ଏକ ଦିନ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୂଜା ଓ ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିୟମିତ ଆଚାର ପାଳନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ସେ ଆଗ୍ନିକୁ ତିନି ଥର ପରିକ୍ରମା କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଋଗ୍, ଯଜୁର ଓ ସାମ ବେଦରୁ ସୂର୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କଲେ। ତାପରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ତର୍ଆତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ; ଏହି ବନ୍ଦନା ସହିତ ସୂର୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ନିୟମାନୁସାରେ, ସେ ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, "ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଛି" ବୋଲି କହି, ଦିଗ-ଦିଗରୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ପୂର୍ବ ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁଁହ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଏହା ସମୟରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଓ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଏଠି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଫୁଲ ଓ ଜଳ ଦେଲେ; ଋଷିମାନେ ପାଇଁ କୁଶ ଜଳ ଦେଲେ; ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ମିଶିତ ଜଳ ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଉପବୀତ ବାମ କନ୍ଧ ଉପରେ, ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଛାତି ଉପରେ, ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଡାହା କନ୍ଧ ଉପରେ ଧରି ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଆଙ୍ଗୁଳି ଟିପ୍ସରେ, ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଛୋଟ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ, ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଡାହା ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ। ଏପରି ନିୟମାନୁସାରେ, ଦ୍ୱିଜ ମହାନ ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ କରିଥାଏ। ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବ-ୟଜ୍ଞ, ମନୁଷ୍ୟ-ୟଜ୍ଞ, ଭୂତ-ୟଜ୍ଞ ଓ ପିତୃ-ୟଜ୍ଞ କରେ। ନିଜ ବେଦ ଶାଖାର ଅଧ୍ୟୟନ ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ, ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ନ ଦେବା ଦେବ-ୟଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନିୟମିତ ଅନ୍ନ ଦେବା ଭୂତ-ୟଜ୍ଞ, ବେଦ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ମନୁଷ୍ୟ-ୟଜ୍ଞ, ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦେବା ପିତୃ-ୟଜ୍ଞ ରୂପେ ପରିଚିତ। ଏହି ପଞ୍ଚ ମହାୟଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଲିନ ମାନବ, ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶଂକର ଓ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାମ ଚାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟି ଘରର କୁଟିର ଛାଦ ଦେଖିପାରିବ, ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗରେ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶୁଭ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତିନିଥର ଆଚମନ କରନ୍ତି, ଋଗ୍ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଜଳ ମୁହଁରେ ନେଇ ଶୁଧ କରନ୍ତି। ଯଜୁର୍ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ପଞ୍ଚି, ଦୁଇଥର ଜଳ ଦେଇ ଧୋଇ, ସାମବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଛୁଅନ୍ତି। ଅଥର୍ବବେଦ ଓ ଆଙ୍ଗିରସ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ଓ ନାକ ଛୁଅନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଳ ଦେଇ ଶରୀର ଅଂଶ ଏକାଏକା ଧୋଇ ଶୁଧ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକାର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଅଠାର ପୁରାଣ ଓ ଉପପୁରାଣ (ଯଥା ସୌରପୁରାଣ) ଉପରେ ନିୟମିତ ଛୁଅନ୍ତି। ଶିବାଦି ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା କାନ ଛୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ହୃଦୟ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଛୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି କଳ୍ପ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ସମସ୍ତ କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଛୁଅନ୍ତି; ଏପରି ଆଚମନ କରି, ଦର୍ଭା ଶୟନ ବିଛାନ୍ତି। ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଡାହା ହାତକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରଖି, ସୁନା ଅଙ୍ଗୁଠି ପିନ୍ଧି, ଉପବୀତ ଥିଲେ ନା ଥିଲେ, ନିୟମାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ପଞ୍ଚ ମହାୟଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିନାହିଁ, ସେ ଏକ ନବୀନ ନୁହେଁ। ଯଦି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଖାଇ ନିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିନାହିଁ, ସେ ଶୁକର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ; ତେଣୁ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା ସହିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ବ୍ରହ୍ମ-ୟଜ୍ଞ ପରେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦେଇ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ଜଳ ଉଠାଇ, ସଂଯମ ସହିତ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଘର ବାହାରେ ପାଦ ଓ ହାତ ଜଳରେ ଧୋଇ, ଶରୀର ଶୁଧି ପାଇଁ ନିୟମିତ ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କରେ। ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ଶୁଧ କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ଭସ୍ମ ନେଉଛି; ପ୍ରଭାତ ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ମନ୍ତ୍ର 'ଜ୍ୟୋତିଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ' ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରେ। ସାଂଜରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, 'ଜ୍ୟୋତିର ଅଗ୍ନି' ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରେ; ଏହିପରି, ପ୍ରଭାତର ଅର୍ପଣର ଭସ୍ମ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର। ସତ୍ୟ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ; ଅସତ୍ୟ ପାପ; ଈଶାନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଅନ୍ଳେପନ, ତତ୍ପୁରୁଷ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ଅନ୍ଳେପନ କରନ୍ତି। ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାତି, ବାମଦେବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତାଂଶ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାଦ, ଏବଂ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶରୀର ଉପରେ ଭସ୍ମ ଅନ୍ଳେପନ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇ, ଅଶୁଦ୍ଧି ହଟାଇ ଭସ୍ମ ନେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ତାପରେ, 'ଆପୋ ହିଷ୍ଠା' ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଋଗ୍, ଯଜୁର, ସାମ ବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ମନ୍ତ୍ର-ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ନାନ ବିଧି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ନିୟମ ଏକଥର କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ ହୁଏ। ଏବେ, ମୁଁ ସାରାଂଶରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହାକୁ ଶତବର୍ଷ ଧରି ବିସ୍ତୃତ କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରି, ପୂଜା ସ୍ଥଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେବତା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ, ଦଶଭୁଜୀ, ଶୁଦ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେଘାବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଶୈବ ଶରୀର ଉପରେ ଅଗ୍ନି-ସ୍ନାନ ଓ ଶୁଧି କ୍ରିୟା କରି, ପରମ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶରୀର ଶୁଧି କରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଣବ ସହିତ ନିୟମିତ ଭାବେ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ରଖିବା ଓ ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ନିୟମାନୁସାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।