ତିନି ଜଗତର ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ସେ ଦେବୀଙ୍କର ଅଂଶ ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏକାଦଶ ପ୍ରକାର ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱ ନୀଳଲୋହିତଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେଇ ସମସ୍ତ ନାରୀତ୍ୱ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ନୀଳଲୋହିତ ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରତିନିଧି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରହ୍ମା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ— “ତୁମେ ଏହି ଜଗତ୍ର ପୋଷକା ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ମୋ ପାଇଁ ଓ ତୁମ ପାଇଁ କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର; ସେ ‘ପୁତ୍’ ନାମକ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ଏହିଠାରୁ ସେ ‘କନ୍ୟା’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ତୁମର କନ୍ୟା ହେବେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା; ଏହିଠାରୁ ସେ ‘ସତୀ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେବେ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଅନୁସାରେ, ଦକ୍ଷ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ସତୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହିପରେ ଧର୍ମଙ୍କ ତ୍ରୟୋଦଶ ପତ୍ନୀଙ୍କ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରଥମ, ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନମାନେ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ହେଲେ— କାମ, ମଦ, ନିୟମ, ସନ୍ତୋଷ, ଲୋଭ, ଶିକ୍ଷା, ଦଣ୍ଡ, ସମ୍ମତି, ବୁଦ୍ଧି—ଏହି ସମସ୍ତେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଜ୍ଜ୍ଞାନ୍ତି। ସଚେତନତା, ନମ୍ରତା, ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପ, ଶୁଭ, ସୁଖ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଧର୍ମର ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି। ଧର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଚଳନାରେ, ଦଣ୍ଡ ଓ ସମ୍ମତି, ସଚେତନତା ଓ ବୁଦ୍ଧି, ଏହି ଦୁଇ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମର ପୁତ୍ର। ଏହିପରି, ଏଠାରେ ପନ୍ଦର ଜଣ ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି। ବୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଖ୍ୟାତି, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସେ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଧାତା ଓ ବିଧାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମେରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଜାମାତା। ମରୀଚିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରଭୁତି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦାନ କଲେ—ପୂର୍ଣ୍ଣମାସା ଓ ଚାରି କନ୍ୟା: ତୁଷ୍ଟି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ଦୃଷ୍ଟି, କୃଷି ଓ ଅପଚିତି। କ୍ଷମା, ପୁଲହଙ୍କୁ କର୍ଦମ, ବରିୟଂସ, ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଦେଲେ। ସେଇପରି କନକପିତା, ପୀବାରୀ ଓ ପୃଥିବୀସମା ମଧ୍ୟ ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଦତ୍ତୋର୍ଣ୍ଣ, ବେଦବାହୁ, ଓ ଏକ କନ୍ୟା ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ଜନ୍ମିଲେ; ଶୁଭ ସନ୍ନତି ସିଠାରୁ ସାଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। କ୍ରତୁଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଜେଉଁମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ ବାଲଖିଳ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସିନିବାଳି, କୁହୁ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀର। ଋଷି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସ୍ମୃତି, ଅଗ୍ନି ଓ କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟା ଛଅ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କନ୍ୟା ଶ୍ରୁତି, ଓ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର: ସତ୍ୟନେତ୍ର, ଋଷି ଭବ୍ୟ, ମୂର୍ତ୍ତି, ଅପାହ, ଶନଏଶ୍ଚର ଓ ସୋମ—ଏହିପରି ଅତ୍ରିଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର। ଉର୍ଜା, ଯିଏ କୁଳପତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ପଦ୍ମନୟନ, ସୁନ୍ଦର ଦେହୀ ବସିଷ୍ଠମାନେ ହେଲେ। ରଜ, ସୁହୋତ୍ର, ବହୁ, ସବନ, ଅନଘ, ସୁତପ, ଓ ଶୁକ୍ର—ଏହି ସପ୍ତ ପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କ। ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ଭବ ଆତ୍ମା, ପିତାମହ, ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱାହାଙ୍କୁ ତିନି ପୁତ୍ର ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ହେଲେ—ପବମାନ, ପାବକ ଓ ଶୁଚି; ପବମାନ ଘର୍ଷଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପାବକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ ଅଗ୍ନି, ଶୁଚି ସୂର୍ୟ ରୂପ। ଏହି ତିନି ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର-ନାତିମାନେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ସପ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଚାଲିଶି ଓ ନଅ ଅଗ୍ନି, ଏହିମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ଅଗ୍ନି। ସମସ୍ତେ ତପସ୍ଵୀ, ନିୟମିତ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ଅନ୍ୟମାନେ ବର୍ହିଷଦ୍ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସ୍ୱଧା, ମନସ୍ପୁତ୍ରୀ ମେନାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଗୋତ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମେନା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମେନା ମୈନାକ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଉମାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା ଜନ୍ମିଲେ, ଭବ ସହିତ ସଂଯୋଗରେ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ସେ ଧରଣୀ, ମନସ୍ପୁତ୍ରୀ, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ; ସ୍ୱଧା ରାଜା ମେରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ। ପିତୃମାନେ ଅମୃତପାନ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ଏଠାରେ ଶ୍ରୁତିଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ବଂଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ; ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ପର୍ବତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ପରେ, ସତୀ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଉପାଳମ୍ବ କରି ଭବଙ୍କୁ ଭାର୍ତ୍ତା ବାଣ୍ଡିଲେ; ନୀଳଲୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଅନେକ ରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ନିଜ ପରାମର୍ଶରେ ସମସ୍ତକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ତିନି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କରିଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୌଦ୍ଦ ଭୂବନ ଆବୃତ ହେଲା; ସେଇ ନାନା ପ୍ରକାର ଶୁଦ୍ଧ ନୀଳ-ଲାଲ ରୁଦ୍ରମାନେ ଦେଖି, ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ: “ନମସ୍କାର ଅପାର ଦେବମାନେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ନୀଳ-ଲାଲ ଦେହୀ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ୟାପ୍ତ, ଉଚ୍ଚ, ନୀଚ, ବାମନ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କେଶୀ, ଦୃଷ୍ଟିନାଶକ, ଶାଶ୍ୱତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଦ୍ଧ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶୂନ୍ୟ, ରାଗ ଶୂନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, ଭବଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ।” ଏପରି ସ୍ତୁତି କରି, ରୁଦ୍ର ଭବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଜନ୍ମିତ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ କହିଲେ— “ନମସ୍କାର ମହାଦେବ, ତୁମେ ଅଜର-ଅମର ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ହେ ଶଙ୍କର, ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ, ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: “ମୋର ଏହି ଦଶା ନୁହେଁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାକୁଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁଯୁକ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର।