ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲାଳାଟରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତି ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ—ସେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ନୀଳ ଓ ଶିବଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ସହ ଏକତାରେ, ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ପୁରୁଷ ନିଜେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ; ସେ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ, ଯାହାଠାରୁ କାଳର ଆକୃତି, ମାନବ ଜନ୍ମିଲେ। ସେହି ଦେବତା, ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ “ନୀଳଲୋହିତ” ବୋଲି ଡାକିଲେ; ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କାଳ, କ୍ଷେମସ୍ୱରୂପୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ, ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କୁ କହି, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟନାମରେ ସ୍ତୁତି କଲେ—“ଓ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଓ ଭବ, ରସ ଓ ଜଳର ସ୍ୱରୂପ ଠାରେ ଥିବା ଦେବତା, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଓ ଶର୍ବ, ଭୂମି ଆକୃତି ଓ ସଦା ସୁଗନ୍ଧିତ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଓ ଈଶ, ବାୟୁ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ରୂପେ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ, ଭୟଙ୍କର, ଆକାଶ ଆକୃତି ଓ ଶବ୍ଦ ସ୍ୱରୂପୀ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମହାଦେବ, ସୋମ, ଅମର, ଉଗ୍ର, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଓ କର୍ମଯୋଗୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଯେଉଁଠିଏ ଏହି ପୂର୍ବଜ ସ୍ତୁତିକୁ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେଉଁଠିଏ ଏଗାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ସହ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଷ୍ଟ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାର କଳାପଥ ସହ ଦେଖାଦେଲା। ଭୂମି, ବାୟୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଜଳ, ଆକାଶ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆକୃତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ “ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ ପ୍ରଭୁ” ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ କୃପାରେ, ବ୍ରହ୍ମା (ବିରିଞ୍ଚି) ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ்ୟୁଗ ଶେଷରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ହଜାର ்ୟୁଗ ଧରି, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବ ଶୟନ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛା କରି, ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏପରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ କିଛି ଉପଜିଲା ନାହିଁ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦୁଃଖରୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା; ସେଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ ଭୂତ, ପ୍ରେତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ। ଏହି ପୁରୁଣା ଭୂତ, ପ୍ରେତ ଓ ନିଶାଚରମାନେ ଦେଖି, ଅଜନ୍ମା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଅତିକ୍ରମିତ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ବିସର୍ଜନ କଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରାଣମୟ ରୁଦ୍ର ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ। ସେ ଦେବତା ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ପରି ନିଜକୁ ଏଗାର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ସେ ଏଭଳି ରହିଲେ। ନିଜ ଅର୍ଧ ଅଂଶରୁ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ରୂପେ ଶିବା (ଉମା)ଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଶିବା ପୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଉତ୍ତମ ଦୁର୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ବାମା, ରୌଦ୍ରୀ, ମହାମାୟା, କମଳନୟନୀ ବୈଷ୍ଣବୀ, କଳା, ବିକିରିଣୀ, କାଳୀ, କମଳବାସିନୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବଳବିକାରିଣୀ, ବଳପ୍ରମଥିନୀ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ବଶ କରୁଥିବା ମନୋନ୍ମନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହଜାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ମହାଦେବ ତିନି ଲୋକର ନାଥ ହେଲେ। ସର୍ବାତ୍ମା ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦାନ କରିଥିବା ମହେଶ୍ୱର। କୃପାମୟ ମହେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବାହାର କରି, ପୁଣି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ରୁଦ୍ର ଏହିପରି ଶକ୍ତି ପୁନଃ ପାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ବଡ଼ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିରିଞ୍ଚି, ଜଗତ୍ ଶିକ୍ଷକ। ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି; ଏହିଥିରୁ ଉଠନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମନେ ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଜାଗିଥିବା ପରି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ପ୍ରାଣ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖି, କମଳ ହସ୍ତ ଯୋଗେ ନମସ୍କାର କରି ନମ୍ର ଏବଂ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ—ଆପଣ କିଏ, ଅଷ୍ଟ ଆକୃତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏଗାର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ?” ମହେଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ କହିଲେ, “ମୋତେ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ମୋର ଅଜନ୍ମା ମାୟା। ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ।” ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଅଟକା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ। ଓ ଶଙ୍କର, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।” ଉମାଙ୍କ ପତି ଭଗବାନ୍ ଏଉଁପରି ଶୁଣି, ପିତାମହଙ୍କୁ ମୁସ୍କୁରାଇ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ବିଶ୍ୱନାଥ ରୁଦ୍ରମାନେ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ସହ ଲୀନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଶିଳାଦ, ଜଗତ୍ରେ ଯେଉଁଠିଏ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନ ନେଇଥିବା ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଏକ ଅମର ମଣିଷ ଦୁର୍ଲଭ; କମଳ-ଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁରେ ପତିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ସମ୍ଭବ। ଗର୍ଭ ଜନ୍ମ ନ ନେଇଥିବା ଓ ଅମର ପୁତ୍ର ମୋ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଅଜନ୍ମା ଓ ଅମର ଯେଉଁଠିଏ, ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହିପରି କହି, କୃପାମୟ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଧଳା ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବିଦାୟ ନେଲେ।