ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ପ୍ରାଚୀନ ନିୟମାନୁସାରେ, ପ୍ରଥମେ କୁଶ ଫୁଲ, ଯବ, ଚାଉଳ, ବହୁମୂଳ ଓ ତମାଳ ପତ୍ରକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଦରକାର, ଏହା ସହିତ ନିବେଶ କରାଯିବ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଓ ‘ଓଁ’ ଧ୍ୱନି। ଏହା ପରେ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ରୁଦ୍ର କିମ୍ବା କେବଳ ‘ଓଁ’ ଯାହା ବେଦର ସାର, ସେଗୁଡିକୁ ଏହି ପାତ୍ରରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ ‘ଓଁ’ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଏହି ସମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ପାତ୍ରରେ ପଞ୍ଚଟି ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଇଶାନ ଆଦି ରୂପେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସିଞ୍ଚନ କରିବା ଦରକାର। ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକଙ୍କ ପାଖରେ, ଅଗ୍ନିମୟ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ ନନ୍ଦିନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ମୁହଁ, ଚାରିଟି ହାତ, ଫୁଲମାଳା ଓ ଶୋଭାମୟ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ମୃଦୁ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ନିଜ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ—ସେ ମାରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ, ଉତ୍ତମ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପଦପଦ୍ମ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ମାତୃରୂପା। ଏପରେ, ଏଭଳି ପୂଜା କରି, ଉଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗୃହାନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଫୁଲ ହସ୍ତେ ଅର୍ପିତ କରିବା ଦରକାର। ଚନ୍ଦନ, ଫୁଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ ସହିତ ଶଙ୍କର, ସ୍କନ୍ଦ, ବିନାୟକ, ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ଲିଙ୍ଗର ପବିତ୍ରୀକରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଓଁ ଆରମ୍ଭ ଓ ‘ନମଃ’ ସମାପ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଓଁ ଧ୍ୱନି ସହିତ ପଦ୍ମାସନ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ପଦ୍ମର ପୂର୍ବ ପତ୍ର ଅଣିମା ଶକ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ଲଘିମା, ପଶ୍ଚିମ ମହିମା ଅଟୁଟ ଅଛି। ପୂର୍ବ ପତ୍ର ଉପାର୍ଜନ, ଦକ୍ଷିଣ ଅପରାଜିତ ଇଚ୍ଛା (ଅଗ୍ନିରେ), ପଶ୍ଚିମ ନିରୃତିରେ ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ଉତ୍ତର ପତ୍ର ବାୟୁରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସର୍ବଜ୍ଞତା, ମଧ୍ୟକର୍ଣ୍ଣ ସୋମ, ତାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାଳେ ଅଗ୍ନି। ମଧ୍ୟଦିଗରେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣମାନ, ଅପ୍ରକୃତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରି ଦିଗ ଓ ଚାରି କୋଣରେ ଅନନ୍ତତାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର; ସୋମର ଶେଷରେ ତିନି ଗୁଣ। ଏହାଉପରେ ତିନି ଆତ୍ମା ଓ ତାଙ୍କର ଶେଷରେ ଶିବଙ୍କ ଆସନ; ‘ସଦ୍ୟୋଜାତ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଆସନରେ ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସ୍ଥାପନ, ରୁଦ୍ର ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଆବାହନ ଓ ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ନିଗ୍ରହ କରିବା ଦରକାର। ‘ଇଶାନଃ ସର୍ବବିଦ୍ୟାନାମ୍’ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଆଚମନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ଶୁଭିତ ଜଳ ଓ ଗୋମୟ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସଂସ୍କୃତ ପାତ୍ରରେ ନେଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଗୋଦୁଧ୍ୟ, ଘୃତ, ମଧୁ, ଏବଂ ଇଖୁ ରସରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅନ୍ଲେପନ କରି, ପବିତ୍ର ପାତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଜଳ ଧାରଣ କରିବା ଦରକାର। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରକାରରେ ପବିତ୍ରିକରଣ କରି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଉପାସକ କୁଶ, ଅପାମାର୍ଗ, କପୂର, ଯାତୀ ଓ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଧଳା କରବୀର, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ, ନୀଳଶୋଭା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ସହିତ ଏହି ଜଳକୁ ଭରିବା ଦରକାର। ସଦ୍ୟୋଜାତ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ତାମ୍ର ପାତ୍ର, ପଦ୍ମପତ୍ର, ପଳାଶପତ୍ର, ଶଂଖ, ପବିତ୍ର ମାଟିର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ପାତ୍ରରେ ଏହି ଜଳକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। କୁଶ ଓ ଫୁଲ ସହିତ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି—ଏହା ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଏକଥର ଲିଙ୍ଗ ଅଭିଷେକ କଲେ ମାନବ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ; ପବମାନ, ବାମୀୟକ ମନ୍ତ୍ର, ରୁଦ୍ର, ନୀଳରୁଦ୍ର, ଶୁଭ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ, ରାଜନୀସୂକ୍ତ, ଶୁଭ ଚମକ, ହୋତାର, ଶିରସା, ଶୁଭ ଅଥର୍ବ, ଶାନ୍ତି, ଭାରୁଣ୍ଡ, ଅରୁଣ, ଭାରୁଣ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ବେଦବ୍ରତ, ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ସୂକ୍ତ, ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଏପରେ, ରୁଦ୍ର (ଜଟାଧାରୀ), ବାନରମୁଖୀ, ବୃହତ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସାମନ୍ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଆହ୍ୱାନ କରି ‘ସ୍ଥାପିତ ହେଉ’ ବୋଲି କୁହିବା ଉଚିତ। ବିରୂପାକ୍ଷ, ସ୍କନ୍ଦ, ଅନେକ ଶିବ, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା, ସୂତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ପ୍ରଣବ ସହିତ ଆହ୍ୱାନ କରାଯିବା ଦରକାର। ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅଭିଷେକ କରି, ବସ୍ତ୍ର, ଶିବଜନ୍ୟ ଉପବୀତ, ଆଚମନ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଫେରି ଗନ୍ଧ ଜଳ ଓ ଆଚମନ ଜଳ ଅର୍ପିତ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ସହିତ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକୁଟ, ଭୂଷଣ, ପ୍ରଣବ ସହିତ ମୁଖବାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ, ଭଗବାନ କ୍ରିଷ୍ଟଳ ସଦୃଶ ଉଜ୍ୱଳ, ଅଖଣ୍ଡ, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଅନ୍ୟ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଶେଷ ନାହିଁ, ସଂସାର ଦୁଃଖର ଔଷଧ, ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ବିରାଜିତ। ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଲିଙ୍ଗର ଶିରୋଭାଗରେ ପୂଜା, ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ତୁତି, ପ୍ରଣାମ ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପଦପଦ୍ମେ ଫୁଲ ଛିଟି, ଶିର ନମାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗର ଉତ୍ତମ ପୂଜା ଶଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗର ଆନ୍ତରିକ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିମୟ, ସୂର୍ୟମୟ ଓ ଅମୃତ ଚକ୍ରକୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାପରେ ତିନି ଗୁଣ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ତିନି ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର।