ସତ୍ୟଯୁଗର ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ। ସେଠାରେ କୌଣସି ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନର ଭେଦ ନଥିଲା, ସମସ୍ତେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଶୁଭ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ସୁଖ ଓ ଶରୀରୀୟ ରୂପ ସମାନ ଥିଲା; ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ସଦା ଏକରୂପ ଓ ଅଟୁଟ ଥିଲା, କୌଣସି ବିରୋଧ, ଘୃଣା କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି ଥିଲାନି। ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ସାଗରରେ ନିର୍ବନ୍ଧେ ଘୁରୁଥିଲେ, କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଘର ନଥିଲା; ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଥିଲେ। ସେମାନେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ମନ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲା; ସତ୍ୟଯୁଗରେ ନ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନ ବା ଅପକର୍ମ ଥିଲା। ସେ ସମୟରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଥା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ମିଶ୍ରଣ ହୋଇନଥିଲା। କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ତ୍ରେତାଯୁଗରେ କ୍ଷୟ ପାଇଲା। ଏହି ସିଦ୍ଧି ଶେଷ ହେଲାପରେ ଆଉ ଏକ ସିଦ୍ଧି ଆସିଲା; ଜଳର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ପୁନଃ ଫେରିଲା, ଏହା ମେଘର ସ୍ୱଭାବରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ମେଘ ଓ ବିଜୁଳିରୁ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏକମାତ୍ର ବର୍ଷାରେ ପୃଥିବୀର ଉପରିଭାଗ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ସେଠାରୁ 'ଗୃହବୃକ୍ଷ' ନାମକ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଉପଜୀବିକା ଓ ଭୋଗବସ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଗଛମାନେ ଦେଇଥିଲେ। ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ଗୃହବୃକ୍ଷରୁ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିପର୍ୟୟ ଆସିଲା। ଏହି ବିପର୍ୟୟରୁ ରାଗ ଓ ଲୋଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଗୃହବୃକ୍ଷ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ବୃକ୍ଷ ନଷ୍ଟ ହେଲାପରେ, ଲୋକମାନେ ଅଭିଭ୍ରମ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତଥାପି, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସେମାନେ ସେହି ସିଦ୍ଧିକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନଃ ଗୃହବୃକ୍ଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ପୋଶାକ, ଫଳ ଓ ଭୂଷଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଗନ୍ଧ, ରଙ୍ଗ ଓ ସ୍ୱାଦଯୁକ୍ତ ବସ୍ତୁ ଆସିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ଗଛ ମୁଠିରେ ମଧୁ ଥିଲା, ଯାହା ମାଟିପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୋଇ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଏହି ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଖୁସି, ପୋଷିତ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ଆଉଥରେ ଲୋଭ ହେଲା। ସେମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଗଛ ଓ ମଧୁ ଦଖଲ କଲେ; ଏହି ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ ଓ ମଧୁ ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। କାଳର ଚାପରେ ସେହି ସିଦ୍ଧି ଅତି କମ୍ ରହିଗଲା। ତ୍ରେତାଯୁଗ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେବା ସହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ଭୟଙ୍କର ଶୀତ, ବର୍ଷା ଓ ତାପ; ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେମାନେ ଆବରଣ ତିଆରି କଲେ; ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ଘର ତିଆରି କଲେ। ପୂର୍ବେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚଲିଥିଲେ, କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଘର ନଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଘରେ ରହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଉପଜୀବିକା ଉପାୟ ବିଚାର କଲେ; କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ ଓ ମଧୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଲୋକମାନେ ବିବାଦ, ତୃଷ୍ଣା ଓ ଭୂଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଆଉ ଏକ ସିଦ୍ଧି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଆଉ ଏକ ଉପଜୀବିକା ଉପାୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା; ଏହି ବର୍ଷାରୁ ଝରଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳସ୍ରୋତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ନିରନ୍ତର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହମାନ ଝରଣା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଷା ପରେ ନଦୀମାନେ ବହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ପାଣିର ଫୋଟା ମାଟି ସହିତ ମିଶି ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା। ଏହା ପରେ ଚୌଦ ଧରଣର ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ି—ବଡ଼ ଛୋଟ, ଜଙ୍ଗଲି ଓ ଘରୋଇ, ଋତୁଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଉଥିବା—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଔଷଧି ଆସିଲା, ଏବଂ ଏହି ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। ତାପରେ, ପୁନଃ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରାଗ ଓ ଲୋଭ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏହା ତ୍ରେତାଯୁଗର ନିୟତ ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ଅଟଳ ଥିଲା। ପରେ, ସେମାନେ ନଦୀ, କ୍ଷେତ୍ର, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼ି ଓ ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବଳପୂର୍ବକ ଦଖଲ କଲେ। ଏହାର ବିପରୀତ, ଏହି ଚୌଦ ଧରଣର ଔଷଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅବସ୍ଥା ବୁଝି ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହିପରି, ଔଷଧିମାନେ ପିତାମହ ବୋଲି ଅଭିଧାନିତ। ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଶ୍ରମ କରି ଦୋହନ କଲେ; ଏହିଠାରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଔଷଧି ହଳଚାଷ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଉପଜୀବିକା ଆଶା କରି ଲୋକମାନେ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଗଲେ; ଏହି କୃଷିକୁ ଉପଜୀବିକା ଓ ଜୀବନ ଧାରଣର ଉପାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନହେଲେ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ଶେଷରେ ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ରହିନଥାନ୍ତେ; ତେବେ ବହୁତ ଜଳଜ ଓ ହସ୍ତପ୍ରସୂତ ଉଦ୍ଭିଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ଏକାଉପରେ ଏକା ଦଖଲ କଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ପୁତ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନ ବଳପୂର୍ବକ ଦଖଲ କଲେ, ଯେଉଁପରି ଯୁଗର ଶକ୍ତି ଥିଲା। ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ, ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ପଦ୍ମଯୋନି ଭଗବାନ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ସୃଜନ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟରୁ ସମ୍ରକ୍ଷଣ ହେଉ। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ଆଚରଣ ଓ ଉପଜୀବିକା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ନିଜେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନ କଲେ। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦେଉଳ କ୍ରମେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; କିଛି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ପଶୁବଳି କରୁନଥିଲେ। ପରେ, ସର୍ବଦ୍ରଷ୍ଟା ବିଷ୍ଣୁ ବଳପୂର୍ବକ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ପରେ ଏହା ଅହିଂସାମୟ ହେଲା। ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଆସିଲା; ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଉପଜୀବିକା ମିଳିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ହେଲା। ପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେହ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଲୋଭ, ଦରମା, ବ୍ୟବସାୟ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସତ୍ୟ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ।