ରୁବ, ସପ୍ତ ଋଷି, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣସମୂହ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ ପାଇଥାଏ। ସେ ତ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଶିବ ଭାବରେ ସଦା ବ୍ୟାପିତ। ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଅନେକ ଲୋକ ଏହି ମହାତ୍ମା, ମହାଦେବ, ମହାଇଶ୍ୱରଙ୍କ ଆସଳ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହି ଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀର ତିନି ଲୋକର ଦେହ; ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ଜଗତ ମଙ୍ଗଳମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଥା ଏବେ କହିବି। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଛି; ଏବେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ କହିବି। ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହର୍, ଜନ, ତପସ୍, ସତ୍ୟ—ଏହି ସପ୍ତ ଶୁଭ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ଏହାଠାରୁ ତଳେ, ମହାତଳ ଆଦି ସପ୍ତ ତଳ ଲୋକ ଅଛି; ତାହାଠାରୁ ତଳେ ନରକ ଅଛି। ମହାତଳ ସୁନା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ, ଅଦ୍ଭୁତ ମହଲ ଏବଂ ଭବନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଏହିଠାରେ ଅନନ୍ତ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକ ଓ ପାତାଳ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ରସାତଳ ଏକ ପାହାଡ଼, ତଳାତଳ ସାର୍କରା, ସୁତଳକୁ ପୀତ, ଭିଟଳ କୋରାଲ ଭଳି ଚମକିଥାଏ। ଅତଳ ଏବଂ ତଳ ଧଳା ରଙ୍ଗର, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଧଳା ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଟୁଟ। ଏହି ସମସ୍ତ ତଳମାନଙ୍କ ପରିମାଣ ପୃଥିବୀ ପରି ଏବଂ ଆକାଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଅଟୁଟ। ଏହି ଘନ ତଳମାନଙ୍କ ପରିମାଣ ଏକ ଲକ୍ଷ ସପ୍ତ ହଜାର ଯୋଜନ, ଆକାଶର ମୂଳ ତିରିଶି ହଜାର ଯୋଜନ। ରସାତଳ ସୁନା ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠି ବାସୁକି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ତଳାତଳକୁ ବିରୋଚନ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ନରକ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସେବନ୍ତି, ଏହା ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ସୁତଳ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତାମାନେ, ବିନାୟକ ଓ କାଳନେମି ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଭିଟଳ ଦାନବ, ତାରକ, ଅଗ୍ନିମୁଖ, ମହାନ୍ତକ, ନାଗ ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠିତ। ଏଠି କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱ, ମହାକୁମ୍ଭ ଓ ହୟଗ୍ରୀବ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ନାମୁଚି ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ଏହି ତଳକୁ ଭାଗ କରିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ତଳ ଶୋଭାୟମାନ। ଏହି ସମସ୍ତ ତଳରେ, ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ ଅମ୍ବା, ସ୍କନ୍ଦ, ନନ୍ଦିନି ଓ ସମସ୍ତ ଗଣମାନେ ସହିତ ବ୍ୟାପିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ତଳ ଉପରେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଭୂମି ରହିଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସପ୍ତ ଭୂମିର ବିଭାଗ କଥା କହିବି। ଏହି ପୃଥିବୀ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସପ୍ତ ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଶୋଭିତ। ଜମ୍ବୁ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଶାଲ୍ମଳୀ, କୁଶ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଶାକ, ପୁଷ୍କର—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ହର ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବ୍ୟାପିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସପ୍ତ ସାଗର କ୍ରମେ—ଲୁଣ ପାଣି, ଅଖୁ ରସ, ମଦ୍ୟ, ଘିଅ, ଦହି ସାଗର, ଖୀର ସାଗର, ମିଠା ପାଣି। ଏହି ସମସ୍ତ ସାଗରରେ, ସମୟ ସମୟରେ ଶିବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ପାଣିର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ତରଙ୍ଗର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି। ଯେପରି ଖୀର ସାଗରରେ ଅମୃତ ରହିଛି, ସେପରି ହରି ସଦା ଖୀର ସାଗରରେ ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ଜ୍ଞାନରେ ଯୋଗ ନିଦ୍ରାରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି। ବଘ୍ନ ପ୍ରଭୁ ଜାଗିଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜାଗେ; ସେ ଶୁଏଲେ, ତାଙ୍କରେ ବ୍ୟାପିତ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଶୁଏ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର ହୁଏ; ଏହା ପରମ ଦେବଙ୍କ କୃପାରେ। ସୁଷେଣ ନାମକ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ପରମ ପୁରୁଷ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀରେ ନାରାୟଣ ସମାନ। ସନନ୍ଦନ, ସନକ, ସନାତନ, ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ—ଏମାନେ ସେଠି ସଦା ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପରେ ବହୁତ ଉଚ୍ଚଶିଖର ପାହାଡ଼ ଅଛି; କେତେକ ପାହାଡ଼ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି, ଗୁହା ମଧ୍ୟ ଅଛି; ସମୟର ଭାରରେ ବହୁତ ଭୂପତି ଅତୀତ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ହୋଇଛନ୍ତି। ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପ୍ରଜାପତି ତଥା ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏଠି ଭୂପତିମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ସମାନ ଗର୍ବ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ନାତିମାନେ ବଳବାନ୍ ଥିଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପ୍ରଭୃତି ସନ୍ତାନମାନେ—ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଅଗ୍ନିବାହୁ, ମେଧ, ମେଧାତିଥି, ଓ ବସୁ—ଏହି ପରି ତାଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।