ଯୋଗୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ ମନରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ଆମେ ଯେତେ ଦূର ଜାଣିପାରିଛୁ, ଆମ ସମ୍ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ମହିମାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛୁ, ହେ ଅସୀମ ମହାନ, ଆପଣଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅଗ୍ରହଣୀୟ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଯେ କେହି ଭକ୍ତି ସହ କଠିନ କରେ, ଅଥବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମାନେ ପଢ଼ାଇବା ଅଥବା ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ରତା ସହ ଶୁଣିବା, ସେମାନେ ଦଶ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ଯାଇଥାଏ। ଯଜ୍ଞ, ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ନିମ୍ନାନ୍ତର ସ୍ନାନ ପରେ ଯେ କେହି ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାର ସାନିଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରେ, ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଅତି ବିନମ୍ରତା, ମଧୁ ଓ ତାମ୍ବା ରଙ୍ଗର ଆଖି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଏହି ସତ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଖୁସି ହେଲା। ଉମାପତି, ତ୍ରିନୟନ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ନାଶକ, ପିନାକୀ, ଭଙ୍ଗ ଦାଣ୍ଡ ଧାରୀ, ଵିରୂପାକ୍ଷ ଶିବ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ନିମ୍ନ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ତମେ ଦୁଇଜଣ କିଏ? ଏହି ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ବନ୍ୟାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଦୁଇଜଣ ମହାତ୍ମା, ପଦ୍ମ ଭକ୍ଷକ, ଏକାଉଁ ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ?" ଦୁଇଜଣ ମହାତ୍ମା ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆଜି ଆପଣ କଣ ଜାଣିନାହାନ୍ତି?" ତେଣୁ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, "ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହା ହେଇଛି।" ଶିବ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଗର୍ବ ସହ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ପରେ ଶିବ ମଧୁର ଓ କୋମଳ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ହେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ତୁମେ ଓ ତୁମେ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ କଥା ଦେଉଛି।" ମୋତେ ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅତି ପ୍ରିୟ। "ମୁଁ କେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉ?" ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭବକୁ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ହୋଇଯାଇଛି, ଯଦି ଆପଣ ମୋପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୋର ଭକ୍ତି ଶିବଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ହେଉ।" ଶିବ କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଦାନ କଲେ। "ତୁମେ ସବୁ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା; ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ହେ ପଦ୍ମନୟନ।" ଏହିପରେ, ଶିବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। "ତୁମେ ମୋ ଭଳି, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମୋ ଭକ୍ତ।" "ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି; ଜ୍ଞାନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ।" ଏହିପରେ, ଶିବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଉପାସ୍ୟ ଏହି ଦେବ, ବିଦାୟ ନେଲେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଓ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦୁଃଖରୁ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ରୁ ଝଡ଼ିଲା। ସେହି ଅଶ୍ରୁ ଫୁଟି ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା, ତାହାରୁ ବାୟୁ, ପିତ୍ତ, କଫ ଗୁଣ ସହ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଧାରୀ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ବିଷ ଭରା, ବିକାଶ ଚୁଲ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ରୂପରେ ଦେଖା ଦେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେକୁ ଦେଖି ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଲେ—"ହାଁ, ମୋ ତପସ୍ୟା ଏହି ଫଳ ଦେଲା, ଏହି ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ଜଗତର ନାଶକ ହେଲା।" କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରୁ ଅତିବେଶୀ ଦୁର୍ବଳତା ଆସି, ବ୍ରହ୍ମା ଅଚେତନ ହେଇ ଜୀବନ ଚାଡ଼ିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ, ଦୟାରେ, ଏକାଉଁ ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର, କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରିଥିବାରୁ "ରୁଦ୍ର" ନାମ ହେଲା; ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଣ, ଏବଂ ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ। ପ୍ରାଣମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରାଣ, ଏକ ଅତି ଉଗ୍ର, ମହାନ ଓ ଶୁଭ ଆଚରଣର ଅଂଶ। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଶିବ ଆଉଥରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଦେଲେ; ପ୍ରାଣ ଫିରି ପାଇ ବ୍ରହ୍ମା ଉମାପତି ଦେବକୁ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଗାୟତ୍ରୀ ସହ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ତତ୍ତ୍ୱ ଦେବକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୁଣିପୁଣି ନମସ୍କାର କରି, ଶର୍ବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ମହାନ, ଆପଣ ଆରମ୍ଭରେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?" ଏହା ଶୁଣି, ଶିବ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ହସି କହିଲେ: "ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱେତ ଯୁଗ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଏକା ଥିଲି; ଶ୍ୱେତ ମୁକୁଟ, ଶ୍ୱେତ ମାଳା, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର, ଶ୍ୱେତ ଭାବରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ଜ୍ଵଳିଥିଲି। ଶ୍ୱେତ ହାଡ଼, ଶ୍ୱେତ ଚୁଲ, ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ ଓ ଶ୍ୱେତ ଲାଲ ରଙ୍ଗ; ଏହି ନାମରେ ସେ ଯୁଗ ଶ୍ୱେତ ଯୁଗ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱେତ ଅଙ୍ଗ, ଶ୍ୱେତ ଲାଲ ଓ ଶ୍ୱେତ ରଙ୍ଗର ଥିଲେ; ତେବେ ଗାୟତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଧିପତ୍ୟ, ତୁମର ଗୁପ୍ତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ପୁନି ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି ଓ ସଦ୍ୟୋଜାତ ରୂପ ଲାଭ କରିଛି। "ସଦ୍ୟୋଜାତ" ଏହି ବ୍ରହ୍ମାର ନାମ, ଏହି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅନେକ ଦ୍ୱିଜ ଜଣାନ୍ତି।