ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି କିପରି ଏକ ଭକ୍ତ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଥମେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାତ୍ରରେ—ସେଥିରେ ସୁନା, ଚାଁଦି, କପୁରା, ଶଂଖ, କିମ୍ବା ଶୁଭ୍ର କମଳ ପତ୍ର, ପଳାଶ ପତ୍ର, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ମାଟିର ପାତ୍ର ହେଉ—ସେଥିରେ ଧଳା କରବୀ, ଜାସ୍ମିନ୍, କମଳ ଏବଂ ନୀଳ କମଳ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଶିତଳ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଉଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସଦ୍ୟୋଜାତ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ପରେ କୁଶ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଉଚିତ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର—ପବମାନ, ଭାମୀୟକ, ରୁଦ୍ର, ନୀଳରୁଦ୍ର, ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ, ରାଜନୀସୂକ୍ତ, ଚମକ, ହୋତାର, ଶିରସ, ଅଥର୍ବ, ଶାନ୍ତି, ଭାରୁଣ୍ଡ, ଅରୁଣ, ଭାରୁଣ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ବେଦବ୍ରତ, ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଆଦି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବାକୁ କୁହାଯାଉଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂଜାକ୍ରମରେ ରୁଦ୍ର, ବାନରମୁଖୀ ଏକ ଦେବତା, ବୃହତ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ, ସାମନ୍ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଏ, "ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।" ଏହାପରେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ସ୍କନ୍ଦ, ଅନେକ ଶିବ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା, ସୂତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଶାନ୍ତି ହୁଏ। ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର ଏବଂ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦିଆଯିବା ଚଳିତାନୁସାରେ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପୁନଃ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଏବଂ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦିଆଯିବା ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ପରି ଶୋଭାମୟ ମୁକୁଟ, ଅଳଙ୍କାର, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହ ମୁଖସୁଗନ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଉପଚାର ପରେ, ଶିବଙ୍କୁ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ଶୁଭ୍ର, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ପରମ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଉଛି। ଏହି ଶିବ ରୂପକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଅପରିଗ୍ରାହ୍ୟ ବୋଲି ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସେ ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ସଂସାର ଦୁଃଖର ଔଷଧ, ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ବିରାଜିତ। ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗର ଶିରୋଭାଗରେ ପୂଜା, ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ତୋତ୍ରପାଠ, ପ୍ରଣାମ ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଚରଣେ ପୁଷ୍ପ ଛିଟି, ଶିର ନମାଇ ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପରମ ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହିଭଳି ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ଉପରେ ଏବେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଚିତ୍ତରେ ଅଗ୍ନିମୟ, ସୂର୍ୟମୟ ଓ ଅମୃତମୟ ଚକ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତା'ଉପରେ ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ଆତ୍ମାକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହାପରେ ଧ୍ୟାନର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା, ଯିଏ ନିରାକାର ଓ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଅର୍ଧଭାଗ ଦେଇ ତିଆରି। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଉଛି, ତାହା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିବରଣା କରାଯାଇଛି, ଧ୍ୟାନକାରୀ ଯେଉଁଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେହିଭଳି ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ମନେ ରଖି, ଯଥା ଯଥା ଶୁଧୁ ଜାଗୃତି ଆସେ। ଏହି ଶରୀର ଏକ ନଗର ଭଳି, ଏହିଠାରେ ପୁରୁଷ ବସନ୍ତି, ଯିଏ ପୂଜାର ଅର୍ଥ ଏବଂ ପୂଜକ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହାର ଫଳ ହେଉଛି ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାପ୍ତି। ଏଠାରେ ଛବିଶିତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ, ଧ୍ୟାନକାରୀ ପଞ୍ଚବିଂଶତି, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଚବିଶିତମ, ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ସାତଟି ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଉଛି। ମହତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରା, ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଛବିଶିତମ। ସେହି ଏକା ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଧାରକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧ୍ୟେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶଙ୍କର, ଯିଏ ରୁଦ୍ର, ସେହି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେପରି ଜନ୍ମଦାତା ନଥିଲେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେନି, ସେପରି ସୋମ ବିନା ତିନି ଲୋକ ଅବସ୍ଥିତ ନଥାନ୍ତି। ଯଦି ମହେଶ୍ୱର କର୍ତ୍ତା, ତେଣୁ ସମସ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଆତ୍ମାମାନେ କର୍ମ କରିବାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି। ପରମେଶ୍ୱର ଚିରଅବିନାଶୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ଜାଗୃତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଯଦି ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ତେବେ ସେ କ'ଣ କରନ୍ତି? ସମୟ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକଟ କରେ, ସମୟ ସମୟକୁ ମାପେ। ମନ ସମସ୍ତକୁ ଭାବେ, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ତାଙ୍କ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତ। ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ରୂପ କ'ଣ? ଅକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଜଗତ୍ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପ, ଏହା ଭାବିଲେ—ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥୂଳ ରୂପ। ଋଷିମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ଯାହା ବାଣୀ ଓ ମନ ପହଞ୍ଚିପାରେନି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ଜାଣିଲେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ, ପିଣାକଧର ଶିବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଜାଣିଲେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମୁନିମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରକଟିତ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ କୁହନ୍ତି—"ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର"। ଏଭଳି ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରଣାମ ସହ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ର, ପରମେଶ୍ୱର।