ଏହି କଳିଯୁଗର ଶେଷ ସମୟର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଏପରି ଭାବରେ ଆସିଥାଏ: ଲୋକମାନେ କେବଳ ନିଜ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷାରେ ମନ ଲଗାଇଥାନ୍ତି, ଗାଁଗୁଡିକୁ ଚୋରମାନେ ଉତ୍ପାତ କରନ୍ତି, ରାସ୍ତା ଚ଼ଉରାହାରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲାଇ ରଖନ୍ତି, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଏହି ଯୁଗର ଶେଷ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଅପୂର୍ବ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଥାଏ । ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ତଳତମ ଆଚରଣରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ଧୋଖାଦେଇ ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି, ଚାରିପାଖରେ ମୃଗମାୟା ପରି ଭାଣ୍ଡମାନେ ଘେରି ରହନ୍ତି । ଲୋକମାନେ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଉଁସେ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର କଥା କହନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କତା ଅଭାବ ଓ ଅପବାଦରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଯୁଗ ଅବସାନରେ କୌଣସି ସଦ୍କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିଦାନ ମିଳେନାହିଁ, ଅପବାଦକାରୀମାନେ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦେଖନ୍ତି—ଏହିଠାରେ ଯୁଗଶେଷର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ । ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ନଥାଆନ୍ତି, ଧାନ ଓ ଧନ ଅଭାବରେ ଦେଶ ଓ ନଗରଗୁଡିକ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅବଜାତ ହୋଇଯାଏ । ପୃଥିବୀ ଅତି କମ ପାଣି ଓ ଫଳ ଦେଉଛି, ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟାୟୀ ଶାସକମାନେ ଉଦୟ ହୋଇଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରି କରିବା, ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ଅତି ଲୋଭ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ନିଚ ଚିତ୍ତ ଓ ହିଂସାପ୍ରିୟତା ଲୋକମାନେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି । ପୁରୁଷମାନେ ନୀତି ଛାଡ଼ି ଦେଇ, କେଶ ଖୋଲାଇ ରଖନ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଛଉଦିଶ ବର୍ଷରେ ଶିଶୁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଚର୍ମ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ ଓ ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଶୂଦ୍ରମାନେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି । ଧାନ ଚୋର, ଦୃଢ଼ ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟାଶୀ, ଏକ ଚୋର ଅନ୍ୟ ଚୋରଙ୍କୁ ଚୋରି କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଚୋର ଚୋରି କରେ । ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ଜୀବିକା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ଓ ଲୋକମାନେ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ପୋକା, ଉଠୁରା ଓ ସାପ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି । ଆହାର, ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଯାଏ; ଲୋକମାନେ ଭୂଖ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ କୌଶିକୀ ଦେଶକୁ ଶରଣାଗତ ହୁଅନ୍ତି । ଏମିତି ପୀଡ଼ାରେ ତଳି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଅଧିକତମ ଏକଶଂ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଲାଭ କରନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ ବେଦ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ । ଯଜ୍ଞମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ; ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଅନାସକ୍ତି ଥିବା ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅନେକ ଲୋକ ଦେଖାଯାନ୍ତି । କେହି ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, କେହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଭଣ୍ଡ ହୋଇ ଵର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେଉଛନ୍ତି । ଏଭଳି କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ଏପରି ଲୋକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ସମୟରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି । ଶୂଦ୍ରବଂଶର ରାଜାମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ନାରୀ, ଶିଶୁ, ଗାଈ ଓ ଏକାଉଁସେ ଏକାଉଁସକୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି, ଦୁଃଖ ବଢ଼ିଯାଏ, ଆୟୁ କମିଯାଏ, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଓ ସମସ୍ତେ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି । ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କଳିଯୁଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଏ; ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହତ୍ୟା ପରି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ଭାବେ କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ଆୟୁ, ବଳ ଓ ରୂପ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଅତି ଶୀଘ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଅଦ୍ୱେଷ ଭାବରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲିଖିତ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ । ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଧର୍ମ ବାର୍ଷିକ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ଦ୍ୱାପରରେ ମାସିକ ଭାବେ ସ୍ମୃତି ରହିଥାଏ, କଳିଯୁଗରେ ଦୁଃଖ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ହେଉଛି କଳିଯୁଗର ଅବସ୍ଥା; ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଏହାର ସଂଧ୍ୟାଭାଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ତିନି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଉତ୍ତମତା କ୍ଷୟ ହୁଏ । ଯୁଗ ଓ ସଂଧ୍ୟାଭାଗ ଏଠାରେ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହିସାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସଂଧ୍ୟାର ଧର୍ମ ତାହାର ଅଂଶରେ ସ୍ଥିତି ନେଇଥାଏ । ଏଭଳି, ଯେତେବେଳେ ଯୁଗ ଶେଷର ସଂଧ୍ୟାଭାଗର ସମୟ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଜାଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏକ ଶାସକ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ପ୍ରମିତି ନାମକ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖିତ; ସେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଂଶରୂପେ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ । ସେ, ବିଶ୍ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ ସେନା ନେଇ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶତ-ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ହଜାର ହଜାର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ଶୂଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜାମାନେ କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସମସ୍ତ ଭଣ୍ଡମାନେ କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଧାର୍ମିକ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ମିଶ୍ର ଜାତି ଓ ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀମାନେ କୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । କାର୍ଯ୍ୟର ଚକ୍ର ଚାଳିଥିବାବେଳେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟୀ ଥିଲେ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ । ଏଠାରେ ଅଂଶରୂପେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଥିଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରୁ, କଳିଯୁଗ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ଏହି ପ୍ରଭୁ ତିରିଶି ବର୍ଷରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବର୍ଷର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ଶତ-ହଜାର ଜନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରି, ପୃଥିବୀରେ କେବଳ ବୀଜ ଅବଶିଷ୍ଟ ରଖିଥିଲେ । ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅକ୍ସମାତ୍ କ୍ରୋଧରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମୀ ଚଣ୍ଡାଳମାନେ କୁ ଦମନ କରି ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ସହିତ ସେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିଥିଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନା ସହିତ ସେଠାରେ ରହିଥିଲେ ।