ଏକ ମାନ୍ବନ୍ତରର ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି; କୌଣସି ଶଂକା ନାହିଁ, କାଲ୍ପାକୁ କାଲ୍ପା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହିପରି ଭବିଷ୍ୟତ ମାନ୍ବନ୍ତରଗୁଡିକୁ ବି ବିବେଚନା କରିବାକୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମାନ୍ବନ୍ତରଗୁଡିକୁ ଏଠାରେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି। ସମାନ ଅଭିମାନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନାମ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଦେବତା ଓ ମାନ୍ବନ୍ତରର ଶାସକ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବିଭାଜନ ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୁଏ; ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଭାଗ ଏବଂ ଯୁଗଗୁଡିକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଯୁଗର ମାପ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ପଦ୍ମଜନ୍ମାର ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ରତ୍ୱ ବିଷୟରେ କୁହିବି। ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଉଷା ଆସିଲାବେଳେ, ପୁନଃ ପଦ୍ମଜନ୍ମା, ଭଗବାନ, ପୂର୍ବର ଭଳି ହାରାଇଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳର ଅର୍ଧ ଅଂଶ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ଜଳ ଭୂମିରେ ବ୍ୟାପିଗଲା, ଅଗ୍ନି ବାୟୁରେ ବ୍ୟାପିଗଲା। ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ଓ ଏଗାରଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ୱ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲା। ଏହା ଅହଂକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଲିନ ହେଇଗଲା; ଅଭିମାନ ମହାତତ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପି କରି ବିଲିନ ହେଲା। ମହାତତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ହେବା ପରେ ବିଲିନ ହେଲା; ଅବ୍ୟକ୍ତ ତାହାର ଗୁଣ ସହିତ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ବିଲିନ ହେଲା। ତାପରେ, ପୂର୍ବର ଭଳି, ପୁରୁଷ ଶିବ ଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ମନ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପଦ୍ମଜନ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭବା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୂର୍ଣ୍ଣର ମଧ୍ୟରୁ ଭେଦ କରି, ପିତୃସ୍ନେହ ବିଷୟରେ କୁହି, ପ୍ରଭୁ ଦୁଇ ରୂପରେ—ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଆକାରରେ—ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମହାଦେବ ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ହେଲେ; ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିଦେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ଆଚାର୍ୟ ସହିତ। ଶିବ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାର ଅର୍ଦ୍ଧ ମାପକୁ ଯୋଗର ମାର୍ଗରେ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଜଗତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ। ତାଙ୍କର ନାରୀ ଅଂଶରେ, ପ୍ରଭୁ ହରି ଓ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଜଗତର ନାୟକ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ପାଶୁପତା ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରି, ମହାଦେବୀ ଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଅଂଶରୁ ହରି ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଡିଂଡି ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ, ପଦ୍ମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଭବାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହରି ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ଏକ ପରାର୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥିଲା। ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିର୍ବେଦ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କୁହିବି, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଥିଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରାୟଣ ତାଙ୍କର ଆକାରକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ପିତାମହ, ରୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଋଷି, ଏକ କାଲ୍ପା ଶେଷରେ, ରୁଦ୍ର ହରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଈଶ୍ୱରକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏକ କାଲ୍ପା ଶେଷରେ, ହରି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମା ନାରାୟଣକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଭବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରିବାରେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁଃଖମୟ। ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉପସଂହାର କରି, ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପାଥର ଭଳି ନିର୍ମଳ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସମାଧିରେ ରହିଲେ; ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ତଳମୁଖୀ ପଦ୍ମ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ରୂପବନ୍ତ ଥିଲା। ଶ୍ୱାସ ଆସିବାର କ୍ରିୟାରେ ଏହି ପଦ୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ପୁନଃ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ତାର ଉପର ମୁଖ ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲା। ଏହି ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ, ପ୍ରଭୁ ଓମ୍ ଧ୍ୱନି, ଶିବ, ଦେବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ଅର୍ଦ୍ଧ ମାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଦେବତାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ପଦ୍ମର ରେଶମ ରେଶର ଏକ ଶତାଂଶ ଭାଗରେ, ହୃଦୟରେ ପ୍ରଭୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିଜକୁ ନିୟମିତ ରଖି, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା, ନିୟମରେ—ଅଦୂର୍ବ ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରି, ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ, ଅଜର, ଅକ୍ଷୟ ପ୍ରଭୁକୁ ପୂଜା କଲେ; ହୃଦୟ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ଦେବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶ ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଭୂର୍ଣ୍ଣରୁ ବିସ୍ଫୋରିତ ହୋଇ, ସେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମିତ, ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ, ଶିବଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମିତ। ଅଗ୍ନି ସଂଯୁକ୍ତ ହେବାରେ, ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଷ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ; ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ଯାଁଠୁ କାଳର ଆକାର, ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଦେବତା, ପ୍ରଭୁ, ନୀଳ ଲୋହିତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଭଗ୍ୟଶାଳୀ କାଳ, ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିତ ହେଲେ। ପିତାମହ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ, ଏହି ଦେବତାକୁ ଅଷ୍ଟ ନାମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏହି ଦେବତାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଭାବରେ ସମ୍ମୋଦନ କଲେ। “ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକିବା; ଭବା, ଦେବତା, ରସ ଓ ଜଳର ତତ୍ୱରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ନମସ୍କାର। ଶର୍ବ, ପୃଥିବୀ ଆକାର, ସଦା ସୁଗନ୍ଧିତ, ଇଶ, ବାୟୁ ଆକାର, ସ୍ପର୍ଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ପ୍ରଜାପତି, ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୟଙ୍କର, ଆକାଶ ଆକାର, ଶବ୍ଦ ତତ୍ୱରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ନମସ୍କାର। ଗଭୀର ଦେବ, ସୋମ, ଅମୃତ, ଭୟଙ୍କର, ଯଜ୍ଞ କରିବା, କ୍ରିୟା କରିବା, ନମସ୍କାର।