ଏହି ସଂବାଦରେ, ଶିବ ଭକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ଉପାସନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ କଥା ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି । ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନର ଅନେକ ପଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶାନ୍ତି କେବଳ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ । ଯେଉଁ ଜଣ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ତ୍ୟାଗ କରି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପକ୍କା ଫଳ ଭଳି ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରହନ୍ତି । ଏଠି ଏହି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଯେ, ଯଦି କେହି ଏକ ଦିନ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ନିୟମିତ ଭାବେ ପାଳନ କରେ, ସେ ସାଂଖ୍ୟ ଓ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ମାର୍ଗରେ କେବେ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ତାପରେ, ଶିବଙ୍କ ଅବତାରର ବିଶେଷତା ବିଷୟରେ ମହାଦେବ କହିଛନ୍ତି—ମନୁ ଠାରୁ କୃଷ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଠାଇ ଯୁଗ ଜରିଆରେ ଅବତାରମାନେ କିପରି ଘଟିଛି । ଏହି କଳ୍ପରେ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଉଦୟ ହେଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ବିଭାଗ ହେବାକୁ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ହେବ । ଏପରି ଶିବଙ୍କ ଅବତାର ଉପରେ ମହାଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ଚୟିତ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ । ସେ କହିଲେ, “ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବସେନା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିତ । ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ବେଦ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର କରି କହେ ।” ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ଉପାସନା କରି କିପରି ପ୍ରଭୁ ହେଲେ?” ଏହା ଶୁଣି, ମହେଶ୍ଵର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ତୁମେ, ନାରାୟଣ, ଓ ଶକ୍ର ସହିତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗ ଉପାସନା କରି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ । ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗ ଉପାସନା ବିନା କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ, ଏହିକାରଣେ ଜନାର୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ନିତ୍ୟ ନିଜେ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।” ଏପରି କହି, ମହେଶ୍ଵର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ । ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ହାତ ଜୋଡି ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଥରେ ଆତ୍ମସ୍ଥିତିରେ ଫେରି, ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିରେ ଲାଗିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—“ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ କେମିତି ଉପାସନା କରାଯିବ? ଆମକୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିଦିଅ ।” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରେ, ପାର୍ବତୀ ମାତା କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଶିବଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଏହି ଉପାସନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶିବଙ୍କ ମୁଖାମୃତ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ । ଏହା ଶୁଣି, ନନ୍ଦୀ, ଶାଳଙ୍କାୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେଠାରେ ଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଏହି ଶୁଭ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ଉପାସନା ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ, ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି ଏହି ଉପାସନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଶିଖିଲେ । ଏବେ ମୁଁ ଶୈଳାଦି ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିବା ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ ଓ ଉପଚାର ବିଧି କହିବି, ଯାହା ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ସ୍ନାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ପାପ ନାଶ କରିଥିବା ବିଧି, ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରକ୍ଷେପିତ କଥା ଅନୁଯାୟୀ । ଏହି ଭାବେ ଶିବଙ୍କୁ ଏକଥର ପୂଜା କରି, ବ୍ରହ୍ମକୁର୍ଚ୍ଚ ପାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ । ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ତିନି ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କଥା କହିଛନ୍ତି—ବ୍ୟାସ, ପ୍ରଥମେ ବରୁଣ ସ୍ନାନ, ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଅଗ୍ନେୟ ସ୍ନାନ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି କେହି ଅଶୁଦ୍ଧ ମନେ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତେବେ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ; ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଅବଶ୍ୟକ, ନହେଲେ ପାବନତା ଆସେ ନାହିଁ । ଯଦି ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ ରହିଥାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ନଦୀ, ସରୋବର ଓ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାବନତା ହୁଏ ନାହିଁ । ମନର କମଳ ଯେତେବେଳେ ଜାଗ୍ରତ, ତେବେ ପବିତ୍ର; ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୟାନ ଥିଲେ, ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ତାହା ପବିତ୍ର ହୁଏ । ସ୍ନାନ ପାଇଁ କଳି, ଗୋମୟ, ଫୁଲ ଓ ଭସ୍ମ ନେଇ, ତାଲପଟରେ ଓ କୁଶ ଘାସ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ତୀରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ । ପ୍ରଥମେ ପାଦ ଧୋଇ, ଶରୀରର ମଳ ତୀରରେ ମିଳିଥିବା ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୁଖି ଦେବା ପରେ, ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ‘ଉଦ୍ଧୃତାସୀତି’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶରୀରକୁ ପୁନଃ ପବିତ୍ର କରି, କଳି ନେଇ, ଅନ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅପବିତ୍ର କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ‘ଗନ୍ଧଦ୍ୱାରାଂ ଦୁରାଧର୍ଷାମ୍’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି କପିଳା ଗାଈର ଗୋମୟ ଦେହରେ ଲଗାଇବେ । ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି, ମେଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୁଧ ପାଟି ପିନ୍ଧିବା ପରେ ଏହି ସ୍ନାନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବେ । ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ, ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ମନସିକ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଭବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତିନିଥର ମୁଁହ ଧୋଇ, ଭବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁନଃ ଧୋଇ, ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପୁନଃ ଜଳରେ ବିଲିନ୍ ହୋଇ ଅଘମର୍ଷଣ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍; ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ସ୍ମରଣ କରିବେ । ପୁନଃ ମୁଁହ ଧୋଇ, ଜଳରୁ ବାହାରି, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିବେ । କୃଷ୍ଣା ଶୃଙ୍ଗ, ପଳାଶ ପତ୍ର, ଶୁଧ କରାଯାଇଥିବା କୁଶ ଘାସ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବେ । ରୁଦ୍ର, ପବମାନ, ତ୍ୱରିତ ମନ୍ତ୍ର, ତରତ୍ସମନ୍ଦି ଗୁଚ୍ଛ ଓ ଦୁଇ ଶାନ୍ତି ସୂକ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । ଏକ ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା ଓ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଶୁଧ୍ଧି କରି, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ଓ ଋଷିଙ୍କ ରୂପ ସ୍ମରଣ କରିବେ । ଏହିପରି ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଜଳ ଛିଟି, ଦ୍ୱିଜାତି ମନରେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ଶିବ ଉପାସନା ଓ ଶୁଧି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଳନ କରି, ଭକ୍ତ ନିଜ ଜୀବନକୁ ପବିତ୍ର କରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ ।