ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଗଭୀର ରହସ୍ୟ ଏପରି, ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିକୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ କରାଯାଇଛି। ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ତା’ଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ଆକାଶ ଆବରଣ କରିଛି। ବାୟୁ ଆକାଶରେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅହଂକାରରୁ ହୁଏ। ଏହି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଶବ୍ଦର ମୂଳ, ସେଉଁଠି ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଅଟେ। ଏହିପରି, ସପ୍ତଟି ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆବୃତ ଅଟେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆତ୍ମା ହେଲେ କମଳାସନ ଭଗବାନ, ଏବଂ ଏପରି ଅନେକ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ଚାରିମୁଣ୍ଡିଆ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ ପରେ ଶିବଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମହେଶ୍ୱର, ସେଇ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର ନିୟନ୍ତ୍ରକ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସେ ରଜୋଗୁଣରେ, ସ୍ଥିତିରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଏବଂ ପ୍ରଳୟରେ ତମୋଗୁଣରେ ପ୍ରବଳ ଅଟନ୍ତି। ଏହିପରି, ସେ ତିନି ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ମହେଶ୍ୱର, ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନାଶକ ଓ ପାଳକ। ଏହି କାରଣରୁ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଉପରିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସଦାଶିବ, ଭବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱମୟ ରୂପ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଏହିପରି ବିଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟମାନୁସାରେ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରଥମ ଶୁଭ ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱୟଂସ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘଟିଯାଏ। ଏହି ପ୍ରାଥମିକ ସୃଷ୍ଟିର ସମୟକୁ ଏଠାରେ ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ରାତି ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟର ରାତି। ଦିନ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ରାତି ସମୟରେ ସମସ୍ତକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଓ ରାତି ପ୍ରତିକାତ୍ମକ ମାତ୍ର, ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ନାହିଁ। ଦିନ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ଦେବତା, ପ୍ରଜାପତି ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଟନ୍ତି। ରାତି ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନଃ ରାତି ଶେଷରେ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦିନ ଓ ରାତିର ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ। ଚାରି ଯୁଗର ହଜାର ଚକ୍ର ଶେଷରେ ଚୌଦ ମନୁ ହୁଅନ୍ତି। କୃତ ଯୁଗ ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷର ହୁଏ। ଏହାର ସଂଧ୍ୟା ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରତି ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଅଟେ। ଅନ୍ୟ ଯୁଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ସଂଧ୍ୟା କ୍ରମେ ତିନି ଶତ, ଦୁଇ ଶତ ଓ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଅଟେ। କୃତ ସଂଧ୍ୟା ବ୍ୟତୀତ, ଅନ୍ୟ ତିନି ଯୁଗର ମୂଳ ବର୍ଷ କ୍ରମେ ତିନି ହଜାର, ଦୁଇ ହଜାର ଓ ଏକ ହଜାର ଅଟେ। ଏବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି ଯୁଗର ସମୟ ମାପ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଗଣନା ହୁଏ। ଏଠାରେ, ଏକ ସ୍ୱସ୍ଥ ମଣିଷ ପାଇଁ ଚକ୍ଷୁର ପନ୍ଦରଟି ଝିଙ୍କା ଏକ କାଷ୍ଠା ହୁଏ। ଏପରି ତିରିଶଟି କାଷ୍ଠାକୁ ଏକ କଳା କୁହାଯାଏ। ତିରିଶ କଳା ହେଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ। ପନ୍ଦରଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହେଲେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ମାସ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହାର ବିଭାଗ ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଦିନ ଓ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ରାତି ଅଟେ। ତିରିଶଟି ମାନବ ମାସ ଏକ ପିତୃମାସ ହୁଏ। ତିନିଶ ମାସ ଓ ଷଷ୍ଟି ମାସ ମିଶି ଏକ ପିତୃବର୍ଷ ହୁଏ। ମଣିଷଙ୍କ ହେଉଛି ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ଯେଉଁଥିରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତିନି ବର୍ଷ ଗଣାଯାଏ। ଦଶ ଓ ଦୁଇ ମାସ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଏକ ବର୍ଷ ହେଲା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ମାନବ ମାପରେ ବର୍ଷ ଗଣାଯାଏ। ଏହାକୁ ଦେବତାଙ୍କ ଦିନ-ରାତି ବୋଲି ଲିଙ୍ଗପୁରାଣରେ କୁହାଯାଇଛି। ଦେବଲୋକରେ ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏହି ଭାଗ ପୁନ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ତରାୟଣ ଦିନ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ରାତି ଅଟେ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଦିନ-ରାତି ବିଶେଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି। ତିରିଶ ବର୍ଷ ଏକ ଦେବମାସ ହୁଏ। ଏକ ଶତ ମଣିଷ ବର୍ଷ ତିନି ଦେବମାସ ହୁଏ। ଦଶ ଦିନ ଏକ ଦେବ ନିୟମ ଅଟେ, ତିନିଶ ଓ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ଏହା ପରି ଗଣାଯାଏ। ଏହି ଦେବବର୍ଷ ମଣିଷ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଅଟେ। ଅନ୍ୟ ତିରିଶ ବର୍ଷ ସପ୍ତର୍ଷି ବର୍ଷ ହୁଏ, ଯାହା ନବ ହଜାର ବର୍ଷ ମଣିଷ ମାନେ ଗଣନା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ନବେ ବର୍ଷ ଧ୍ରୁବ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଯାହା ଅଟେ ଛଉତିସ ହଜାର ବର୍ଷ। ଶତ ବର୍ଷ ଦେବ ନିୟମ ହୁଏ, ଏହା ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ମଣିଷ ମାନେ ଗଣନା କରନ୍ତି। ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ଗଣିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର ଦେବବର୍ଷ ଗଣାଯାଏ। ଦେବତାଙ୍କ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଗଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ, ତା’ପରେ ତ୍ରେତା, ଏଠାରେ ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି—ଏହି ଚାରି ଯୁଗ ଅଟେ, ଏବଂ ବର୍ଷ ମଣିଷ ମାପରେ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମହାବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃତ ଯୁଗର ଦିବ୍ୟ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ସମୟ ହେଉଛି ଚଉଦ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ, ଯାହା ହଜାର ଓ ଶତରେ ଗଣାଯାଏ। ଏହିପରି, ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଅସୀ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ସାତ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ମଣିଷ ମାପରେ ଅଟେ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ବିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ମଣିଷ ମାପରେ ଅଟେ। କଳି ଯୁଗର ଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଅଟେ। ଏହିପରି, ଚାରି ଯୁଗର ସମୟ, ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ବ୍ୟତୀତ, ସମ୍ଭୂତି ଅଟେ। ସମସ୍ତ ଯୁଗ ମିଶି, ସଂଧ୍ୟା ବ୍ୟତୀତ, ଏଠାରେ ତିନି ଶତ ଛଅ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଟେ, ଏଉଁଠି ଚାରି ଶତ ତିନି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଗଣାଯାଏ।