ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର ସଦା ହରିଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଧର ସମୁଦ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଅମୃତ ଥାଏ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ନିଷିଧ। ଏହିପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବାରାଣସୀର ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କଲେ। ମଧୁସୂଦନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଦେହ ଏକତ୍ୱର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଦୁଧ ଦେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହା ପରେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭଗବାନ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ଦୁଧ ଢାଳି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଦୁଧର ସମୁଦ୍ରକୁ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମକୁ ମହାତ୍ମା ମଣ୍ଡବ୍ୟ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଦୂର୍ବାସା ପରି ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହେଇଥିଲେ। ରାଘବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଦୂର୍ବାସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହେଇଥିଲେ; ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିଙ୍କ ପାଦ ପରେ ପଡିଥିବାରୁ ଶାପିତ ହେଇଥିଲେ। ଏମିତି ଅନେକ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉମାଙ୍କ ସାଥୀ ଭଗବାନ ବିରୂପାକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ, ତାଙ୍କ ମୋହରେ ପଡି, ସେମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅତି କଠୋର କଥା କହିଥିଲେ, ଶଙ୍କର ଦୃଢ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଋଷିମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୃଦୟରେ, ପ୍ରଭାତରେ ଦାରୁବନ ଛାଡି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସିଥିବା ମହାତ୍ମା ପିତାମହଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ। ସେଠିଯାଇ, ହଳାନ୍ତ ମନରେ, ଦାରୁବନରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିବରଣୀ ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ପିତାମହ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦାରୁବନରେ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା ସବୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଉଠି, ଯୋଡିଥିବା ହାତରେ, ଭବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଦାରୁବନରେ ରହୁଥିବା ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କଥା କହିଲେ— "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମେ ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ହରାଇଛ; ତୁମେ ଅନର୍ଥ କରିଛ; ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା କାମ କରିଛ।" "ଦାରୁବନରେ ତୁମେ ଦେଖିଥିବା ଲିଙ୍ଗଧାରୀ, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ବିକୃତ ଦେଖିଥିଲେ, ସେଇ ଅସଲରେ ପରମେଶ୍ୱର। ଗୃହସ୍ଥମାନେ କେବେ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିକୃତ, ସୁନ୍ଦର, ମଲିନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ ଯେଉଁଠି ହେଉଛି।" "ଏକ ସମୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁଦର୍ଶନ ଅତିଥିପୂଜା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳକୁ ବିଜୟ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟଥା, ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତିଥିପୂଜା ଛାଡିଦିଲେ, ତେମାନେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।" "ସୁଦର୍ଶନ, ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୟାରେ ଏକ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ— 'ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକ୍ତି ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି କଥା ଶୁଣ; ଘରରେ କେବେ ଅତିଥିକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'" "ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅତିଥି ଏକ ପିନାକଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ଦେହରେ ଆସିଥାନ୍ତି; ଏମିତି, ଅତିଥିକୁ ଦେଇ, ନିଜ ପରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।" ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ ପତ୍ନୀ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, 'ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଣ କହିଲେ?' ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଦର୍ଶନ ପୁନି କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ଦେବା ଉପରେ ଶିବକୁ ଦେବା ଉଚିତ; କାରଣ ଶିବ ନିଜେ ଅତିଥି।' ଏଭଳି, ପତିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ପତ୍ନୀ ଏହି ଆଜ୍ଞାକୁ ପବିତ୍ର ପ୍ରସାଦ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଧର୍ମ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ନେଇ, ଋଷିଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସେଠି, ନିର୍ମଳ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସମ୍ମାନ ପାଇ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମ କହିଲେ: 'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପତି ସୁଦର୍ଶନ କେଉଁଠି?' 'ଯଥେଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ, ତୁମେ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଉ,' ବୋଲି ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଢାକି ନିଜ ଚିନ୍ତା କଲେ। ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ନିଜକୁ ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସୁଦର୍ଶନ ଘର ଦ୍ୱାରରେ ଆସି, 'ଆସ, ଆସ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା?' ବୋଲି ଡାକିଲେ। ଅତିଥି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆଜି, ସୁଦର୍ଶନ, ମୁଁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଁ ଆସିଛି; ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?' ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାବର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।' ଏହାପରେ, ଧର୍ମ ନିଜ ଆସଳି ରୂପ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ଚାହିଥିବା ସବୁ ଦେଇ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ରୂପରେ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିନାହିଁ, ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଥିଲି। ତୁମେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁକୁ ବିଜୟ କରିଛ।' 'ଆହା, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି!' ବୋଲି ଧର୍ମ ଚାଲିଗଲେ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଅତିଥିକୁ ସଦା ଏଭଳି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଅଧିକ କଣ କହିବି? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଭାଗ୍ୟମାନେ ଶୀଘ୍ର ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁଃଖିତ ଚକ୍ଷୁ ନିମ୍ନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: 'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆମର ଜୀବନ ଅବମାନିତ ହେଲା, ନାରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ; ଆମେ ନିର୍ମଳ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଛୁ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛୁ।' 'ଯିଏ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ପିନାକଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ସେ ଶାପିତ ହେଲେ; ଅଜ୍ଞାନରୁ, ଆମର ଶାପର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରରେ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଗଲା।