ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନମସ୍କାର କରି ଅମ୍ବୁଜସମ୍ଭୂତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମହେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମାଲିକ, ନିର୍ମଳ ଶିବ, ସେଉଁଛି ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ଆମେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ। ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଡାହାଣ ତରଫରୁ ଜନ୍ମିଛି, ଆପଣ ଭବଦେବଙ୍କ ବାମ ତରଫରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ମୋତେ ଦେଖି ‘ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ’, ‘ଅବ୍ୟକ୍ତ’, ‘ଅଜନ୍ମା’ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ‘ପୁରୁଷ’ ବୋଲି ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆମର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଏ। ତା’ପରେ ଅମର ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ପୁନି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଆଗର ଭଳି ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ସେ ନଦୀ, ନାଳା, ସମୁଦ୍ର ପୁନଃ ସୃଜନ କଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ ଏବଂ ଉଚ୍ଚାବଚ୍ୟ ରହିତ କଲେ। ପରେ ପର୍ବତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ, ଭୂଲୋକ ଆଦି ଚାରି ଲୋକ ସୃଜନ କଲେ। ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ଭଗବାନ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଅଣ୍ଡଜ, ଦେବତା, ମାନବ ଆଦି ସୃଜନ କଲେ। ଦୟାମୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଥମେ ସନନ୍ଦ, ସନକ ସୃଜନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସନାତନ, ଯିଏ ତ୍ୟାଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଜନ କଲେ। ଡକ୍ଷ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୃଜନ କଲେ; ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସଂକଲ୍ପ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜନ କଲେ; ଆଦିରେ ସନାତନ ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ଦେବତୁଳ୍ୟ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏପରି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଓ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜନ କରି, ସମସ୍ତ ଯୁଗର ବିଧି, ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୋର ପିତା ମହାମୁନି ଶିଳାଦ, ଶକ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପାସ୍ୟ, ସଚୀପତି, ସହସ୍ରନେତ୍ର, ବିଶ୍ୱପତି ଶକ୍ର, ପଦ୍ମଯୋନି କିପରି ସମସ୍ତ ଯୁଗର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ? ମୋତେ ସବୁ କଥା କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।” ତାହା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ଭଳି ଯୁଗଧର୍ମର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ପ୍ରଥମେ କୃତଯୁଗ, ପରେ ତ୍ରେତା, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର, ଏବଂ ତିଷ୍ୟ (କଳି) ଯୁଗ ଅଛି—ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ସଂକ୍ଷେପରେ ଜାଣ। କୃତଯୁଗ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର, ତ୍ରେତା ରଜସ୍ ଗୁଣର, ଦ୍ୱାପର ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଦୁଇଁଟିର, କଳି ତମସ୍ ଗୁଣର; ଏହିପରି ଯୁଗର ଗୁଣ ଜାଣିବା ଉଚିତ। କୃତଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରେତାରେ ବଳି, ଦ୍ୱାପରରେ ଶୁଦ୍ଧ ପୂଜା, ଏବଂ କଳିରେ ଦାନ ମାତ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ। କୃତଯୁଗର ଦୀର୍ଘତା ୪,୦୦୦ ବର୍ଷ, ତାହାର ସଂଧ୍ୟା ଓ ସଂଧ୍ୟାଂଶ ଶତ ଶତ ବର୍ଷ; ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। କୃତଯୁଗରେ ପାଥର ଖାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆୟୁ ୪,୦୦୦ ବର୍ଷ। ଯେତେବେଳେ କୃତଯୁଗ ଓ ତାହାର ସଂଧ୍ୟା ଶେଷ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ। ତ୍ରେତା ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଳ୍ପ, ଦ୍ୱାପର କୃତଯୁଗର ଅର୍ଧ, ତିଷ୍ୟ ତାହାର ଅର୍ଧ। ସଂଧ୍ୟା ବର୍ଷ ତିନି ଶତ, ଦୁଇ ଶତ, ଏକ ଶତ ଅନୁସାରେ; ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ରରେ ଏଭଳି ଚାଲିଥାଏ। ପ୍ରଥମ କୃତଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଚାରି ପାଉଁ ଉପରେ ଅଚଳ, ତ୍ରେତାରେ ତିନି, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ, ତିଷ୍ୟରେ ତିନି ପାଉଁ ହରାଇ ଏକ ପାଉଁ ସତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ରହିଥାଏ। କୃତଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସବୁଦିନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଭୋଗ କରନ୍ତି; କୌଣସି ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ। ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁ, ସୁଖ, ଆକୃତି ସମାନ; ସ୍ନେହ ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, କୌଣସି ବିରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ, କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ବସନ୍ତି, କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୃହ ନାହିଁ; ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ। ସେମାନେ ଅକାମୀ, ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ମନ; କୃତଯୁଗରେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ତା’ବେଳେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ମିଶ୍ରଣ ନାହିଁ। କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ତ୍ରେତାରେ ଏହି ସାର ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ସିଦ୍ଧି ଶେଷ ହେଲେ, ଆଉ ଏକ ସିଦ୍ଧି ଆସେ; ଜଳର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଫେରିଲେ, ମେଘର ଗୁଣରୁ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ମେଘ ଓ ମେଘଗର୍ଜନରୁ ବର୍ଷା ହେବାରେ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତଳ ଭାଗ ଜଳରେ ପ୍ରସ୍ନିଗ୍ନ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଗୃହବୃକ୍ଷ ନାମକ ଗଛ ଉପଜିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଲୋକମାନେ ଉପଭୋଗ ଓ ଜୀବିକା ଚାଲାଇଲେ। ତ୍ରେତାୟୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ଲୋକେ ଏହି ବୃକ୍ଷମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିପରୀତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଗଲା। ତା’ପରି ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ରଜୋ ଓ ଲୋଭ ଧର୍ମ ଉପଜିଲା, ଏବଂ ଏହି ବିପରୀତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତା ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଗଲା।