କଳିଯୁଗର ଏହି ବିଚିତ୍ର ଚିତ୍ରଣ ଆମକୁ ଏହିପରି ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଏ—ଏହି ଯୁଗରେ ରାଜା ଜାଣିଛନ୍ତି ଯେ ସମୟର ଅନୁଗତ ହୋଇ, ସେ ଆପଣେ ଅପରାଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ହେଲେ ମଧୁ, ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଅଳ୍ପ ଶିକ୍ଷା, ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ଦମ୍ଭୀ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେବା ପାଇଁ ଅବସର ଦେଖି, ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି; ଶୂଦ୍ର ଓ ଶୂଦ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ରଥ, ଗାଡ଼ି, ଓ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କଳିଯୁଗରେ ସେବା କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ବହୁ ତପସ୍ବୀ ଦେଖାଯିବେ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ପୁରୁଷ କମ୍ ଓ ନାରୀ ଅଧିକ ହେବେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ; ଏହି କଳିରେ ମହାଦେବ ଶଙ୍କର, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣୀ, ବିକୃତ ଆକୃତିରେ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେପରି ଶକ୍ତ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ। କଳିର ଦୋଷ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ; ଜଙ୍ଗଳ ଜନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ, ଗାଈ ଅଳ୍ପ ହେବେ। ଯୁଗ ଶେଷରେ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ପୃଥିବୀରୁ ବିଦାୟ ନେବେ; ସେହି ସମୟରେ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଳଭ୍ୟ, ଦାନରେ ନିମଗ୍ନ ଲୋକ ଥିବେ। ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶିଥିଲ ହେଲେ, ଧର୍ମ ଦୁର୍ବଳ ହେବ; ରାଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଅଦାୟ କରିବେ ନାହିଁ, ବରଂ ଲୁଟିବେ। ଏହି ଯୁଗ ଶେଷରେ ଲୋକମାନେ କେବଳ ନିଜ ରକ୍ଷାରେ ଲାଗି ରହିବେ; ଗ୍ରାମ ଚୋରମାନେ ଭରିଯିବ, ଚଉରାହାରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀମାନେ ରହିବେ। ନାରୀମାନେ ଚୁଲ ଖୋଲି ଘୁରିବେ; ଦେବତା ଯୁଗ ଶେଷ ଘୋଷଣା କରିବା ସମୟରେ ବିଚିତ୍ର ବର୍ଷା ହେବ। ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ବ୍ୟବସାୟ କରିବେ, ଠକିବା ଲୋକମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବେ। ଲୋକମାନେ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୁର ଭାଷା କହିବେ, ସତ୍ୟବାଦିତା ନ ଥିବ, ନିନ୍ଦାରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ। ଯୁଗ ଅବସାନରେ କୌଣସି ସୁକୃତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବା ଲୋକ ନ ଥିବେ; ନିନ୍ଦକମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହେବେ, ଏହି ହେଉଛି ଯୁଗ ଶେଷର ଚିହ୍ନ। ପୃଥିବୀରୁ ରାଜା ଶୂନ୍ୟ ହେବେ, ଅନ୍ନ ଓ ଧନ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେବ; ଦେଶ ଓ ନଗର ଶୂନ୍ୟ ହେବ। ପୃଥିବୀ କମ୍ ପାଣି ଓ ଫଳ ଦେବ; ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଚିତ, ସେମାନେ ତାହା କରିବେ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟାୟ ଶାସକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ। ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋର, ଅନ୍ୟର ନାରୀ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି, କାମନାବଶ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ, ନିଚ ଓ ହିଂସାପ୍ରିୟ ଲୋକ ଦେଖାଯିବେ। ଲୋକମାନେ ଆଚରଣ ହରାଇବେ, ଚୁଲ ଖୋଲି ଘୁରିବେ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିବେ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ଷୋଳ ବର୍ଷରେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେବେ। ଧଳା ଦାନ୍ତ, ଚର୍ମ ଓ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଯୁଗ ଶେଷ ଆସିବା ସମୟରେ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ। ଧାନ ଚୋର, ଭଲ ବସ୍ତ୍ର ଆଶାକୁରା, ଚୋର ଅନ୍ୟ ଚୋରଙ୍କୁ ଚୋରି କରିବେ, ଏବଂ ଏହି ଚୋରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଚୋର ଠକିବେ। ଯେତେବେଳେ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହେବ ଓ ଜଗତ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହେବ, ତେବେ ଲୋକମାନେ ପୋକା, ଉନ୍ଦୁର, ସାପ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେବେ। ସମୃଦ୍ଧି, ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ କ୍ଷମତା ଏହି ସମୟରେ ଦୁର୍ଲଭ ହେବ; ଲୋକମାନେ ଭୂଖ ଓ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ କୌଶିକୀ ଦେଶକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଶତ ବର୍ଷ ଆୟୁ ଅତ୍ୟଧିକ ମନାଯିବ; କଳିଯୁଗରେ ବେଦ ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ। ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହେବ, ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେବ; ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ବନ୍ଧନ ହୀନ, ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନେକ ଲୋକ ଦେଖାଯିବେ। କେହି ବେଦ ବିକ୍ରୟ କରିବେ, କେହି ତୀର୍ଥ ବିକ୍ରୟ କରିବେ; କେହି ଠକିବା ଲୋକ ଉଚିତ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେବେ। ତାପରେ, କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ, ଏମିତି ଲୋକ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ; ସେ ସମୟରେ ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ। ଶୂଦ୍ର ରାଜବଂଶର ରାଜାମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ନାରୀ, ଶିଶୁ, ଗାଈ ଏବଂ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ମାରିବେ। ସେ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ କ୍ଲେଶ ଦେବେ; ଦୁଃଖ ବଢ଼ିଯିବ, ଆୟୁ ଅତି କମିଯିବ, ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହେବ, ସମସ୍ତେ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେବେ। ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କଳିଯୁଗକୁ ଅନ୍ଧକାରମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପରାଧ କରିବେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ଆସିଲେ, ଆୟୁ, ଶକ୍ତି ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେବ; ଏବଂ ଅତି ଶୀଘ୍ରେ ମଣିଷ ନିଜ ଶେଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉକ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଇର୍ଷା ବିନା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନ୍ୟଶ୍ଳୋକ ହେବେ। ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ଦ୍ୱାପରରେ ପ୍ରତିମାସ, କଳିରେ ବିପଦ୍ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହା ହେଉଛି କଳିଯୁଗର ଚିତ୍ର। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ଠାରୁ ଏହାର ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ଶୁଣ। ପ୍ରତି ଯୁଗରେ ତିନି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଧର୍ମ କ୍ଷୟ ହୁଏ। ଯୁଗ ଓ ତାହାର ସଂଧ୍ୟା ସ୍ୱଭାବ ଏଠାରେ ଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅନୁସାରେ; ସଂଧ୍ୟାର ସ୍ୱଭାବ ତାହାର ଅଂଶରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏଭଳି, ଯୁଗ ଶେଷ ସଂଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲେ, ତାହା ସହିତ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଜାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଏକ ଶାସକ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ପ୍ରମିତି ନାମକ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିବରଣ ମିଳେ; ସେ ପୂର୍ବ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅଂଶରେ ମଣିଷ ଥିଲେ। ସେ, କୁମାର ଅବସ୍ଥାରେ, ବିଶ୍ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ହାତୀ ଭର୍ତ୍ତି ସେନା ନେଇ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ; ସେ ଅନେକ ମ୍ଲେଛଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।