ସତ୍ୟ ସମ୍ମାନର କିଛି ନାହିଁ, କାରଣ ଅସତ୍ୟ ପାପ। ଏହିପରି ମହାତ୍ମାମାନେ, ଇଶାନ ମନ୍ତ୍ରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏବଂ ତତ୍ପୁରୁଷ ମନ୍ତ୍ରରେ ମୁହଁକୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଆଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ଛାତିକୁ, ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ରରେ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗକୁ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାଦକୁ, ଏବଂ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରକୁ ସଂସ୍କୃତ କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମହାପୁରୁଷ ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇ, ମାଟି ତୁଳି ଭସ୍ମ ନେଇ ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, 'ଆପୋ ହିଷ୍ଠା' ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର, ତଥା ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କ୍ରମିକ ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଯେ କେହି ଏହାକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ କରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହାକି ଶତବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭଳି ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ପୂଜାସ୍ଥଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ, ଦଶବାହୁ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଶୈବ ଶରୀର ନିୟମରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଶରୀର ପବିତ୍ର କରି, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାଯଥିକ୍ରମରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଦରକାର। ଜନଉ ଧାଗାରେ 'ନମଃ ଶିବାୟ' ମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଛନ୍ଦ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଏହିଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ବଟବୃକ୍ଷ ଯେପରି ତାହାର ବୀଜରେ ରହିଥାଏ, ସେପରି ମହାବ୍ରହ୍ମ ମହା ଧାଗାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ। ପୂଜାସ୍ଥଳକୁ ଚନ୍ଦନ ମିଶିତ ପାଣିରେ ଛିଟାଯିବା ଓ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଧୋଇ, ଛିଟାଯିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଓଁ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଏହି କ୍ରିୟା, ଛିଟା ଦେବା ପାତ୍ର, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ପାତ୍ର ଯଥାନିୟମରେ ରଖିବା ଦରକାର। ଆଚମନ ପାତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ଢାକି ରଖିବା ଉଚିତ। ଦର୍ଭା ଘାସ ଦେଇ ପାତ୍ରକୁ ଢାକି, ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ଛିଟାଯିବା ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଶୀତଳ ପାଣି ଭରିବା ନିୟମ। ଓଁ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଜାଞ୍ଚ କରି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଦରକାର; ପାଦ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଖସ୍, ଚନ୍ଦନ ଦେବା ଉଚିତ। ଜାଇଫଳ, କଙ୍କୋଳ, କପୂର, ବହୁମୂଳ ଓ ତାମଳ ଗୁଡ଼ିକୁ ଚକଚକି ଆଚମନ ପାତ୍ରରେ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ଚନ୍ଦନ, କପୂର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ରଖିବା ଉଚିତ। କୁଶ ତୀର, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଯବ, ତିଳ, ଘିଅ, ସୋରିଷ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଭସ୍ମ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଦେବା ନିୟମ। କୁଶ ଫୁଲ, ଯବ, ଚାଉଳ, ବହୁମୂଳ, ତାମଳ ଓ ଭସ୍ମ ସହିତ ଓଁ ଧ୍ୱନିରେ ଛିଟା ପାତ୍ରରେ ଦେବା ଦରକାର। ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ରୁଦ୍ର କିମ୍ବା ସରଳ ଓଁ ଧ୍ୱନି, ଯାହା ବେଦର ସାର, ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ଓଁ ଧ୍ୱନି ଓ ଇଶାନ ଆଦି ପଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଛିଟା ପାତ୍ରରେ ବସ୍ତୁ ଛିଟାଯିବା ଦରକାର। ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖରେ ନନ୍ଦିନକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ଦହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଚାରି ହାତ ଥିବା, ଦେବମାନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ, ମୂର୍ଧ୍ନିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହରି ମୁହଁ ଓ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୋଭିତ। ନିଜର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କୁ, ମାରୁତମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ, ନାମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମାତୃ ଭୂମିକାରେ ଏବଂ ପାଦ ପରିଚର୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳା ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଶିବଙ୍କ ଗଢ଼ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କର, ସ୍କନ୍ଦ, ବିନାୟକ, ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଓ ଲିଙ୍ଗ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ଓଁ ଆରମ୍ଭ ଓ ନମଃ ଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ପଠି, ଓଁ ଧ୍ୱନିରେ ପଦ୍ମାସନ ତିଆରି କରିବା ନିୟମ। ଏହି ପଦ୍ମାସନର ପୂର୍ବ ପତ୍ର ଅଣିମା, ଦକ୍ଷିଣ ପତ୍ର ଲଘିମା, ପଶ୍ଚିମ ପତ୍ର ମହିମା; ପୂର୍ବ ପତ୍ର ଅପ୍ରାପ୍ୟତା, ଦକ୍ଷିଣ ପତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଅନିବାର୍ୟ ଇଚ୍ଛା, ପଶ୍ଚିମ ପତ୍ର ନିରୃତିର ଏଶ୍ୱରତ୍ବ, ଉତ୍ତର ପତ୍ର ବାୟୁର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ। ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସର୍ବଜ୍ଞତା, ମଧ୍ୟକରେ ସୋମ, ତଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାହାଠାରୁ ତଳେ ଅଗ୍ନି। ମଧ୍ୟମ ଦିଗରେ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ଓ ଚାରି ଉପଦିଗରେ ଅନନ୍ତତ୍ୱ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ; ସୋମ ଶେଷରେ ତିନି ଗୁଣ ଅଛନ୍ତି। ଏହାଉପରେ ତିନି ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଶେଷରେ ଶିବଙ୍କ ଆସନ। 'ଅହଂ ସଦ୍ୟୋଜାତମୁପାସ୍ୟାମି' ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଏବଂ ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ଥାପନ, ରୁଦ୍ର ଗାୟତ୍ରୀରେ ଆବାହନ, ଆଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂୟମ କରିବା ଦରକାର। 'ଇଶାନଃ ସର୍ବବିଦ୍ୟାନାମ୍' ମନ୍ତ୍ରରେ ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶିବଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗନ୍ଧ ମିଶିତ ପାଣି, ଗୋମୟ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ନେଇ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ, ଗୋ-ଦ୍ରବ୍ୟ, ଘିଅ, ମଧୁ, ଏବଂ ଆଖୁ ରସ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ। ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ପାତ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ପାଣି ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ନିୟମାନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧି କରି, ସାଧକ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କୁଶ ଘାସ, ଅପାମାର୍ଗ, କପୂର, ଜାତୀ ଓ ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପ ବ୍ୟବହାର କରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।