ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକୃତି, ପାହାଡ଼ର ଦୃଢତା, ପବନର ଶକ୍ତି, ଅଗ୍ନିର ଉଷ୍ଣତା, ଜଳର ଶୀତଳତା ଓ ଆକାଶର ଶବ୍ଦ—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣଗୁଡିକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ଅଚଳ ଓ ଅବିନାଶୀ ମୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ମୂଳ ସ୍ତୁତି, ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଏହି ମହାଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗୀ ଓ ମହାପ୍ରଭୁ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ନଗରର ନାଥ, ଗୁହାରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା, ରାତିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା, ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର, ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷକ, ଆନନ୍ଦ ଦାତା, ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା। ଅଶ୍ୱମୁଖୀ, ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଭବ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ଜାଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ପ୍ରକାଶକ, ନେତୃତ୍ୱକାରୀ, ଅଜୟ, ଅଚଳ। ମହାରଥୀ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ, ଧନ ଜିତିଥିବା, ଘଣ୍ଟାର ଆସକ୍ତ, ପତାକା ଧାରୀ, ଛତା ଧାରୀ, ପିନାକ ଧନୁଷ ଧାରୀ, ସେନାପତି। ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ବିଶାଳ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତଳୱାର ଧାରୀ, ଧନୁଷ ଓ କୁହାଡ଼ ଧାରୀ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନାଶ କରିଥିବା, ନିରପରାଧ, ବୀର, ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା। ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ପରାସ୍ତ କରିଛୁ; ଯେପରିକି ଅଗ୍ନି ସାଗରର ଜଳ ପିଇ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧର ଠାରୁ ଗଠିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ପ୍ରିୟ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଅଗମ୍ୟ, ବେଦରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ଭଣ୍ଡାର, ତୁମଠାରେ ଯଜ୍ଞ ନିର୍ମିତ, ବେଦାନୁସାରେ ଅଫରିତ ହୋମାଗ୍ନି ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା; ମହାଦେବ, ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ତୁମେ ଭବାନୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଆଦିହୀନ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନିର୍ମାତା; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ଜାଣି, ଧ୍ୟାନରେ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ, ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯୋଗୀମାନେ ତୁମେ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରି, ଅନ୍ୟ ଯୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି କରି, ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଆମେ ଯେପରି ଜାଣିପାରିଛୁ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମର ମହାତ୍ମ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛୁ, ଓ ଅପାର ମହାନ୍, ତୁମର ତତ୍ତ୍ୱ ଅଗଣନୀୟ। ଶିବ, ତୁମେ ସବୁଠାରେ ଆମେ ଉପରେ କୃପା କର; ତୁମେ ତୁମେ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର! ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ-ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପଢ଼ିବେ— କିମ୍ବା ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇବେ, କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଶୁଣିବେ, ସେ ଦଶ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବେ। ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ଯାଇଥାଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦିବ୍ୟ କ୍ରିୟା, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ନ୍ୟାସ ପରେ, ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଶୁଭ୍ରମାନେ ପଢ଼ିବେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସାନିଧ୍ୟ ପାଇବେ। ଏପରି ଭକ୍ତି ଦେଖି, ମଧୁ ଓ ତାମ୍ର ନୟନ ଥିବା, ମହାଦେବଙ୍କର ମୁହଁ ଏତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଗଲା, କାରଣ ଏହି ଅସଲି ସ୍ତୁତି ଦେଖି। ଉମାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ନାଶ କରିଥିବା, ପିନାକୀ, ଭଙ୍ଗ କୁହାଡ଼ ଧାରୀ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଏହି ଶୁଭ ଦେବ, ସେମାନଙ୍କର ଅମୃତ ମୂଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାଦେବ ହସି କହିଲେ। "ତମେ ଦୁଇଜଣ କି, ମହାତ୍ମାମାନେ, ପରସ୍ପର ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା, ଏଠି ଏକତାରେ ଯୋଗ ଦେଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବଡ଼ ବନ୍ୟାରେ?" ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଆଜି କଣ ତୁମେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ?" "ମହାରୁଦ୍ର, ତୁମର ଇଚ୍ଛାରେ, ଏହା କରାଯାଇଛି;" ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାଦେବ ଆନନ୍ଦ ଓ ଗର୍ବ ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଏହି ଶୁଭ ଦେବ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: "ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ତୁମେ ଓ କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ କଥା କହୁଛି।" "ମୁଁ ଏହି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ନିତ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଯୋଗିତ; ଦୁଇଜଣେ ମୋ ହୃଦୟର ଅତି ପ୍ରିୟ।" "କ'ଣ ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବି, ସବୁଠୁ ଆସ୍ତି କାମ୍ୟ ଭୋଗ?" ତାପରେ ଶୁଭ ବିଷ୍ଣୁ ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋ ପାଇଁ ସବୁ କରାଯାଇଛି, ଦେବ; ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ମୋ ଭକ୍ତି ତୁମେ ଉପରେ ଦୃଢ ହେଉ, ଶଙ୍କର।" ଏପରି କହିବା ପରେ, କେଶବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ଓ ସମ୍ମାନ କରି, ମହାଦେବ ନିଜ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଦେଲେ। "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା; ଏପରି, ଶୁଭ ହେଉ, ଶିଶୁ, ମୁଁ ଯାଉଛି, କମଳନୟନ।" ଏପରି କହି, ଶୁଭ ଶଙ୍କର, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ନିଜ ସୁନ୍ଦର ହାତରେ, ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ସହିତ, କହିଲେ: "ତୁମେ ମୋ ପରି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଶିଶୁ, ତୁମେ ମୋ ଭକ୍ତ।" "ଆଶୀର୍ବାଦ ହେଉ, ମୁଁ ଯାଉଛି; ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।" ଏପରି କହି, ଶୁଭ ପ୍ରଭୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେନାପତି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପୂଜିତ ଦେବ, ବିଦାୟ ହେଲେ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମା ଅନୁସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ନେଲେ। ପିତାମହ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହେଲେ ଓ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଏପରି ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ବେଳେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ। ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦୁଃଖରୁ କ୍ରୋଧ ଉପଜିଲା; କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝଡ଼ିଲା। ସେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଠାରୁ, ପବନ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ଗୁଣ ଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେ ସର୍ପମାନେ, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କେଶ ଓ ବିଷ ଭରିଥିବା, ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଲେ। "ହାୟ! ମୋ ତପସ୍ୟା ଉପରେ ଅଭିଶାପ, ଯଦି ଏପରି ଫଳ ହେଉ, କାରଣ ମୋ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ଏହି ଜଗତର ବିନାଶ ହେଉଛି।" ଏପରି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉପଜିଥିବା ମୃଦୁତାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଅନ୍ଧ ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।