ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଅଧର୍ମର ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ନାଶ ଘଟିଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ କେଉଁଠି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଓ ମିଶ୍ର ଜାତିର ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଅନୁସରଣକାରୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ଭାବେ ନାଶ କରିଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କର କର୍ମର ଚକ୍ର ଚଳିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନୋ ନାଶ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟ ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଦେବତା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ପରିଚିତ ପ୍ରମିତି ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଏଠାରେ ଅଂଶରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରୁ, କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ତିରିଶିଏ ବର୍ଷରେ ଏକ ଦୁଇ ଦଶକର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀମାନୋ ନାଶ କରି, କେବଳ ମାଟିରେ ବିଜ ରଖିଦେଲେ । ଏହି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସେ ଏକାପରି ଅଧର୍ମୀ ଚଣ୍ଡାଳମାନୋ ଅଧିକାଂଶକୁ ରୋଷ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରି ନାଶ କରିଦେଲେ । ଏହା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଅନୁସରୀମାନେ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନା ସହିତ ସେଠି ରହିଲେ । ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ହଜାର ହଜାର ବିଦେଶୀମାନୋ ଦଳନ କରି, ଯୁଗ ଶେଷର ସମୟରେ, ପୃଥିବୀରେ କେବଳ କିଛି ଲୋକ ରହିଗଲେ । ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ନୀତି ଓ ନିୟମ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ । ସେମାନେ ଏକାଅପରକୁ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରସ୍ପରକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ରାଜା ନଥିବାରୁ ଏବଂ ଯୁଗର ଚରିତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଅନିଶ୍ଚିତତା ରହିଲା । ଏହିଭଳି ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ପରିବାର ଓ ଘର ବାହାରି ଦୁଃଖରେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଉପରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୟାହୀନ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବେଦ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ନୀତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ, ପରସ୍ପରକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ-ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନ ଦୟା ରହିଲା, ନ ଲଜ୍ଜା, ନ ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ ବିନଶ୍ଟ, ତାଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇ କେବଳ ପଚିଶ ଜଣ ରହିଗଲେ । ପୁଅ, ଜନାନୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅନ୍ନାବୃଷ୍ଟିରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଜୀବିକା ଛାଡ଼ି ଦୂରେ ଦୂରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ଦେଶ ଛାଡ଼ି ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରି, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, କୁଆଁ ଓ ପାହାଡ଼ ଖୋଜିଲେ । ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ, ସେମାନେ ମଧୁ, ମାଂସ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଚାଲି, ପତ୍ର ବା ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ସମ୍ପତ୍ତି ବିନା ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ । ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଗତି ହରାଇ, ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ କେବଳ କିଛି ଲୋକ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି ରହିଗଲେ । ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ଭୁଖରେ ଏମିତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମନ ଅନ୍ଧକାର ଓ ନିରାଶାରେ ଡୁବିଗଲା । ଏହି ନିରାଶାରୁ ଚିନ୍ତନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ଚିନ୍ତନରୁ ସମତା ଭାବ ଆସିଲା । ଏହି ସମତାରୁ ଜାଗୃତି ଓ ଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏହି କଳି ଶେଷରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଆକୃତି ବିନା ଓ ନିୟମ ବିନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଗୁଣ ଧାରଣ କଲେ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯୁଗ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା, ତାଙ୍କର ମନ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ମଦ ଭଳି ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା । ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ରରେ, କୃତଯୁଗ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହି କଳିରେ ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେମାନେ ପୁଣି କୃତଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହିଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚଳାଚଳ କଲେ । ସେଠାରେ ସାତଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ସାତ ଋଷି ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାନନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । କଳିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତେ ଏହି ସମୟରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାତ ଋଷି ଧର୍ମ ଉପଦେଶ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନୋ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ । ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ଚାଲିଲା; ଯେତେବେଳେ ଏହି କ୍ରିୟା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଲା, ଲୋକମାନେ କୃତଯୁଗରେ ଫଳିଲେ । ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ସାତ ଋଷି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶିତ, କିଛି ଧର୍ମ ଏହି ଯୁଗ ଶେଷରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ରହିଯାଏ । ଏହି ଋଷିମାନେ ମନୁମାନ୍ଦିର ଅବଧିରେ ରହନ୍ତି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ପରେ ମାଟିରେ ଘାସ ରହିଯାଏ । ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ମୂଳରେ ନୂତନ ଅଙ୍କୁର ଉଦ୍ଭବ କରେ, ସେପରି କଳି ମଧ୍ୟରେ କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଏଭଳି ଯୁଗର ଅନୁକ୍ରମଣା ଚାଲିଥାଏ, ଏକ ପରେ ଏକ ଆସି, ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ । ସମୃଦ୍ଧି, ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଧନ ଓ କାମ ଯୁଗରେ ଯୁଗରେ ହ୍ରାସ ପାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହାର ତିନି ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମିଯାଏ । ଧର୍ମ ପୂରଣ ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶରେ ହ୍ରାସ ପାଏ; ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ବିଧି ଅଛି । ସମସ୍ତ ଚାରି ଯୁଗ ପାଇଁ ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ଏକ ହଜାର ଥର ଗୁଣିତ ହୁଏ । ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ରାତି ସମାନ ଦୀର୍ଘ ଥାଏ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ଜନମାନେ ମନ୍ଦ ଓ ଅନୈତିକ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଏହି ଚାରି ଯୁଗର ଗୁଣ ଏଭଳି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି; ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ଏକଠି ଏକେବାରି ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ସତରିଏ ଥର ଘଟିଥାଏ । ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ଚଳିବାକୁ ଏହାକୁ ମନ୍ବନ୍ତର କୁହାଯାଏ; ଚାରି ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଘଟେ, ସେହିପରି ଘଟେ । ଅନ୍ୟ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅନୁକ୍ରମ ଚାଲିଥାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଭିନ୍ନତା ଆସିଲେ, ଏହିପରି ଘଟନା ଘଟେ । ପଚିଶଟି ଅଛି, ତାହାରୁ କମ ନାହିଁ, ଅଧିକ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ଏହିପରି କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଯୁଗ ଓ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଘଟେ । ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଲକ୍ଷଣ । ଯେପରି ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଛି, ସେପରି ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପତନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଛି ।