ମୁଁ ଅପରିହାର୍ୟତାକୁ ମୋ ପାଦରେ ଦଳିଦେଲି, ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଜ୍ର ସମାନ ଦୃଢ଼ତା ଅଧିଗ୍ରହଣ କଲି; ଏହିପରି ମହାଦେବଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିଲି, ଯେପରି ଧଳା ଶରୀର ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନି ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କିପରି ଭାବେ ଭବଙ୍କର କୃପାରେ ଦେବଦାରୁ ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଦିବ୍ୟତାର ଶରଣ ନେଇଥିଲେ, ତାହା ମତେ କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ୱଳ ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ଦେବଦାରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ— “ଏହି ଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ, ତାଙ୍କୁ ‘ମହାଶ୍ୱର’ ବୋଲି ଜଣାଯିବ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେହିଁଠି ଉଚ୍ଚତମ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କର ନାଥ; ହଜାର ଯୁଗର ଶେଷରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେଙ୍କୁ ଲୟ କରନ୍ତି। ଏହି ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ମହେଶ୍ୱର, କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ କାଳ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସେ ଚକ୍ର ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନିତ; କୃତୟୁଗରେ ସେ ଯୋଗୀ, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାପରରେ କାଳାଗ୍ନି, କଳିରେ ଧର୍ମଧ୍ୱଜ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ, ଯାହା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ମହାଦେବଙ୍କର ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ବାହାରୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ତଳ ଅଠଭୁଜ ଓ ଉପରେ ଲାଗି ଗୋଲାକାର ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଏକ ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ରୂପରେ ବିଭାଜିତ—ଅନ୍ଧକାର ଅଗ୍ନି, ରଜସ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ସତ୍ତ୍ୱ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ଯେଉଁଠି ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଯୋଗରେ ବିରାଜିତ, ସେଠି ଇଶାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି। ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗୁଳି ପରି ସୁନ୍ଦର ଆକୃତିର, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ତଳ ଭାଗ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାର, ଅଠ କିମ୍ବା ଷୋଳ ଭୁଜ ଥିବା ଉଚିତ। ତଳ ଭାଗ ମଣ୍ଡଳାକାର, ଦିବ୍ୟ ଓ କାମନା ଦାତା; ତଳ ଭାଗ ଦୁଇଗୁଣା କିମ୍ବା ସମାନ ଚୌଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ। ଏହା ଗାଈର ମୁଁହ ପରି ଆକୃତି, ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଭାଗ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଓ ଚାରିପଟେ ଯବ ଦାଣା ପରି ବ୍ୟାଣ୍ଡ ଥିବା ଉଚିତ। ଏହା ସୁନା, ରୂପା, ପାଥର କିମ୍ବା ତାମ୍ବାର ହୋଇପାରେ; ତଳ ଭାଗ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତିନିଗୁଣା ଚୌଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ। ଏହା ଗୋଲ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଷଡ୍ଭୁଜ କିମ୍ବା ତ୍ରିଭୁଜ ଆକୃତିର ହୋଇପାରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ନିର୍ମଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଚିହ୍ନିତ। ଯଥାବିଧି ଚିହ୍ନିତ ଏକ ପୂଜାପାତ୍ର ମଞ୍ଚର ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ବୀଜ ଭରି ଏହି ପାତ୍ରକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରିବା ପରେ, ପଞ୍ଚ ଶୁଭ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହେବ। ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପୁତ୍ର, ପରିବାର ସହିତ ଏକାଠି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବେ; ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ମନ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯିଏ ଦୁର୍ଲଭ, ସେ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅଧର୍ମ ନଶ୍ୱିନ୍; ପରେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଦେବଦାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିଆ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ବେଦୀରେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ, ଏବଂ ନିର୍ଜନ ମଙ୍ଗଳମୟ ନଦୀପାର ଓ ବାଲିଝରେ କେହି ପୂଜା କଲେ। କେଉଁଠି ଶୋଭାବନ୍ତି ଶୈବାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ, କେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ପାଣି ରହିଥିଲା, କେଉଁଠି ଦର୍ଭା ଆସନ, କେଉଁଠି ତଳ ଆଙ୍ଗୁଠି ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। କେହି କାଠ ମୁସଳ ଉପରେ ବସିଲେ, କେହି ପାଥର ଉପରେ, କେହି ବୀରାସନ ଧରି, କେହି ମୃଗପରି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ। ଏହି ମହାମନା ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ପୂଜାରେ ସମୟ କାଟିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ବସନ୍ତ ଆସିଲା, ତେବେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରିବାକୁ, କୃତୟୁଗର ଏହି ଶୁଭ ପାହାଡ଼ରେ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆସିଲେ। ସେ ଦେବ, ଦେବଦାରୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଧୂଳି ଲେପି, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଚିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ। ହାତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ, ଲାଲ ଓ ପିତା ଆଖି, କେବେ ଭୟଙ୍କର ହସିଲେ, କେବେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଗାଇଲେ। କେବେ ରମଣୀୟ ନୃତ୍ୟ କଲେ, କେବେ ଭୟଙ୍କର ଝାଡ଼ିଲେ; ଆଶ୍ରମରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ। ଏପରି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପାଣି, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା, ଧୂପ, ଗନ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ପରିଚାରକ ସହ ଏହି ଧନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କଲେ। ତେବେ ଏହି ଋଷିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବଦେବ, ଆମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଯେ କିଛି କରିଛୁ— କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ, ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା— ସେସବୁକୁ ଆପଣ ମାଫ କରନ୍ତୁ; ଆମ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ, ଗୁପ୍ତ ଓ ଗଭୀର। ହେ ହର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପଥ ଦୁର୍ବୋଧ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନ ବା ବିଦାୟ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ। ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ମହାଦେବ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଆମର ନମସ୍କାର। ମହାପୁରୁଷମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର। ନମସ୍କାର ଭବଙ୍କୁ, ମଙ୍ଗଳମୟଙ୍କୁ, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଓ କାରଣଙ୍କୁ; ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀଙ୍କୁ, ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ, ନମସ୍କାର। ନମସ୍କାର ବିନାଶକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ, କପିଳବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ, ଅକ୍ଷୟ ଓ କ୍ଷୟଶୀଳଙ୍କୁ, ଗଙ୍ଗାଧାରୀଙ୍କୁ, ଆଧାରକୁ, ଗୁଣମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ, ନମସ୍କାର।