ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ଅର୍ଧ କଳ୍ପର ଅବଧି ଏକ ଦିବ୍ୟ ମାପରେ ଗଣାଯାଏ; ଏବଂ ଏହିପରି ହଜାର କଳ୍ପ ମିଶି ଅଜନ୍ମାଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷ ଗଠିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବୟସ୍ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମୟୁଗ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ସହସ୍ର ସବନ ଯୁଗ ରହିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଏବଂ ତିନି ଗୁଣର ସହସ୍ର ଯଜ୍ଞ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଏପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମୟ, ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ କାଳର ରୂପ, ଏପରି ଘୋଷିତ ହୁଏ। ସୃଷ୍ଟି, ଉଦ୍ଭବ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଅଛି; ଏହି ସହିତ ଯାହା ହେବ, ଉଦ୍ବିକାଶ, ପୁନଃ ଯଜ୍ଞ, ଋତୁ, ଅଗ୍ନି, ହବିର୍ ଭେତା, ସାବିତ୍ର, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଓ ପବିତ୍ର ଅଛନ୍ତି। ଉଶିକ, କୁଶିକ, ଗାନ୍ଧାର, ଋଷଭ, ଷଡ୍ଜ, ମଜ୍ଜାଳୀୟ, ମଧ୍ୟମ, ବୈରାଜ, ନିଷାଦ, ମେଘବାହନ, ଚିତ୍ରକ, ଆକୂତି, ଜ୍ଞାନ, ମନ, ସୁଦର୍ଶ, ବୃଂହ, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ, ରକ୍ତ, ପୀତବସନ, ଅସିତ, ସର୍ବରୂପୀ—ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନେକ କଳ୍ପ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହି କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ, ଅନେକ କୋଟି ଅଛି, ଏବଂ ଏତେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବଧିର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୁନଃ ନିଜ ମୂଳକୁ ଫେରିଯାଏ। ଏହି ବିକାରର ଲୟ କେବଳ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ; ବିକାର ଲୟ ହେଲେ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ ଏକ ରୂପ ରହିଲେ, ଗୁଣ ଅସମ ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ଲୟ ହୁଏ; ଏହି ସବୁର କାରଣ ମହେଶ୍ୱର। ତାଙ୍କର ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ସଂକ୍ଷେପରେ, ପ୍ରକୃତିର ଅଧୀନରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅସଂଖ୍ୟ କଳ୍ପ, ଅସଂଖ୍ୟ ପିତାମହ ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ହରି ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମହେଶ୍ୱର କେବଳ ଏକ। ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ବିକାଶ ତାଙ୍କର ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ସେଇ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ତିନିପ୍ରକାର ଏବଂ ତିନି ଗୁଣର; ସେ ଅତିତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ ଉପରେ ଅତୀତ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପର କେବଳ ଏକ ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଉପରେ ଆଉ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦିନ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ସମାନ; ଏହି ଦିନରେ ଯେଉଁ ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ସେସବୁ ତାଙ୍କ ରାତିରେ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ଏହାରେ ଭୂ, ଭୁଵ, ସ୍ୱର ଓ ଉପର ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ୱ ହୁଏ; ରାତିରେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଜଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ବିଲୀନ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ନାରାୟଣ କୁହାଯାଏ; ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ସେ ଜାଗି ଦେଖନ୍ତି ଯେ ସବୁ ଚଳ-ଅଚଳ ଶୂନ୍ୟ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ତୁଳିନେଇ, ସେ ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ଵାଶ୍ୱତ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି, ବରାହ ରୂପ ନେଇ ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବ ପରି ନଦୀ, ନାଳା, ସାଗର ତିଆରି କଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ପୁନଃ ଏହାରେ ବସାଇଲେ। ସେ ପୁନି ଭୂରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରିଟି ଲୋକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଏବଂ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ଅଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମାରୁ ଅନ୍ଧକାର, ମୋହ, ମହାମୋହ, ତାମିସ୍ରା, ଅନ୍ଧ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅଜ୍ଞାନ ରୂପ ଦେଖାଦେଲା। ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରାଥମିକ ସୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଅକ୍ଷମ ଥିଲା ବୋଲି ସେ ମନେ କଲେ, ଏହି ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ। ପରେ ସେ ଆଉ ଏକ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତା କଲେ; ପ୍ରଧାନ ବୃକ୍ଷମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ମୁନିଙ୍କ କଣ୍ଠ ଧ୍ୟାନରେ ତିନିପ୍ରକାର ଦେଖାଗଲା। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ତିର୍ୟଗ୍ଗତି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ପରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ସୃଷ୍ଟି, ଯାହାକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ କୁହାଯାଏ। ତଳକୁ ଯାଉଥିବା ସୃଷ୍ଟି, ଦୟାମୟୀ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପୁନଃ ପାଞ୍ଚଭୂତିକ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ମହାବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମକୁ ମହତ୍, ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ପୁନଃ ପାଞ୍ଚଭୂତିକ କୁହାଯାଏ। ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜ, ଚତୁର୍ଥକୁ ପ୍ରାଥମିକ, ପଞ୍ଚମକୁ ତିର୍ୟକ୍ (ପଶୁ), ଷଷ୍ଠକୁ ଦୈବିକ କୁହାଯାଏ। ସପ୍ତମ ମାନବୀୟ, ଅଷ୍ଟମ ଦୟାମୟୀ, ନବମ ଯୌବନ ସୃଷ୍ଟି ଅଟଳ ଏବଂ ବିକାରଜନିତ। ପ୍ରଥମେ ସେ ସନନ୍ଦ, ସନକ, ସନାତନଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟାଶୂନ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ସେ ଯୋଗବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ନଉଜଣେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିଜମାନେ; ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ। ସଙ୍କଳ୍ପ, ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ, ଧର୍ମସନ୍ନିଧି—ଏହି ବାରୋଟି ପ୍ରଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସନାତନ ପ୍ରଥମେ ଋଭୁ ଏବଂ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେମାନେ ଦୈବୀ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ଶକ୍ତି ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମବାଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯିବ। ସଂକ୍ଷେପରେ, ପ୍ରଜା ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ, ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଥମେ ଶତରୂପା ରାଣୀ ଏବଂ ବିରାଜଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରାଣୀ ଶତରୂପା ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ଝିଅ ପାଇଲେ। ଉତ୍ତାନପାଦ ଛୋଟ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍; ପ୍ରିୟବ୍ରତ ବଡ଼। ଆକୂତି ପ୍ରଥମ ଝିଅ, ପ୍ରସୂତି ଛୋଟ ଝିଅ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ସମୟରେ, ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତି ରୁଚି ଆକୂତିଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ଧାରକ, ଯୋଗୀ ଦକ୍ଷ ପ୍ରସୂତିଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର ବିସ୍ତୃତ ଗଥା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।