ସମସ୍ତ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନମିତ ହେଉଥିବା, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା, ନୀଳଚୂଡ଼ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଣ୍ଠ ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆମେ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ନୀଳକଣ୍ଠ ଭଗବାନ, ଶ୍ମଶାନ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନୀଳ-ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଭଗବାନ ତୁମେ। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ତୁମେ, ସାଂଖ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷ ବୋଲି କହନ୍ତି, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହାମେରୁ, ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତୁମେ। ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବଶିଷ୍ଠ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସବ, ସମସ୍ତ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ 'ଓଁ', ସାମବେଦ ଗୀତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାମନ ତୁମେ। ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସିଂହ, ଘରୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ, ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନ ତୁମେ। ଯେଉଁ କୌଣସି ଅବସ୍ଥା ଥିବ, କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆସିବ, ସେଠି ଆମେ ସଦା ତୁମକୁ ଦେଖୁଛୁ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ। କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ଅଭିମାନ—ଏହାମାନେ କ’ଣ, ଆମେ ବୁଝିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଦୟା କର। ବିଶ୍ୱର ମହାପ୍ରଳୟ ବେଳେ, ହେ ଦେବ, ତୁମେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ମାଥାରେ ହାତ ରଖିଥିଲେ, ତୁମଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ସେଇ ଅଗ୍ନି ଦ୍ଵାରା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଘେରିଯାଇଥିଲା; ଏହିଠାରୁ ବହୁ ବିକୃତ ଅଗ୍ନି, ସେଇ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି। କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ଧୃତି, ବିପତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଦଗ୍ଧ କରେ; ଆମେ ଯେପରି ଦହିଯାଉଛୁ, ହେ ଦେବାଦିଦେବ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଶୁଭ ଜଳ ଛିଟି ଦିଅଛ। ହେ ଭଗବାନ, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ; ଆମେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ହଜାର ଜୀବ ଜାତି, ଶତଧା ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ତୁମ ଶେଷ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ; ଦେବାଦିଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏହିପରେ, ମହାଦେବ ଭଗବାନ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କୃପା କରି କହିଲେ—“ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଯିଏ ପଢ଼ିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, କିମ୍ବା ଦ୍ଵିଜ ଉପରେ ପଢ଼ାଇଦେବେ, ସେ ଗଣପତି ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ମୁଁ କହିବି: ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ମହିଳା ତତ୍ତ୍ୱ ମୋ ଦେହଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦେହଠାରୁ। ଏହି ଦୁଇଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ଵାରା ମୋ ସୃଷ୍ଟି ଘଟେ। ସେଥିପାଇଁ, କୌଣସି ଦିଗଂବର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ୟାଗୀ, ଶିଶୁ, ପାଗଳ, କିମ୍ବା ମୋ ଭକ୍ତ ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶ କରେ, ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଭକ୍ତ, ଭସ୍ମ ଲିପ୍ତ, ତାଙ୍କର ପାପ ଭସ୍ମ ଦ୍ଵାରା ପୁଡ଼ିଯାଏ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ନିୟମିତ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସଦା ମହାଦେବ ଉପରେ ଲଗ୍ନ, ଶବ୍ଦ, ମନ, ଶରୀର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଆଉ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; ଏହି ଉପବାସ ଦିବ୍ୟ, ଗୁପ୍ତ, ଲିଙ୍ଗ ଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ଯେଉଁମାନେ ଭସ୍ମ ଉପବାସ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଉପବାସ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଉପରେ ହସିବା, ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା, କ୍ଷତି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ। ଯିଏ ସେମାନେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଶଂକରଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ; ଏହିପରି ମହାଦେବ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଅଶ୍ମଧାରୀ ଯୋଗୀ ଭାବେ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ଏହିପରି କର, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ଏହିପରି କଲେ ସିଦ୍ଧି ମିଳିବ। ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମହାସ୍ଥିତି, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ଵାରା କହିଥିବା, ଏଠାରେ ଘଟିଥିବା ଓ ଭୟ ନାଶ କରିଥିବା, ଯେଉଁମାନେ ମନ ରାଗ, ଲୋଭ, ମୋହ ରହିତ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଭୟାନକ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଚନ୍ଦନ ଜଳ, କୁଶ ଓ ଫୁଲ ମିଶାଇ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବଡ଼ ପାତ୍ରରେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଗମ୍ଭୀର 'ହୁଁ' ଧ୍ୱନିରେ ପାଠ କରି। ଦେବାଦିଦେବଙ୍କୁ, ମହାଦେବଙ୍କୁ, ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଆଦିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମେଘ ଉପରେ ଚଡ଼ିଥିବା କଳା ଦେହୀ, ହାତୀ ଚର୍ମ ଓ ଶ୍ୟାମ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଉପରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସର୍ପ ଜନ୍ମା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପଶୁପତି ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶଂକରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ପରେ, ମହାଦେବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେଇ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ମାଗ, କ’ଣ ଚାହୁଁଛ।" ତେବେ, ତାଙ୍କୁ ବୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ବଶିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, ଶୁକେଶ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ମାରୀଚି, କଶ୍ୟପ, କଣ୍ବ ଓ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ମହାତପସ୍ବୀ ନମସ୍କାର କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଭସ୍ମସ୍ନାନ, ନଗ୍ନତା, ବାମାଚାର, ବିପରୀତ ଆଚରଣ—କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କ’ଣ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍?" ମହାଦେବ ମୁସ୍କୁରାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, କହିଲେ: "ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଗଥା କହିବି—ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ସୋମ ତିଆରି କରେ, ସୋମ ଅଗ୍ନିରେ ନିର୍ଭର। ଅଗ୍ନି ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରେ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଜଗତର ଚରାଚର ଜୀବ ଅଗ୍ନି ଦ୍ଵାରା ଦହିଯାଇଛି।