ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଜେ, ନାରାୟଣ ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶକ୍ର—ସମସ୍ତେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଅଛ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯେପରି ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଏହାର ପୂଜା କରନ୍ତି। ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ବିନା କେହି ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେନି; ଏହିକାରଣରୁ ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦନ ନିଜକୁ ନିଜେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।” ଏପରି କହି ମହେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କୃପା କରି, ପୁନି ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଠାରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତା’ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ହାତ ଯୋଡ଼ି ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଜାଗୃତ ହେଲେ ଏବଂ ଶେଷ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏବେ, ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା—“ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ କିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? ଆମକୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କହ।" ପାହାଡ଼ ଶିଖର କୈଳାସରେ ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ତା’ପରେ ଦେବମାନ୍ୟ ଶିବ ତାଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ବସିଥିବା ପାହାଡ଼-ଜନିତାଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜାର ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶାଳଙ୍କାୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର ନନ୍ଦୀ, ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ ଏବଂ ପୁଣି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଶୁଭ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ବିଧି କହିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟାସ ଏହି ବିଧିକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଶିଖିଥିଲେ। ମୁଁ ଏବେ ଶୈଳାଦି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଥିବା, ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା ଆରମ୍ଭରୁ ନିବେଦନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଠିକ୍ ବିଧିକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହି ସ୍ନାନ ବିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଭ ହେବା ପାଇଁ ଏବଂ ପୁରାତନ କାଳରେ ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ମୁଖରୁ କହାଯାଇଥିଲା। ଏହି ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକଥର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ରହ୍ମକୁର୍ଚ୍ଚ ପାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଶମ୍ଭୁ ଦେବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ପ୍ରଥମେ ବରୁଣ ସ୍ନାନ, ତା’ପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଗ୍ନିୟ ସ୍ନାନ, ତା’ପରେ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଜଣେ ଜଳରେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ନେଇ ସ୍ନାନ କରେ, ତେବେ ତା’କୁ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିହେବ ନାହିଁ। ମନର ପବିତ୍ରତା ଅନିବାର୍ୟ, ନାହିଁଲେ ପବିତ୍ରିକରଣ ହେବ ନାହିଁ। ଯଦି କେହି ସମସ୍ତ ନଦୀ, ସରୋବର ଓ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମନ ଅପବିତ୍ର ରହିଲା, ତେବେ ପବିତ୍ରତା ଆସେନାହିଁ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମନର କମଳ ଜେତେବେଳେ ଜାଗୃତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୁଏଲେ, ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ସେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ସ୍ନାନ ପାଇଁ ମାଟି, ଗୋମୟ, ଫୁଲ ଓ ଭସ୍ମ ନେଇ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୀରେ ରଖିବା ଏବଂ କୁଶ ଘାସକୁ ସ୍ନାନ ସ୍ଥଳରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ପାଦ ଧୋଇ, ଶରୀରର ମଲିନତା ତୀରରେ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ହଟାଇ, ତା’ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଉଦ୍ଧୃତାସୀତି’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶରୀରକୁ ପୁନଃ ପବିତ୍ର କରି, ମାଟି ନେଇ, ଅନ୍ୟ ଜାମା ପିନ୍ଧି, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଗନ୍ଧଦ୍ୱାରାଂ ଦୁରାଧର୍ଷାମ୍’ ମନ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ଜଣେ କପିଳା ଗାଈର ଗୋମୟକୁ ହାତରେ ନେଇ, ଆକାଶରେ ଥିବା ଭାଗକୁ ମାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ପୁନି ସ୍ନାନ କରି, ମେଲା ଜାମା ତ୍ୟାଗ କରି, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ତା’ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ମନସିକ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଭବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ-ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତିନିଥର କୁଲି କରି, ଭବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ପୁନି କୁଲି କରି, ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଆଉଥରେ ଡୁବି, ଅଘମର୍ଷଣ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ; ଏହି ଜଳରେ, ସ୍ୱାମୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନି କୁଲି କରି, ଜଳରୁ ବାହାରି, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। କୃଷ୍ଣମୃଗ ଶିଙ୍ଗ, ପଳାଶ ପତ୍ର, ଭଲ ଭାବରେ ଧୋଇଥିବା କୁଶ ଓ ଫୁଲ ନେଇ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଜଳ ଛିଟିବା ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ରୁଦ୍ର, ପାବମାନ, ତ୍ୱରିତ ମନ୍ତ୍ର, ତରତ୍ସମନ୍ଦି ଓ ଦୁଇଟି ଶାନ୍ତି ସୂକ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା ଓ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ପବିତ୍ରିକରଣ ସହିତ, ସେମାନଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରି, ଦ୍ୱିଜାତି ମନେ ହୃଦୟରେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ପଞ୍ଚମୁଖ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଆଚମନ କରି, ପବିତ୍ର ହାତରେ, ସୁଚି ପ୍ରଦେଶରେ ବସି କିମ୍ବା ଠିଆ ହୋଇ, ଜଳ ଛିଟି, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ କୁଶ ଧରି, ତିନିଥର ଜଳ ପିଇବା ଓ ଚକ୍ର ଗଠନ କରିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ, ପାପ ଓ ଅପମୂଳ୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଇଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ନାନ ଓ ଆଚମନ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏହା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମନାରେ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ତା’ପରେ, ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, “ବରଦାନ ଦେଇଥିବା ଦେବୀ ଆସନ୍ତୁ,” ବୋଲି ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଡାକିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ବସି କିମ୍ବା ଠିଆ ହୋଇ ତିନିପ୍ରକାର ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଣବ ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ହଜାରଥର, କିମ୍ବା ଅର୍ଧ, କିମ୍ବା ୧୦୮ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ତିନିପ୍ରକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପୂଜା କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, “ଶିଖରରେ ଥିବା ଦେବୀ,” ବୋଲି ମାତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଓ ଜାତୱେଦାସ୍ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁନି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।