କଳିଯୁଗର ଏହି ଅନ୍ତିମ ଅବସ୍ଥାରେ ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟରେ ଆବୃତ ହେଇଯିବେ। ଏହି ସମୟରେ ଚାଷୀଙ୍କ ଫସଲ ଚୋରି ହେବ, ଲୋକମାନେ ମଜବୁତ ବସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବେ, ଏବଂ ଚୋରମାନେ ଅନ୍ୟ ଚୋରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚୋରି କରିବେ, ଏହିଭଳି ଚୋରି ରେ ଚୋର ମଧ୍ୟ ଚୋରି ହେବାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯିବ। ଯେତେବେଳେ ସଠିକ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହେବ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେଇଯିବେ, ତେବେ କୀଟ, ଉଣ୍ଡୁଳି ଏବଂ ସାପମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ। ସମୟ ଏତେ ଖରାପ ହେବ ଯେ, ଆହାର, ନିରାପତ୍ତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ କ୍ଷମତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଇଯିବ। ଲୋକମାନେ ଭୂଖ ଏବଂ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, କୌଶିକୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅଶ୍ରୟ ନେବେ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଅଧିକତମ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିପାରିବେ; କଳିଯୁଗରେ ବେଦ ଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ। ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଅନ୍ୟାୟେ ଆବୃତ ହୋଇଯିବ; ଏଠାରେ କେତେକ କୌପିନଧାରୀ, ଅସଙ୍ଗୀ, ଏବଂ ମଣିଷ ଖପର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖାଯିବେ। କିଛି ଲୋକ ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରିବେ, କିଛି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିକ୍ରୟ କରିବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ହୋଇ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେବେ। ଏହି କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ, ଏହିପରି ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ; ଏହି ସମୟରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଧର୍ମ ଏବଂ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ। ଶୂଦ୍ର ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ନାରୀ, ଶିଶୁ, ଗାଈ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ। ସମୟ ଏମିତି ହେବ ଯେ, ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବିପଦ ଦେବେ, ଦୁଃଖ ବେଶି ହେବ, ଆୟୁ ଛୋଟ ହୋଇଯିବ, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହେବେ। ଅନ୍ୟାୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କଳିଯୁଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେବ; ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଅପରାଧ କରିବେ। ଏହିପରି କଳିରେ ମନୁଷ୍ୟର ଆୟୁ, ଶକ୍ତି ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଲାଗିଯିବ; ଏବଂ ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଅନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏହି ଯୁଗର ଶେଷରେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉକ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଶୁଭ ଏବଂ ଧନ୍ୟ। ତ୍ରେତାରେ ବାର୍ଷିକ ଧର୍ମଚର୍ୟା, ଦ୍ୱାପରରେ ମାସିକ ସ୍ମୃତି ଏବଂ କଳିରେ ଦୁଃଖ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛି କଳିଯୁଗର ଅବସ୍ଥା; ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଏହାର ସନ୍ଧିକାଳ ଶୁଣ। ପ୍ରତି ଯୁଗରେ ତିନି ଭାଗ ଧର୍ମ ଅଳ୍ପ ହୋଇଯାଏ। ଯୁଗ ଏବଂ ସନ୍ଧିକାଳ ଏଠାରେ ଚାରିଭାଗର ଏକ ଅଂଶରେ ଥାଏ; ସନ୍ଧିକାଳ ତାଙ୍କର ନିଜ ଅଂଶରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହିପରି ଯୁଗ ଶେଷ ସନ୍ଧିକାଳ ଆସିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ନାଶ ପାଇଁ ଏକ ଶାସକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ପ୍ରମିତି ନାମକ ଜଣେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ; ସେ ପୂର୍ବ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏକ ଅଂଶରେ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ। ପ୍ରମିତି ବିଶ୍ ଅଠରେ ଯୁବ ହୋଇ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଏବଂ ହାତୀ ସହିତ ସେନା ନେଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଭ୍ରମଣ କରିବେ। ସେ ସମୟରେ ସେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶତଶଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିବେ ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ହତ୍ୟା କରିବେ। ସେ ଶୂଦ୍ର ବଂଶର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସମସ୍ତ ମିଥ୍ୟାବାଦୀଙ୍କୁ ସମୂଳ ନାଶ କରିବେ। ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଧର୍ମିକ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଏଠାରେ ହତ୍ୟା ହେବେ; ମିଶ୍ରିତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ପାଇବେ। କର୍ମଚକ୍ର ଘୁରାଇ ସେ ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଚ୍ଛଙ୍କୁ ନିଃଶେଷ କରିବେ; ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟେ ଅଜୟ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚାଲିବେ। ପ୍ରମିତି ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତା ଥିଲେ, ଏଠାରେ ଏକ ଅଂଶରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରୁ, କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, ପ୍ରଭୁ ତିରିଶିତମ ବର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ବିଶ୍ ବର୍ଷର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ସେ ଶତ-ହଜାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, କେବଳ ମୂଳବୀଜ ମାତ୍ର ଭୂମିରେ ରଖିଦେଇଥାନ୍ତି। ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷ ଓ ରୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମୀ ଅନ୍ୟବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନାଶ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାନ୍ତି; କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ହଜାର-ହଜାର ବିଦେଶୀଙ୍କୁ ନିହତ କରି, ଯୁଗ ଶେଷ ସନ୍ଧିକାଳ ଆସିଲାବେଳେ— ଏବେ ଏଠାରେ କେବଳ କିଛି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଲୋଭରେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଯିବେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନମସ୍କାର କଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟର ଅପକାର କରିବେ; ରାଜା ନଥିବାରୁ ଅନିଶ୍ଚିତତା ବ୍ୟାପିଯିବ। ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଘର ଓ ପରିବାର ଛାଡି ଘୁଞ୍ଚିଯିବେ। ନିଜ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ, ଦୟାଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏମିତି ହେବେ ଯେ, ବେଦ ଓ ଆଚାର ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ। ସୀମା ନଥିବା, ଚୁତିଆଁ, ସ୍ନେହ ଓ ଲଜ୍ଜା ବିହୀନ, ଧର୍ମ ହରାଏ, ଶକ୍ତି ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ସେମାନେ କେବଳ ପଚିଶି ଲୋକରେ ସୀମିତ ହୋଇଯିବେ। ପୁଅ ଓ ଜନ୍ମାନ୍ତିକୁ ଛାଡି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ ଆହାର ଛାଡି ଦୂରେ ଚାଲିଯିବେ। ସେମାନେ ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିବେ, ନିଜ ଦେଶ ଛାଡି, ନଦୀ, ସାଗର, ଖାଲିଆ, ପାହାଡ଼ ଖୋଜିବେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ, ମଧୁ, ମାଂସ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ଛାଲ, ପତ୍ର କିମ୍ବା ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ସମ୍ପତି ବିନା ରହିବେ। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଛାଡି, ଭୟାନକ କଷ୍ଟରେ ଏମିତି ହେବେ ଯେ, ସେଠି କେବଳ ଅଳ୍ପ ଲୋକ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି ରହିଯିବେ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ ଓ ଭୂଖରେ ପୀଡିତ, ମନ ଦୁଃଖ ଏବଂ ନିରାଶାରେ ଭରିଯିବ। ଏହି ନିରାଶାରୁ ଚିନ୍ତନ ଆସିବ, ଚିନ୍ତନରୁ ସମତା ଉପଜିବ। ଏହି ସମୟରେ ସମତା ମୂଳକ ଜ୍ଞାନ ଉପଜିବ; ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଉପଜିବ, ଏହି କଳି ଶେଷରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ରୂପ ଓ ନିୟମ ବିନା ଏହି ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବେ। ତାପରେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଯୁଗ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଯିବ, ସେମାନଙ୍କ ମନ ନିଦ୍ରା କିମ୍ବା ମଦରେ ମତ୍ତ ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅବାକ ହୋଇଯିବ।