ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଧାର ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍ସ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ, ମହାଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତି କରିଥିବା ଭଗବାନ୍। ସେ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତର ତରଙ୍ଗରେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ତୁମ ଦୟାରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆତ୍ମସାତ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମେ।” କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ହସି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜଗାଇଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିକ୍ଷେପ କରି ହସିଲେ, ଏବଂ ତାପରେ ସେ ଅଣ୍ଡଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ମହାଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମସାତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏଭଳି ତିଆରି ହୋଇ, ହରି ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୂଳ ରୁଦ୍ର, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବରାନୁସାରେ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଏବଂ ପରମ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରିଙ୍କୁ ଅପୂର୍ବ କୃପା ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା, ସଙ୍ଗେ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଉତ୍ସ ଭବ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କାଳାଗ୍ନି ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ସେଇ ଜଟାଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର ଶର୍ବଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ବନ୍ଦନା କରି, ବରଦାତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହ ନମସ୍କାର କଲେ। ଭବ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ମହେଶ୍ୱର ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ, ଜନାର୍ଦନ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ— “ପରମ ପ୍ରଭୁ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଶଙ୍କର ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେହି ମହେଶ୍ୱର ଆମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଶରଣ। ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଜନ୍ମିଛି, ଏବଂ ତୁମେ ଭବଙ୍କ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଜନ୍ମିଛ। ଋଷିମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରକୃତି, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଜ ଭାବରେ ଗଣନା କରନ୍ତି; ତୁମକୁ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ଗଣନା କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ମହାଦେବ ଆମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର କାରଣ, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ।" ତାପରେ, ସେଇ ଅମର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ, ଯେଉଁଠି ବରଦାତା ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ। ଏହିପରେ, ଜନାର୍ଦନ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ନଦୀ, ନାଳା, ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ବବତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୃଥିବୀକୁ ସମ ଏବଂ ନିର୍ମଳ କଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ପାହାଡ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ମାନେ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ଚାରିଟି ଲୋକ—ଭୂ ଆଦି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟିର ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପ୍ରଧାନ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଅଣ୍ଡଜ, ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ—ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଦୟାଲୁ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଥମେ ସନନ୍ଦ, ସନକଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ସନାତନଙ୍କୁ, ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା, ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଡକ୍ଷ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ନିଶ୍ଚୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; ଆରମ୍ଭରେ, ସନାତନ ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଵାହିନୀ ଶକ୍ତି ସହିତ ଜନ୍ମିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏପରି, ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରଥମ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଯୁଗର ଧର୍ମ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ଶକ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାମୁନି ଶିଳାଦ ମହାପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ, ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ଶଚୀପତି, ସହସ୍ରନେତ୍ର, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଦୟାକରି କହ, ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ଯୁଗ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କଲେ?” ମହାତ୍ମା ଶିଳାଦଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଉଁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯୁଗ ଧର୍ମର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ କହିଲେ— “ପ୍ରଥମ ହେଉଛି କୃତ ଯୁଗ, ତାପରେ ତ୍ରେତା, ତାପରେ ଦ୍ୱାପର, ଏବଂ ତିଷ୍ୟ (କଳି)—ଏହି ଚାରିଟି ଯୁଗ। କୃତ ଯୁଗ ସତ୍ତ୍ୱର ଉପରେ ଆଧାରିତ, ତ୍ରେତା ରଜସ୍, ଦ୍ୱାପର ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍, ଏବଂ କଳି ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ। କୃତ ଯୁଗରେ ଧ୍ୟାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାପରରେ ଶୁଦ୍ଧ ପୂଜା, ଏବଂ କଳିରେ ଦାନ ମାତ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ। କୃତ ଯୁଗର ଦୀର୍ଘତା ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ, ତାହାର ସନ୍ଧିକାଳ ସଂଖ୍ୟା ଶତରେ, ଏବଂ ଏହିପରି ପ୍ରତିଚକ୍ରରେ ହୁଏ। କୃତ ଯୁଗରେ ପାଥର ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆୟୁ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ। କୃତ ଯୁଗ ଓ ତାହାର ସନ୍ଧିକାଳ ଶେଷ ହେଲେ, ଯୁଗର କର୍ମର ଚାରି ଭାଗରେ ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ। ତ୍ରେତା ଏକ ଭାଗ କମ୍, ଦ୍ୱାପର କୃତର ଅର୍ଦ୍ଧ, ଏବଂ ତିଷ୍ୟ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ। ସନ୍ଧିକାଳ ତିନି, ଦୁଇ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ହୁଏ, ପ୍ରତି ଯୁଗରେ ଏହିପରି ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ। ପ୍ରଥମ କୃତ ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଚାରିଟି ପାଦରେ ଅବିଚଳିତ; ତ୍ରେତାରେ ତିନି ପାଦ; ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ପାଦ; ତିଷ୍ୟରେ ଏହା ତିନି ପାଦ ହରାଇ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ମାତ୍ର ଅବଲମ୍ବିତ। କୃତ ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ୱାଭାବିକ ଏବଂ ପୋଷଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଥାଏ।