ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମାମାନେ—ବ୍ରହ୍ମା ଓ କୃଷ୍ଣ—ଏକାପରିକ୍ଷେ ଦେଖି ଏକାପରକୁ କୁହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଜି କଣ ଏମିତି ଘଟିଲା ଯାହା ତୁମେ ଜାଣିନାହାଁ, ହେ ମହାବଳଶାଳୀ?” ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମର ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ସବୁ ଘଟିଛି।” ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ମହାଦେବ ଆନନ୍ଦ ଓ ଗର୍ବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଭଗ୍ୟବାନ ଦେବତା ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, “ହେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ତୁମେ ଓ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ କୁହୁଁଛି।” ମୁଁ ଏହି ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏହା ସନାତନ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ; ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ମୋର ହୃଦୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଆଜି ମୁଁ କେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଁ, କ’ଣ ତୁମେ ଅତି ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ବର ଚାହୁଁଛ? ତେବେ ଭଗ୍ୟବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ହୋଇଯାଇଛି, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋର ଭକ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହୁ, ହେ ଶଙ୍କର।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କେଶବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଗରିମା ସହ ବୁଝି, ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ଅପରିମିତ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଦାନ କଲେ। “ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା; ତେଣୁ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ହେ ଲୋଟସ୍ନୟନ, ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି।” ଏପରି କହି, ଭଗ୍ୟବାନ ଶଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ନିଜ ଶୋଭାମୟ ହାତରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋତେ ସମାନ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ।” “ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି; ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା।” ଏପରି କହି, ଭଗ୍ୟବାନ ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ, ଗଣନାୟକ ଦେବତା ବିଦାୟ ନେଲେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ପଦ୍ମଯୋନି ପିତାମହ ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ, ଏବେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ହେବ। ସେ ଘୋର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାପସ୍ୟା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦୁଃଖରୁ ତାଙ୍କର ରୋଷ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା; ରୋଷରେ ବିଭୋର ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା। ସେଠାରୁ, ବାୟୁ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ଗୁଣ ଯୁକ୍ତ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଶୋଭିତ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମହାବିଷଧର ସର୍ପମାନେ, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କେଶ ଓ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ—“ହାୟ! ମୋର ତପସ୍ୟାର ଏହି ଫଳ ଯଦି, ତେବେ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ବିପରୀତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶର କାରଣ ହେବ।” ଏପରି ରୋଷ ଓ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୂର୍ଛାରେ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହରୁ, ଦୟାରେ, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ସେମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। ସେହି କ୍ରନ୍ଦନରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ରୁଦ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ରୁଦ୍ରମାନେ ପ୍ରାଣ, ଏବଂ ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ସାର। ଏହି ପ୍ରାଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ଏହିଁ ପ୍ରାଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ମହାନ ଓ ଧର୍ମିକ ଚରିତ୍ରର। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ନୀଳ-ଲାଲ ଦେହୀ ମହାଦେବ ପୁନିଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଦେଲେ; ପ୍ରାଣ ଫେରିପାଇ ବ୍ରହ୍ମା ଉମାପତି ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ନମସ୍କାର କରି ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଲୋକର ସାର ଯିଏ, ସେଉଁଠି ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରି, ସେ ଶର୍ବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମହାବଳଶାଳୀ, ଆପଣ ଆରମ୍ଭରେ କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ?” ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭଗ୍ୟବାନ ଭବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଉପଦେଶ ଦେବା ପାଇଁ ହସି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱେତ ଯୁଗ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଏକାକି ଥିଲି; ଶ୍ୱେତ-ଶିର, ଶ୍ୱେତ-ମାଳା, ଶ୍ୱେତ-ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶ୍ୱେତ ଆଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଶ୍ୱେତ ହାଡ଼, ଶ୍ୱେତ କେଶ, ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ ଓ ଶ୍ୱେତ ଲାଲିମା; ଏହି ନାମରୁ ସେହି ଯୁଗ ‘ଶ୍ୱେତ ଯୁଗ’ ବୋଲି ପରିଚିତ। ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗୀ, ଶ୍ୱେତ ଲାଲିମା ଓ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣା ଥିଲେ; ତେବେ ଗାୟତ୍ରୀ, ଯିଏକି ବ୍ରହ୍ମା ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବତାମନ୍ଦଳର ନାୟକ, ତୁମର ଗୁପ୍ତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ପୁନି ମୋତେ ଚିହ୍ନିଛ, ଏବଂ ସଦ୍ୟୋଜାତ ଅବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ‘ସଦ୍ୟୋଜାତ’ ହେଉଛି ସେହି ବ୍ରହ୍ମର ନାମ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ତେଣୁ, ଏହା ଗୁପ୍ତ ବୋଲି ମନ୍ୟ, ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି—ସେମାନେ ମୋ ସାନିଧ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ‘ଲୋହିତ’ ନାମରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ରଙ୍ଗରୁ, ସେହି ଯୁଗ ‘ଲୋହିତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି; ତେବେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଲାଲ ମାଂସ, ହାଡ଼ ଓ ରକ୍ତ ସହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଗାୟତ୍ରୀ, ଯାହାକୁ ଗାଈ ବୋଲାଯାଏ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦରୀ ଥିଲେ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଲାଲିମା ଓ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ଏହି ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦେବତାଙ୍କର ବାମ ଅଂଶ ଥିବାରୁ, ‘ବାମଦେବ’ ନାମ ହେଲା; ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାତ୍ମା, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଛ, ଆତ୍ମ-ନିୟମରେ ଦୃଢ଼। ତୁମର ନିଜ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନିଛ; ଏହିପରି, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ‘ବାମଦେବ’ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାରେ ମୋତେ ‘ବାମଦେବ’ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବେ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରର ଲୋକକୁ ଯିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ହଳଦିଆ ରୂପରେ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଛି, ଯୁଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁଯାୟୀ, ତେବେ ମୋ ନାମରେ ଏହି ହଳଦିଆ ଆକୃତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ଏବଂ ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବୀ, ହଳଦିଆ ଦେହ ଓ ହଳଦିଆ-ଲାଲିମା ସହିତ, ତେବେ ଗାୟତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମା ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାତ୍ମା, ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ।