ପୁରାତନ କାଳରେ ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେପରି ବୃହତ ଋଷିମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଆଶ୍ରମ ଶ୍ରେଣୀରୁ ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଏବେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଘଟଣା କେମିତି ଘଟିଥିଲା? ସେଠାରେ ଅତି ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ, ତାଙ୍କର ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ନୀଳଲୋହିତ ଭଗବାନ, ଏକ ଅଜଣା ଆକାର ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ର ଉପରକୁ ଧରି, ଦିଗ୍ବାସ୍ରେ ଶୋଭିତ, କିପରି ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଥିଲେ? ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ କଣ ଘଟିଥିଲା? ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା ଏଠି କଣ କରିଥିଲେ? ଏହା ଆପଣ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଶିଳାଦାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀ, ହସି କିଛି କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ—ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ବୃଷ ଧ୍ୱଜ, ଜଟାଧାରୀ, ନୀଳଲୋହିତ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲର ନିବାସୀମାନେ କର୍ମ ଜ୍ଞାନର ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଶିବ ଆସ୍ଥା ଓ ବିନୋଦ ଭାବରେ ଏକ ଅଜଣା ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଶଂକର, ତ୍ୟାଗ ଜ୍ଞାନକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ପାଇଁ, ଦିବ୍ୟ ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଅଜଣା ଆକାର ନେଇ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର, ବିକୃତ ଦୃଷ୍ଟି, ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଅଜ୍ଞାତ, ଦୁଇଟି ହାତ ଓ କଳା ଶରୀର ନେଇ, ଦିବ୍ୟ ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠି ଭଗବାନ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେହରେ, ମୃଦୁ ହସ, ଭୌହ ଚଳନ ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା, ମହାକାମ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଚଳାପଟ ନାରୀମାନଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଦେଲେ। ରୁଦ୍ର ପୁନିପୁନି ନାରୀମାନେ ଉପରେ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣ ଆରମ୍ଭ କରି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତି ମନୋହର ହେଲା। ଜଙ୍ଗଲରେ ଏହି ବିଚିତ୍ର ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ଗୃହସ୍ଥ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ନାରୀମାନେ ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲର ଗୃହ ଦ୍ୱାରରେ, ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ଢିଲା ହେଇ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଚଳାପଟରେ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ; ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପଦ୍ମ ମୁହଁରୁ ହସ ମିଳିଲା, ତେଣୁ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। କିଛି ନାରୀ, ଭବଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଦରେ ଚୋରା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡି ଭୌହ ଚଳନ କରିଲେ। ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ହସି, ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ବସ୍ତ୍ର ଢିଲା ହେଇ, ଗୀତ ଗାଇଲେ। କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କର ନୂତନ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଢିଲା ହେଇ, ଉତ୍ସାହରେ ଗହଣା ଫେଲି, ନିଜ ପରିବାର ପାଖକୁ ଗଲେ। ଏକ ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଖସିଗଲା, ମଦରେ ଗଛର ଶାଖା ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଅଂଶକୁ ଗଲେ, ଅନ୍ୟ ପରିବାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ। କିଛି ଗୀତ ଗାଇଲେ, କିଛି ନାଚିଲେ, କିଛି ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ହାତୀ ପରି ବସିଗଲେ, କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଏମିତି ଏକାପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଚାରିପାଖରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପଥ ଅଟକାଇ, ନିଜ ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଲେ। କିଛି ନାରୀ କହିଲେ—“ତୁମେ କିଏ?”, ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ—“ଏଠି ବସ”, ପରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୃଦୟରେ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?”, “ଦୟା କରିବାକୁ ଦୟା କର।” କିଛି ନାରୀ, ଚୁଲ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଡିଲା, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପଡିଗଲେ; ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭବଙ୍କର ମାୟାରେ ଏହିପରି କରିଲେ। ଏହି ନାରୀମାନେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାକୁ ଦେଖି, ଅକ୍ଷୟ ଭଗବାନ, ଶିବ, ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଯାହାକୁ ଭାବି, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶଂକରଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ଶଂକରଙ୍କର ମାୟାରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଆକାଶର ତାରାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଋଷିଙ୍କର ଶାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀର ଉତ୍ସ ହରାଇଲେ, ଯଜ୍ଞମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦଶ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ ଓ ସଦା ଦୁଃଖୀ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ରୋଷରେ ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ର ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେଲେ। ବସୁମାନେ ଶାପରେ ଗର୍ଭରେ ବାସ କଲେ; ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ନାହୁଷ ସାପ ହେଇଗଲେ। ଦୁଧର ସାଗର ସଦା ହରିଙ୍କର ନିବାସ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଯେଉଁଥିରେ ଅମୃତ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇବାକୁ ନିଷିଦ୍ଧ। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ବାରାଣସୀରେ ଯାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମଧୁସୂଦନ ନିଜ ଦେହର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପରେ ଭଗବାନ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, ପୂର୍ବବତ ଦୁଧର ସାଗରକୁ ନିଜ ନିବାସ କଲେ। ଧର୍ମକୁ ମହାତ୍ମା ମଣ୍ଡବ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଦୁର୍ବାସା ଆଦି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଭୋଗିଲେ। ରାଘବ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପ ଭୋଗିଲେ; ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିଙ୍କ ପାଦରେ ପଡିଥିବାରୁ ଶାପ ଭୋଗିଲେ। ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମହାପୁରୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିରୁପାକ୍ଷ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଉମାଙ୍କର ସାଥୀ, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଲାଗୁ ନଥିଲା। ଶଂକରଙ୍କର ମାୟାରେ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ, ଶଂକର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଇ, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଭାତେ ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡି ମହାତ୍ମା ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠି ଋଷିମାନେ, ଦୁଃଖିତ ମନରେ, ଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଖବର କଲେ।