ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ସମୟ ଗଣନା ବିଷୟରେ ଲିଙ୍ଗପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଏକ ବର୍ଷ ହେଉଛି ତିନି ଶତ ମାସ ଓ ତା’ପରେ ଅଠରେଠି ଶଠି ମାସ ଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ସମୟ। ଏହି ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ଶହ ବର୍ଷ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମାତ୍ର ତିନି ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଗଣାଯାଏ। ଏଠି ଦଶ ଓ ଦୁଇ ମାସ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଏକ ବର୍ଷ ଭାବରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମନ୍ୟ ହୁଏ, ଏହି ଅନୁସାରେ ମାନବ ଗଣନା ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁସୂଚୀତ। ଲିଙ୍ଗପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ଭାବରେ ବିବେଚିତ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ହେଉଛି ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଇଟି ମିଶି—ଏହାର ବିଭାଗ ପୁନଃ ବିବେଚିତ ହୁଏ। ସେଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତରାୟଣ ଦିନ ଭାବରେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ରାତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ବିଶେଷ ଭାବେ ଗଣାଯାଇଛି। ତିରିଶ ବର୍ଷ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ମାସ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ମାନବ ସମୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଦିବ୍ୟ ମାସ ହେଉଛି। ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହିପରି ତିନି ଶତ ବର୍ଷ ଓ ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷ ଗଣାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ହେଉଛି। ଏହାପରେ ଅନ୍ୟ ତିରିଶ ବର୍ଷ ସପ୍ତର୍ଷି ବର୍ଷ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ, ଯାହା ମାନବ ଗଣନାରେ ନଅ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ନବ୍ୱେ ବର୍ଷ ଧ୍ରୁବ ବର୍ଷ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ, ଯାହା ମାନବ ଗଣନାରେ ଛଉତିସ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ। ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଦିବ୍ୟ ନିୟମରେ ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ମାନବ ସମୟ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମାନକ ଅନୁଯାୟୀ, ଯୁଗ ଗଣନା ହୁଏ—ପ୍ରଥମେ କୃତୟୁଗ, ତା’ପରେ ତ୍ରେତାୟୁଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତା’ପରେ ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି, ଏହି ଚାରିଏଟି ଯୁଗ ହେଉଛି, ଓ ଏହି ଯୁଗଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଷ ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ମହାବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କୃତୟୁଗର ଦିବ୍ୟ ଅବଧି ହେଉଛି ଏକ ମିଳିଅନ୍ ଚାରି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ, ଏହା ହଜାର ଓ ଶତ ଗଣନାରେ ଗଣାଯାଇଛି। ଏହିପରି, କୃତୟୁଗର ଅନ୍ୟ ଏକ ଗଣନା ହେଉଛି ଚାଳିଶି ହଜାର ବର୍ଷ, ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷକୁ ଶତ ଗୁଣା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବଧି ହୁଏ। ତ୍ରେତାୟୁଗର ଅବଧି ଅଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ସାତ ଲକ୍ଷ ମାନବ ବର୍ଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ମିଶି ଗଣାଯାଏ। କଳିଯୁଗ ଷଷ୍ଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ଥାଏ। ଏହି ଚାରି ଯୁଗ, ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ବିନା, ଏମିତି ମନ୍ୟ ହୁଏ। ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ବିନା ଏହି ଚାରିଏଟି ଯୁଗର ଅବଧି ହେଉଛି ତିରିଶି ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ, ଏଠାରେ ଏହି ଗଣନା ଚୁଆଲିଶି ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ ହୁଏ। ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ଭାଗ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ହେଉଛି; ଏହିପରି ଚାରିଏଟି ଯୁଗ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମିଶାଇ କୁଳ ଅବଧି ହୁଏ ଏକାତିସ ଶତ ହଜାର ବର୍ଷ। ଏହି କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି ଯୁଗ ମିଶି ଯାହା ଅଛି, ତାକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ବନ୍ତର ଅବଧି ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥାଏ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ତିରିଶି କୋଟି ମାନବ ବର୍ଷ ଓ ଷଡ଼ଷଠି ଲକ୍ଷ ହଜାର ବର୍ଷ ଅତିରିକ୍ତ ଅଛି। ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ବିଶି ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ବାହାର କରାଯାଏ; ଏହାହିଁ ଲିଙ୍ଗଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ବନ୍ତର ଗଣନା। ଏହିପରି ଚାରିଏଟି ଯୁଗର ବର୍ଷ ଗଣନା ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା; ଏକ ହଜାର ଚତୁର୍ଯୁଗ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପ ହୁଏ। କଳ୍ପର ଅନ୍ତରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଏହି ରାତି ଅବଧିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ସେଠି ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଅଟ୍ଠାଇଶି କୋଟି ଅବଧି ଲେଖାଯାଏ। ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତିନି ଶତ କୋଟି ଓ ବିରାନବେ କୋଟି ଗଣାଯାଏ। ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସତର ହଜାର ଓ ଆଠ ହଜାର ସାରଂଶ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। କଳ୍ପ ଶେଷ ମାନେ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ମହର୍ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଜନଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠି ଦୁଇ ହଜାର କୋଟି, ଅଷ୍ଟ କୋଟି ଶତ, ବାଉଣ୍ଠି କୋଟି ଓ ସତର ହଜାର ଗଣାଯାଇଛି। ଏହି ଭାବରେ ଦିବ୍ୟ ଅର୍ଧ କଳ୍ପ ଗଣନା କରାଯାଏ; ଏକ ହଜାର କଳ୍ପ ମିଶି ଅଜନ୍ମାଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯୁଗ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ଅଛି; ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ସବନ ଯୁଗ ଏକ ହଜାର ଗଣାଯାଏ। ଏହିପରି ତିନି ପ୍ରକାର ଓ ତିନି ଗୁଣର ଏକ ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଥା ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁଠି ସମୟର ମୂର୍ତ୍ତି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସମୟ ଏପରି ଘୋଷିତ। ସୃଷ୍ଟି, ଉଦ୍ଭବ, ତପସ୍ୟା, ଭବିଷ୍ୟତ୍, ପୁଷ୍ପ, ପୁନଃ ଯଜ୍ଞ, ଋତୁ, ଅଗ୍ନି, ହୋମଦ୍ରବ୍ୟବାହକ, ସାୱିତ୍ରୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଏହି ସମସ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଉଶିକ, କୁଶିକ, ଗାନ୍ଧାର, ଋଷଭ, ଷଡ଼ଜ, ମଜ୍ଜାଳିୟ, ମଧ୍ୟମ, ବୈରାଜ, ନିଷାଦ, ମେଘବାହନ, ଚିତ୍ରକ, ଆକୂତି, ଜ୍ଞାନ, ମନ, ସୁଦର୍ଶ, ବୃଁହ, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ, ରକ୍ତ, ପିତାମ୍ବର, ଅସିତ, ସମସ୍ତ ରୂପ ଏହି କଳ୍ପମାନେ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମର ଅନେକ କଳ୍ପ ଗଣାଯାଇଛି; ଏହି କଳ୍ପ ବିଲିୟନ୍-ବିଲିୟନ୍ ଅଛି। ଏପରି ଅନେକ ଦିନ ଓ ରାତି ବୀତିଯାଇଛି; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୟ ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ପରିଣାମ ତାଙ୍କ ମୂଳକୁ ଫେରିଯାଏ। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଳୟ କେବଳ ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ; ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଲୟ ହେଲେ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଅବିଚଳିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।