ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ନିୟମ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନୀତିର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ସେଠି ଯମ, ଆପସ୍ତମ୍ବ, ସଂବର୍ତ୍ତ, କାତ୍ୟାୟନ, ବୃହସ୍ପତି, ପରାଶର, ବ୍ୟାସ, ଶଂଖ, ଲିଖିତ, ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ଗୌତମଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଏହା ସହିତ ଶାତାତପ ଓ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏମିତି ଶିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ନୀତି ରହିଥିବା ସମୟରେ, କ୍ଷୁଦ୍ରତା, ମୃତ୍ୟୁ, ରୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଖାଦେଉଥିଲା। ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ ଆସିଥିଲା, ଯାହାରୁ ବିରକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା। ଏହି ବିରକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଗତ ତଦନ୍ତକୁ ଆଣିଥିଲା, ଏବଂ ତଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଉପଜିଥିଲା। ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦେଖିବା ଶକ୍ତି ଆସିଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଦୋଷ ଚିହ୍ନଟରୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିଲା। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଚରିତ୍ର ରଜସ ଓ ତମସରେ ଆବୃତ ଥିଲା; ପ୍ରଥମ କୃତ ଯୁଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା, ତ୍ରେତାରେ ଧର୍ମ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ଥିଲା। ଦ୍ୱାପରରେ ଧର୍ମ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଧର୍ମ ପ୍ରାୟଃ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା। ତିଷ୍ୟ ଓ ମାୟାମସୂ ନାମକ ସମୟରେ, ତଥା ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ହତ୍ୟାରେ, ଲୋକମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ହରାଇ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। କଳିଯୁଗରେ ଅବିବେକ, ରୋଗ, ଅବିରତ ଭୁଖ ଓ ଭୟ, ଭୟଙ୍କର ଅନାବୃଷ୍ଟିର ଆଶଙ୍କା ଓ ଜମିର ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଉଥିଲା। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାର ମାନୁନଥିଲେ, ଅଧର୍ମ ଚରିତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଉଥିଲା; ଅଧର୍ମୀ ଲୋକ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ। ଲୋଭୀ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିଲେ; ତିଷ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଉଥିଲେ, ଦୁଷ୍କର୍ମ, ଅଳ୍ପ ଶିକ୍ଷା, ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଓ ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ ଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୋଷରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲା; ସେ ସମୟରେ ଏମିତି ହେଉଥିଲା ଯେ, ଲୋକେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁନଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁନଥିଲେ। ଲୋକ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ କ୍ରମେ ଅବନତି ହେଉଥିଲେ; ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଜଡିତ ହେଉଥିଲେ। ସେହି କଳିଯୁଗରେ, ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ଏକାଠି କରି, ଅଧିକାଂଶ ଶୂଦ୍ର ବନ୍ଧୁ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଗର୍ଭପାତ ଓ ବୀରମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଉଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚରଣ ଅନୁସରିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ର ଆଚରଣ ଅନୁସରିଥିଲେ। ଚୋରମାନେ ରାଜଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଚୋର ଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିଲେ; ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତା ନାରୀମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁନଥିଲେ, ବହୁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ବଢ଼ୁଥିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା; ଏବେ ଭୂମି ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ ଫଳ ଦେଉଥିଲା, କେବେ କେବେ ବେଶି ମଧ୍ୟ ଦେଉଥିଲା। ଓ ପାର୍ୱତୀପତି, ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ସେମାନେ ଚୋର ଓ ଦୃଢ଼ ହେଉଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଶୂଦ୍ର ଶିକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ। ରାଜାମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ସେବା କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଉଠୁନଥିଲେ। ଅଲ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଶୂଦ୍ରମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ମୁଁହ କିମ୍ବା କାନରେ ହାତ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ସେମାନେ ତଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଳି ନମ୍ର ଭାବରେ କଥା କହୁଥିଲେ; ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ। ଜାଣିଥିଲେ ଯେ, କଳିଯୁଗରେ ରାଜା କିଛି କରିପାରିବେନି, ସମୟର ଅଧୀନ ହେଉଥିବାରୁ; ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ ଶିକ୍ଷା, ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ଗର୍ବିତ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁନଥିଲେ।