ବିଶ୍ୱର ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୟାମୟ ଓ ଅଚଳ ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଥମେ ସନନ୍ଦ ଓ ସନକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କୃପାରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ ସନାତନ ନାମକ ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପରିହାରୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଓ କ୍ରତୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଡକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ସନାତନ ଆରମ୍ଭରେ ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେବତା, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମି ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ। ଏପରି ଭାବେ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଧାନ ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ସମସ୍ତ ଯୁଗର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୋର ପିତା ମହାମୁନି ଶିଳାଦ ହାତ ଜୋଡି ଦେବେଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶକ୍ର, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଶଚୀପତି, ସହସ୍ରନେତ୍ର, ମହାପ୍ରଭୁ! ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଏହି ଯୁଗଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କଲେ? ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଶରଣାଗତ, ସବୁ କିଛି କହିଦିଅ।" ତାହା ପରେ ଦେବେଶ ଇନ୍ଦ୍ର, ମହାତ୍ମା ଶିଳାଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ, ତେଣୁ ଯୁଗଧର୍ମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ କହିଲେ—"ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ, ତାପରେ ତ୍ରେତା, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର, ଏବଂ ତିଷ୍ୟ/କଳି—ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ପ୍ରମୁଖ। କୃତ ଯୁଗ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଚିହ୍ନ, ତ୍ରେତାରେ ରଜସ୍, ଦ୍ୱାପରରେ ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଦୁଇଁ, ଏବଂ କଳିରେ ତମସ୍ ପ୍ରଧାନ। ଏହିପରି ଯୁଗଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିବା ଉଚିତ। କୃତ ଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ, ଦ୍ୱାପରରେ ଶୁଦ୍ଧ ଉପାସନା, ଏବଂ କଳିରେ କେବଳ ଦାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ। କୃତ ଯୁଗର ଅବଧି ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ, ତାହାର ସନ୍ଧ୍ୟା ଚାରି ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ଏତେଇ। ଏହି କୃତ ଯୁଗରେ, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ପାଥର ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା। ଏହି କୃତ ଯୁଗ ଓ ତାହାର ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ଶେଷ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଯୁଗଧର୍ମର କେବଳ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମିଯାଏ, ଦ୍ୱାପର କୃତ ଯୁଗର ଅର୍ଦ୍ଧ, ତିଷ୍ୟ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ। ପ୍ରତି ଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ୩୦୦, ୨୦୦, ୧୦୦ ବର୍ଷ ଏବଂ ଏପରି ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମଧ୍ୟ ଥାଏ। ପ୍ରଥମ କୃତ ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଚାରିଟିଏ ପାଏଁ ଦୃଢ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତ୍ରେତାରେ ତିନିଟି, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇଟି ଉପରେ ରହିଥାଏ। କଳିରେ ଏହି ଧର୍ମ କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏଠି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜନ୍ମ ଓ ସାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷଣ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଶୁଭରେ ଲଗ୍ନ, କେହି ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ଭେଦ ନଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ଓ ସମାନ। ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକୃତି ସମାନ, ସ୍ନେହ ସଦା ଅବିଚ୍ଚିନ୍ନ, କୌଣସି ବିରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା କ୍ଲାନ୍ତି ନଥିଲା। ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ସାଗରରେ ବସିଥିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଘର ନଥିଲା, ଶୋକ ରହିତ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ପ୍ରଚୁର, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନେ ଅସଙ୍ଗତି ଓ ଇଚ୍ଛା ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ମନ ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ। କୃତ ଯୁଗରେ କୌଣସି କର୍ମଫଳ—ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ—କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନଥିଲା। ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ମିଶ୍ରଣ ନଥିଲା। ତ୍ରେତାରେ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ସାର ହ୍ରାସ ପାଇଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ସିଦ୍ଧି ହରାଇଲେ, ଆଉ ଏକ ନୂତନ ସିଦ୍ଧି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ପାଣିର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ପୁନର୍ବାର ଫେରିଲେ, ମେଘର ସ୍ୱଭାବରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ମେଘ ଓ ବିଜୁଳିରୁ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏକ ମାତ୍ର ବର୍ଷାରେ ପୃଥିବୀ ଭିଜିଗଲା। ଏହି ବର୍ଷାରୁ 'ଗୃହବୃକ୍ଷ' ନାମକ ଗଛ ବିକାଶ ପାଇଲା, ଏହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଜୀବିକା ଓ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲା। ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ। କିନ୍ତୁ ବହୁଦିନ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିପରୀତ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଆସିଗଲା। ଏକ ରାଗ ଓ ଲୋଭର ଅବସ୍ଥା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଗୃହବୃକ୍ଷ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ତାହା ପରେ ଲୋକମାନେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଯୌନ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରି ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନି ଗୃହବୃକ୍ଷ ଦେଖାଦେଲା। ଏଠାରୁ ବସ୍ତ୍ର, ଫଳ ଓ ଅଳଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରସ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ଗୋଛାରେ ମଧୁ ଥିଲା, ଯାହା ଭୂମି ସମାନ ଦୃଢ। ଏହି ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସଦା ଶୁଭ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ। ଏହି ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପୋଷିତ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ପୁନି ଲୋଭ ଉପଜିଗଲା। ସେମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗୃହବୃକ୍ଷ ଓ ମଧୁକୁ ଅପହରଣ କଲେ; ଏହି ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ଏହି ଚମତ୍କାରୀ ବୃକ୍ଷ ଓ ମଧୁ ହରାଇଗଲା। ଯେତେବେଳେ ଏହି ସିଦ୍ଧିର କେବଳ ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା, କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଘୁରିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପଜିଲା—ତୀବ୍ର ଶୀତ, ବର୍ଷା ଓ ତାପ; ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ସେମାନେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଉପର୍ଣ୍ଣ ପିନ୍ଧିଲେ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଘର ତିଆରି କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଚାଲିଫିରୁଥିଲେ, କିଛି ନିଶ୍ଚିତ ଘର ନଥିଲା; ଏବେ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଘରେ ବସିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।