ଏକ ସମୟର କଥା, ଗାଢ଼ ଧଳା ମେଘ ଉପରେ ସାରଥି ହେଇ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ହାତୀର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ଗଳାରେ ନାଗ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହି ଅନନ୍ୟ ସ୍ୱରୂପୀ ଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର କାନ୍ତି ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରିଥିବା ଲୋଭନୀୟ ଗହଣା ଓ ମାଳାଧାରଣ କରିଥିଲେ। ପଶୁପତିଙ୍କ ଚର୍ମରେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ଅଲଂକାର ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ସେହି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୃତଞ୍ଜଳି ହେଲେ। ତାପରେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମହାଦେବ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଋଷିମାନେ—ବୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ବଶିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, ଶୁକେଶ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ମାରୀଚି, କଶ୍ୟପ, କଣ୍ବ ଏବଂ ସଂବର୍ତ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ମହାତ୍ମାମାନେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସମସ୍ତେ ମିଶି ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖରେ ନମ୍ରତା ସହ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଓ ମହାଦେବ, ଭସ୍ମସ୍ନାନ, ନଗ୍ନତା, ବାମଚାର ଏବଂ ବିପରୀତ ଆଚରଣ—ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, କ’ଣ ବର୍ଜ୍ୟ?” ମହାଦେବ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ମୃଦୁ ହସିଲେ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କୁ ଦୟାଲୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ଆଜି ତୁମେମାନେଙ୍କୁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି। ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ସୋମର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ସୋମ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ, ଏବଂ ଏହି ଜଗତର ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଅନେକ ଥର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦହିତ ହୋଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚରମପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଭସ୍ମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଛିଟାଇଲେ ପବିତ୍ରତା ଆସେ। ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ତିନି ଆୟୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେମାନେ ଭସ୍ମରେ ଥିବା ମୋ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ୱଳତା ଆସେ ତାକୁ ‘ଭସ୍ମ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପବିତ୍ର କରେ ସେଉଁଠି ନାମ। ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଯାଏ, ଏହିପରି ଏହାକୁ ‘ଭସ୍ମ’ କୁହାଯାଏ। ପିତୃମାନେ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ସୋମର ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମର ତତ୍ତ୍ୱ। ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ମୋର ଅପାର ତେଜ; ସୋମ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ମହା ଅମ୍ବିକା। ମୁଁ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ଦୁହେଁ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ପୁରୁଷ। ଏହିପରି, ଭସ୍ମ ମୋର ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ; ମୁଁ ତାହାରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଏହିପରି ଏହା ସ୍ଥିର ଥାଏ। ଏହିଥିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଜଗତର ସମସ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଶୁଭ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଭସ୍ମ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ମାନ୍ୟା ଘରେ, ପ୍ରସୂତି ଘରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା ନିମିତ୍ତେ ଲଗାଯାଏ। ଯିଏ ଭସ୍ମସ୍ନାନ କରି ମନ ଶୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ପଶୁପତି ଦୀକ୍ଷା ଓ କପିଳ ଯୋଗ ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ପଶୁପତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମବାସୀମାନେ ପରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମୋତେ ଦ୍ୱାରା ଲଜ୍ଜା, ମୋହ ଓ ଭୟର ଆଧାରରେ ହୋଇଥିଲା। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ନଗ୍ନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି, ସାଧାରଣ ମାନବ ମଧ୍ୟ ପୋଷାକ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଚିରଂ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନଗ୍ନ; ଯିଏ ନିଜକୁ ନିଗ୍ରହ କରେ, ସେଉଁଠି ରକ୍ଷିତ—ପୋଷାକ କାରଣ ନୁହେଁ। ଧୈର୍ୟ, ଦୃଢତା, ଅହିଂସା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତି, ଏବଂ ସମ୍ମାନ-ନିନ୍ଦାରେ ସମଭାବ—ଏହି ସବୁ ଅତିଶୟ ଉତ୍ତମ ପୋଷାକ। ଯିଏ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ଭବଙ୍କୁ ମନେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ହଜାର ଅପରାଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଭସ୍ମସ୍ନାନ କରିଥାଏ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଏ—ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦହିଦେଉଛି। ଯିଏ ଦିନେ ତିନିଥର ଭସ୍ମସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଗଣେଶଙ୍କ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥାଏ। ମହାଦେବଙ୍କ ଲୀଳା ତତ୍ତ୍ୱରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଉତ୍ତର ପଥ ଦ୍ୱାରା ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଣୁତ୍ୱ, ଗୁରୁତ୍ୱ, ଲଘୁତ୍ୱ ଓ ପ୍ରାପ୍ତିର ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଇଚ୍ଛା, କାମନା, ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ମନସିକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କାମିକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତେଜ ଓ ପରମ ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ। ଯିଏ ଅହଂକାର, ମୋହ, ଆସକ୍ତି ଓ ତମୋଗୁଣର ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ଏହି ପରମ ପଥକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ପଶୁପତି ଯୋଗରେ ଲୀନ ରହିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ, ନିୟମିତ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ ଏହି ପଶୁପତି ଦୀକ୍ଷା ଧ୍ୟାନ କରେ ଓ ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶ୍ୱେତ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, କାମନାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ବସିଲେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିକଳାଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯଦି ସେମାନେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖି ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବଡ଼ ଯୋଗୀମାନେ ପରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଭବଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶିବଙ୍କ ପରି ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଶୁଚି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେମାନେ ଭବଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ଦଧୀଚିଙ୍କ ପରି ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଏଠାରେ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ; ତେଣୁ, ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡନ କରିଥିବା, ନଗ୍ନ କିମ୍ବା ବିଚିତ୍ର ରୂପର ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ସଦା ଶିବଙ୍କ ପରି ଚିନ୍ତା, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ହେବା ଉଚିତ।