ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ରମରେ, ଏକ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି କପିଳା ଗାଈର ଗୋବରକୁ ବାୟୁରେ ଯେତେଟି ଅଛି, ସେତିକି ନେଇ ‘ଗନ୍ଧଦ୍ୱାରାଂ ଦୁରାଧର୍ଷାମ୍’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଲେପନ କରିଥାଏ। ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି, ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ପିଣ୍ଡି ଦେଇ, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ, ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ମନସିକ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଭବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ କରିଥାଏ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତିନିଥର ଦେହ ଧୋଇ, ଭବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଜଳସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୁଣି ଦେହ ଧୋଇ, ତାହା ସଂସ୍କୃତ କରାଯାଏ। ପୁଣି ଏକଥର ପୁଣି ସ୍ନାନ କରି, ଅଘମର୍ଷଣ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଜଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ସ୍ମରଣ କରେ। ପୁଣି ଦେହ ଧୋଇ, ଜଳରୁ ବାହାରି, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ପୁଣିଥରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ମୃଗଶୃଙ୍ଗ, ପଳାଶ ପତ୍ର, ଶୁଧ୍ଧ କୁଶ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଉପବିତ୍ତ କରି, ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ ପବିତ୍ରତା ଆଣାଯାଏ। ବିଦ୍ୱାନ୍ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ରୁଦ୍ର, ପବମାନ, ତ୍ୱରିତ ଏବଂ ତରତ୍ସମନ୍ଦି ଗୁଚ୍ଛ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦୁଇଟି ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାଏ। ଏକ ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା ଓ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଶୁଦ୍ଧି ସହିତ, ସେ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କ ରୂପ ସ୍ମରଣ କରେ। ଏପରି ଭାବେ, ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଲିପ୍ତ କରି, ଦ୍ୱିଜାତି ମନରେ ତ୍ରିନୟନ ମହାଦେବ, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ। ନିଜ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହାତରେ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବସି, ଆଚମନ କରିଥାଏ। ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ଡାହାଣ ହାତରେ କୁଶ ଧରି, ସେ ତିନିଥର ଜଳ ପାନ କରି, ଏକ ବୃତ୍ତ ଗଠନ କରି ଧ୍ୟାନ ରଖିଥାଏ। ଏପରି କରି, ସେ ଅପମୃଶ୍ୟ ଓ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ। ଏହିଭଳି, ସ୍ନାନ ଓ ଆଚମନର ଉତ୍ତମ ପଦ୍ଧତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱିଜାତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପକୃତି ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି। ଏପରେ, ସେ ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ‘ବରଦାୟିନୀ ଦେବୀ ଆସନ୍ତୁ’ ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରି, ଏହିପରି ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଡାକିଥାଏ। ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ବସି କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ତିନିଥର ପ୍ରାଣାୟାମ କରିଥାଏ। ପ୍ରଣବ ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ହଜାରଥର, କିମ୍ବା ଅଧା, କିମ୍ବା ୧୦୮ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିନି ପ୍ରକାରରେ ଏହି କ୍ରିୟା କରେ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପୂଜା କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ‘ଓ ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ’ ବୋଲି କହି, ମାତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଉଥାଏ। ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଯୋଡି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତେଜଉତ୍ସବ ଓ ଜାତବେଦସ୍ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମନ କରେ। ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିଥାଏ। ନିଜ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ନମନ କରେ। ଏହା ପରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ନାମସହିତ ଡାକି, ‘ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି’ ବୋଲି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ପରେ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ମୁହଁ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ତର୍ପଣ କରି, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ରୂପ ଓ ସ୍ୱରୂପ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମନ କରେ। ଦେବତାଙ୍କୁ ଫୁଲ ମିଶିତ ଜଳ, ଋଷିମାନେ ପାଇଁ କୁଶ ଜଳ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିଳ ଓ ଗନ୍ଧ ମିଶିତ ଜଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପବିତ୍ତ ବାମ କାନ୍ଧ ଉପରେ, ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ଛାତି ଉପରେ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଡାହାଣ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଧରି ତର୍ପଣ କରିଥାଏ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଆଗ ଦ୍ୱାରା, ଋଷିମାନେ ପାଇଁ କନ୍ଷା ଆଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରେ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ କରିଥାନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧମନା ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଭକ୍ତ, ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଭୂତ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ବେଦଶାଖାର ଅଧ୍ୟୟନକୁ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ, ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ କୁ ଦେବଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଅନ୍ନ ଦାନ କୁ ଭୂତଯଜ୍ଞ ବୋଲାଯାଏ। ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଅନ୍ନ ଦିଆଯିବାକୁ ମନୁଷ୍ୟଯଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ। ପିତୃମନେ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ପିତୃଯଜ୍ଞ। ଏହିପରି ପଞ୍ଚମହାୟଜ୍ଞ କରିଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ନୀଳକଣ୍ଠ ଶଙ୍କର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ବେଦ ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାମର ବାହାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଚଉଁସାଳି ଘର ଦେଖିପାରିବେ, ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଯେଉଁଠି ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିବ, ତାହାଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଚୁଷିବା ଉଚିତ। ଖୁସି ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତିନିଥର ଜଳ ଚୁଷି, ଆବୃତ୍ତି କରି, ଋଗ୍ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ତାପରେ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ପୋଛି, ଦୁଇଥର ଜଳ ଧୋଇ, ସାମବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଛୁଅନ୍ତି। ଅଥର୍ବବେଦ ଓ ଆଙ୍ଗିରସ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ଷୁ ଛୁଅନ୍ତି, ନାକ ଛୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜଳରେ ଦେହ ଧୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ନିୟମାନୁସାରେ ପବିତ୍ରତା, ଶୁଦ୍ଧି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଯଜ୍ଞ କ୍ରମରେ ଏହି ବୈଦିକ ଆଚାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।