ପବିତ୍ର ଉପବୀତରେ ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି; ଏହି ଉପବୀତ ଭିତରେ ଛନ୍ଦ ଓ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛନ୍ତି। ଯେପରି ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ତାହାର ବୀଜ ଭିତରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ସେପରି ମହା ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟ ଏହି ସୂତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ପୂଜାର ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଅବଧାନ ସହିତ ପୂଜାସ୍ଥଳକୁ ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଛିଟି ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ବିଭିନ୍ନ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକୁ ଧୋଇବା, ଛିଟି ଦେବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧିକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରିବା ଦରକାର। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ‘ଓଁ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ। ଛିଟି ଦେବା ପାତ୍ର, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଜାଇବା ଦରକାର। ଏହିପରି, ଆଚମନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପାତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଇଛି, ତାକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲଭାବେ ଢାକି ରଖିବା ଉଚିତ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଭା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟି ଦେଉଥିବା ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ଶୀତଳ ଜଳ ଭରିବା ଦରକାର। ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଞ୍ଚ କରି ସାମଗ୍ରୀ ରଖିବା ଉଚିତ; ପାଦ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଖସ୍ ଓ ଚନ୍ଦନ ଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ଜୟିତ୍ରୀ, କଙ୍କୋଳ, କପୂର, ବହୁମୂଳ ଓ ତମାଳ—ଏହାମାନେ ଭଲଭାବେ ପିସି ଆଚମନ ପାତ୍ରରେ ଦେବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ଚନ୍ଦନ, ଯଥାଯଥ କପୂର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ରଖିବା ଦରକାର। ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରରେ କୁଶ ଚୂଡ଼ା, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଯବ, ତିଳ, ଘୃତ, ସୋରିଷ ଦାଣା, ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଭୂତି ରଖିବା ଉଚିତ। ଛିଟି ପାତ୍ରରେ କୁଶ ପୁଷ୍ପ, ଯବ, ଚାଉଳ, ବହୁମୂଳ, ତମାଳ ଓ ବିଭୂତି ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ରଖିବା ଦରକାର। ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ରୁଦ୍ର କିମ୍ବା କେବଳ ‘ଓଁ’ ଯାହା ବେଦର ପରମ ସାର, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ବିଧିମତ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀକୁ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଛିଟି ପାତ୍ରରେ ଛିଟି ଦେବା ଓ ଇଶାନ ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି କରିବା ଦରକାର। ଦେବଦେବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ଦେହ, ତ୍ରିନୟନ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ନନ୍ଦିନକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟ, ହରିଙ୍କ ମୁଖ, ଚାରିଟି ହାତ, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ମୃଦୁ ଭାବରେ ଅଭିନିବେଶିତ। ନିଜ ଉତ୍ତରପାର୍ଶ୍ୱରେ ନିଜ ସଦ୍ଗୁଣମୟା, ମାରୁତମଧ୍ୟରେ ଶୁଭା, ସୁନାମଧନ୍ୟା, ଶୁଭବ୍ରତା, ମାତୃଭାବାନ୍ବିତା, ପାଦପଦ୍ମ ଶୃଙ୍ଗାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳା ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏପରି ପୂଜା କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମାଳାପ୍ରସ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧୂପଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କର, ସ୍କନ୍ଦ, ବିନାୟକ, ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଲିଙ୍ଗର ଶୁଧ୍ଧି କରିବା ଦରକାର। ‘ଓଁ’ ଆରମ୍ଭରୁ ‘ନମଃ’ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ‘ପଦ୍ମାସନ’ ନାମକ ଆସନ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। ଏହି ପଦ୍ମାସନର ପୂର୍ବଦିଗ ଅଣିମା ଶକ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ଲଘିମା, ପଶ୍ଚିମ ମହିମା ଭାବରେ ଅଛି। ପୂର୍ବ ପତ୍ର ଏକାଗ୍ରତା, ଦକ୍ଷିଣ ପତ୍ର ଅପରାଜିତ ଇଚ୍ଛା, ପଶ୍ଚିମ ପତ୍ର ନିରୃତିର ଆଧିପତ୍ୟ, ଉତ୍ତର ପତ୍ର ବାୟୁର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଭାବରେ ଅଛି। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗ ଜ୍ଞାନସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧ୍ୟଭାଗ ସୋମ; ସୋମ ତଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସେଠାରୁ ତଳେ ଅଗ୍ନି ବିଦ୍ୟମାନ। ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ; ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପରୁ ଚାରି ଦିଗ ଓ ଚାରି ଉପଦିଗରେ ଅନନ୍ତତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଦରକାର। ସୋମର ଶେଷରେ ତିନି ଗୁଣ ଅଛନ୍ତି। ତା’ଉପରେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଆତ୍ମତ୍ୱ ରହିଛି, ତା’ର ଶେଷରେ ଶିବଙ୍କ ଆସନ ରହିଛି। ‘ସଦ୍ୟୋଜାତମ୍ ପ୍ରପଦ୍ୟେ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆସନରେ ବିସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ରୁଦ୍ର ଗାୟତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଗ୍ରହ କରିବା ଦରକାର। ‘ଇଶାନଃ ସର୍ବବିଦ୍ୟାନାମ୍’ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମିଶିତ ଜଳ ଏବଂ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନେଇ ଏକ ପାତ୍ରରେ ସଂସ୍କାର କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଘୃତ, ମଧୁ ଓ ଇଖୁ ରସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗରାଗ କରି, ପରେ ଶୁଧ୍ଧ ପାତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଢାଲିବା ଦରକାର। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଧ୍ଧି କରି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କୁଶ ଘାସ, ଅପାମାର୍ଗ, କପୂର, ଜାତୀ ଓ ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଧଳା କରବୀର, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ, ବଣନୀଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ପୁଷ୍ପ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଳକୁ ଭରିବା ଦରକାର। ଏହି ଜଳରେ ସଦ୍ୟୋଜାତ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ବିଧିମତ ରଖିବା ଉଚିତ, ସୁନା, ରୂପା, ତାମ୍ବା, ପଦ୍ମପତ୍ର, ପଳାଶପତ୍ର, ଶଂଖ, ପବିତ୍ର ମଟି ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ପାରିବେ। କୁଶ ଓ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗରେ ଏକଥର ଅଭିଷେକ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ପବମାନ, ବାମୀୟକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। ରୁଦ୍ର, ନୀଳରୁଦ୍ର, ଶୁଭ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ, ରାଜନୀସୂକ୍ତ, ଶୁଭ ଚମକ ଦ୍ୱାରା। ହୋତାର, ଶିରସ, ଶୁଭ ଅଥର୍ବ, ଶାନ୍ତି, ଭାରୁଣ୍ଡ, ଅରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା। ବାରୁଣ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ବେଦବ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ସୂକ୍ତ ଓ ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। ଏପରେ ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ର—ଝଟା ମୁଣ୍ଡିତ, ବାନରମୁଖୀ, ବୃହଚ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ, ସାମନ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଆମନ୍ତ୍ରିତ—‘ସ୍ଥାପିତ ହେଉ’ ବୋଲି। ବିରୂପାକ୍ଷ, ସ୍କନ୍ଦ, ବହୁ ଶିବ, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ସୂତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ହୋଇଥିଲା।