ଭଗ୍ୟବାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ଏବେ ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି; ଉପଲବ୍ଧି ହେଉ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।” ଏହିପରି କହି ସେ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ, ସେନାପତି ମହାଦେବ ଚଲିଗଲେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଠାରୁ ଉପଦେଶ ପାଇ, ପଦ୍ମଜନ୍ମା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟାରେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏହି ଅସଫଳତାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା; ସେ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା। ସେଇ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଠାରୁ, ବାୟୁ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନଧାରୀ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜୀବଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ସର୍ପ ଆକୃତିରେ, ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚୁଲି ଖୋଲିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହି ବୃଦ୍ଧ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ, “ହାୟ! ମୋର ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଯଦି ଏହା, ତେବେ ମୋର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ଏହି ସଂସାରର ନାଶର କାରଣ ହେଲା।” କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହେଲେ ଏବଂ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହରୁ, କ୍ରୁପାବଶତଃ, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର, କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ କାନ୍ଦିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ‘ରୁଦ୍ର’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଣବାୟୁ, ଏବଂ ପ୍ରାଣବାୟୁ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ସାର। ପ୍ରାଣବାୟୁ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏବଂ ଏହି ଶକ୍ତି ବିଶେଷ ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରୀ। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ନୀଳ-ଲାଲ ରଙ୍ଗର ମହାଦେବ ପୁଣିଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଲେ; ପୁନଃ ଜୀବନ ଲାଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଉମାଙ୍କ ପତି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ଦେଖି, ବନ୍ଦନା କରି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର ଭଗବାନ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରି, ଶର୍ବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମହାଶକ୍ତି, ଆପଣ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ କେମିତି ପ୍ରକଟ ହେଲେ?” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଭଗ୍ୟବାନ୍ ଭବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ମୃଦୁ ହସି ସହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱେତଯୁଗ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ କେବଳ ମୁଁ ଥିଲି; ଧଳା ମୁକୁଟ, ଧଳା ମାଳା, ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧଳା ଅଭା ଭିତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ମୋର ହାଡ଼, କେଶ, ରକ୍ତ ଓ ରଙ୍ଗ ସବୁ ଧଳା ଥିଲା; ଏହି ନାମରେ ସେ ଯୁଗ ‘ଶ୍ୱେତଯୁଗ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ପାଇଲା। ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦେବୀ ଧଳା ଅଙ୍ଗ, ଧଳା-ଲାଲ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଥିଲେ; ସେହି ସମୟରେ ଗାୟତ୍ରୀ, ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଦେବତା, ତୁମର ଗୁପ୍ତ ତପସ୍ୟାରେ, ତୁମେ ପୁଣି ମୋତେ ଚିହ୍ନିଛ; ଏହିପରି ମୁଁ ‘ସଦ୍ୟୋଜାତ’ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ‘ସଦ୍ୟୋଜାତ’ ହେଉଛି ସେହି ବ୍ରହ୍ମର ନାମ, ଏହା ଏକ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ; ଏହି ଗୁପ୍ତତା ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜଗଣ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ। ପୁନି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ‘ଲୋହିତ’ ନାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ମୋର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ଯୁଗ ‘ଲୋହିତ’ ବୋଲି ଜଣାଗଲା; ସେଠାରେ ଜୀବମାନେ ଲାଲ ମାଂସ, ହାଡ଼ ଓ ରକ୍ତ ସମ୍ପନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଯିଏ ଗାଈ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୁଷ୍ଟ ଅଂଗ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଲାଲିମା ଓ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ନାମ ପାଇଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଡାହାଣ ଅଂଗ ଦ୍ୱାରା ‘ବାମଦେବ’ ନାମ ହେଲା; ଏଠି, ହେ ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ମୋତେ ନିୟମିତ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଛ। ଏହିପରି, ମୋତେ ପୃଥିବୀରେ ‘ବାମଦେବ’ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠି ମୋତେ ‘ବାମଦେବ’ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବେ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ। ପୁନି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ହଳଦିଆ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହେଲି, ଯୁଗ ଚକ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ତେବେ ମୋର ନାମରେ ଏହି ହଳଦିଆ ଆକୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଏବଂ ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦେବୀ ହଳଦିଆ ଦେହ ଓ ହଳଦିଆ-ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଥିଲେ; ସେ ଗାୟତ୍ରୀ, ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏଠି ମଧ୍ୟ, ମନ ଯୋଗରେ ଲୀନ ଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ। ସେଠି, ତୁମେ ମୋତେ ‘ତତ୍ପୁରୁଷ’ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ କଲେ; ଏହିପରି, ଏହି ‘ତତ୍ପୁରୁଷ’ ଅବସ୍ଥା ମୋର, ହେ କନକନ୍ଦ। ଯେଉଁ ପବିତ୍ରମାନେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାରେ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ, ରୁଦ୍ରାଣୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ବେଦମାତା ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ଯିବେ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କଳା ଓ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ମୋର ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏହା ‘କୃଷ୍ଣ’ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ; ସେଠି ମୁଁ କାଳ ଭଳି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ତ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ। ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚିହ୍ନିଛ, ଗାୟତ୍ରୀ ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କଳା ଦେହ ଓ କଳା-ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଥିଲେ; ସେ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ କଳା ଥିଲା, ଏବଂ ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ଭାବରେ ଜଣାଗଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମୋତେ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଚିହ୍ନିଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଅଭୟ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅବିନାଶୀ ହେଇଯିବି। ପୁଣି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱମୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲି, ତୁମେ ମୋତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିଥିଲ; ଗାୟତ୍ରୀ ବିଶ୍ୱମୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ବିଶ୍ୱମୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦା ଶିବ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିବି। ଏହି ଆକୃତି ‘ବିଶ୍ୱମୟ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ତେଣୁ ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ‘ବିଶ୍ୱମୟ ଆକୃତି’ ଭାବରେ ପରିଚିତ।