ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ, ସେହି ପ୍ରାଣଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି—ଏକ ଭୟଙ୍କର, ମହାନ୍, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଅନୁସ୍ଥିତି। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ନୀଳ-ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଶିବ ଏହି ପ୍ରାଣଗୁଡିକୁ ଆଉ ଏକଥର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ପ୍ରାଣ ଫେରିଥିବା ପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବାଦିଦେବ ଉମାର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଗୟତ୍ରୀ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ଥିର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରି, ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଶର୍ବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ମହାବଳୀ, ଆପଣ ଆରମ୍ଭରେ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ?” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଶିବ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମାର ଆକୃତି ଧରି, ଉପଦେଶ ପାଇଁ ହାସି ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଶ୍ୱେତ ଯୁଗ ରହିଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଏକା ଥିଲି; ଶ୍ୱେତ ଚୂଡା, ଶ୍ୱେତ ମାଳା, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ର, ଶ୍ୱେତ ଅଭା ଆମ ଉପରେ ଥିଲା। ମୋ ହାଡ, କେଶ, ରକ୍ତ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ସବୁ ଶ୍ୱେତ ଥିଲା; ଏହି ନାମରେ ସେହି ଯୁଗ ‘ଶ୍ୱେତ ଯୁଗ’ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲା। ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱେତ ଅଂଗ, ଶ୍ୱେତ-ଲାଲ ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ରଙ୍ଗର ଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଗୟତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମାର ନାମରେ ଅଛି। ଏହିପରି, ହେ ଦେବାଦିଦେବ, ତୁମର ଗୁପ୍ତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ମୋତେ ପୁନି ଚିହ୍ନିଛ; ଏବଂ ମୁଁ ‘ସଦ୍ୟୋଜାତ’ ରୂପ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ‘ସଦ୍ୟୋଜାତ’ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାର ନାମ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହିଛି, ଏହି ଗୁପ୍ତତାକୁ ଜାଣିଥିବା ଦ୍ୱିଜଗଣ ମୋଠୁ ନିକଟ ହେବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତି କଷ୍ଟ। ଏବେ, ତୁମେ ‘ଲୋହିତ’ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ସେହି ଯୁଗ ‘ଲୋହିତ’ ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ। ସେଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଲାଲ ମାଂସ, ହାଡ ଏବଂ ରକ୍ତ ସହିତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଗୟତ୍ରୀ, ଗାୟ ନାମରେ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଉତ୍ତଳ ଶୋଣିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଏବଂ ରଙ୍ଗପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ନାମ ହେଲା। ଦେବତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ‘ବାମଦେବ’ ନାମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଛ। ତୁମର ନିଜ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନିଛ; ଏହିପରି, ମୁଁ ଭୂମିରେ ‘ବାମଦେବ’ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲି। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେ ମୋତେ ‘ବାମଦେବ’ ରୂପେ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରର ଲୋକକୁ ଯିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅତି କଷ୍ଟ। ପୁନି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପିତାମ୍ବର ରଙ୍ଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲି, ଯୁଗର ଚକ୍ରାନୁସାରେ, ମୋ ନାମରେ ଏହି ପିତାମ୍ବର ଆକୃତି ନିର୍ମିତ ହେଲା। ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବୀ ପିତାମ୍ବର ଶରୀର ଏବଂ ପିତା-ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଥିଲେ; ସେଠାରେ ଗୟତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମା ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ମନ ଯୋଗରେ ଏକତା ରଖି, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗରେ ଲିନ ମନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ। ସେଠାରେ ତୁମେ ମୋତେ ‘ତତ୍ପୁରୁଷ’ ରୂପେ ଅବଗତ କଲେ; ଏହି ‘ତତ୍ପୁରୁଷ’ ଅବସ୍ଥା ମୋର। ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ତପସ୍ୟାରେ ଏକତା ରଖି, ମୋତେ, ରୁଦ୍ର, ରୁଦ୍ରାଣୀ, ଗୟତ୍ରୀ—ବେଦମାତା—କୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରର ଲୋକକୁ ଯିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅତି କଷ୍ଟ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କଳା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଧରିଥିଲି, ମୋ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ‘କଳା’ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ସେଠାରେ ମୁଁ କାଳ ରୂପେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ତ ଦେଇଥିବା କାଳ ଭାବରେ ଅଛି। ତୁମେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟାନକ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଜାଣିଛ; ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୟତ୍ରୀ କଳା ଶରୀର ଏବଂ କଳା-ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଥିଲେ। ସେ କଳା ଆକୃତିରେ, ଦେବାଦିଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏହିପରି, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ହେଲି—ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିରେ ମୋତେ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ଅଭୟ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ହେବି। ପୁନି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱମୟ ଆକୃତି ଧରିଥିଲି, ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅବଗତ କଲେ; ଗୟତ୍ରୀ ବିଶ୍ୱମୟ ଆକୃତି ଧରି, ଜଗତକୁ ଧାରଣ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିରେ ମୋତେ ବିଶ୍ୱ ଆକୃତିରେ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ଶିବ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେବି। ଏହି ଆକୃତିକୁ ‘ବିଶ୍ୱ’ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ତେଣୁ ସାବିତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ଆକୃତିରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ। ଏଭଳି, ମୋ ସନ୍ତାନମାନେ, ସମସ୍ତ ଆକୃତି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି; ଏହି ଚାରିଟି ଆକୃତି, ମୁଁ ନାମ ଦେଇଛି, ମୋର ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଜଗତରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିବର୍ଗରେ ବିଶ୍ୱତ୍ୱ ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅନୁମତ ହେବ, ଏବଂ ଚାରିବର୍ଗ ଅନୁସାରେ ଭେଦ ଥିବ। ମୁକ୍ତି, ଧର୍ମ, ଧନ ଏବଂ କାମ—ଏହି ଚାରିଟି, ଏବଂ ଏହି ଚାରିଟି ଦ୍ୱାରା, ବେଦ ଏବଂ ଜଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବ। ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଅଛି, ଏପରି ଚାରି ଆଶ୍ରମ; ଧର୍ମର ଚାରି ଦ୍ୱାର, ଏବଂ ମୋର ଚାରି ସନ୍ତାନ ଅଛି। ତେଣୁ, ଏହି ଜଗତ, ଚଳିତ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ, ଚାରି ଯୁଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବ, ଚାରି ଆକୃତି ଏବଂ ଚାରି ଆଶ୍ରୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେବ। ଭୂଲୋକ, ତାପରେ ଆକାଶ, ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗ, ଏବଂ ମହାଲୋକ; ଜନ, ତପସ୍, ସତ୍ୟ ଏବଂ ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକ। ଜଗତ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥାନରେ ଏହି ଅକ୍ଷର ଅଛି; ଭୂଲୋକ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହାଲୋକ—ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରୟ। ଭୂଲୋକ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରୟ, ପରେ ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ ତୃତୀୟ, ମହାଲୋକ ଚତୁର୍ଥ। ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଜନ ଲୋକ, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ତପସ୍ ଲୋକ, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଲୋକ—ଏହା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅତି କଷ୍ଟ; ଶ୍କନ୍ଦ ଏବଂ ଉମାର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ। ରୁଦ୍ରର ଲୋକ ହେଉଛି ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା—ଯେଉଁମାନେ ମମତା, ଅହଂକାର, କାମ ଏବଂ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ।