लिङ्गपुराणम्

तमेवमुक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनरथाब्रवीत् कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान्कुतः

असं सांगून, भगवान विष्णू पुन्हा म्हणाले, 'भगवान, तुम्ही नक्की कोण? कुठून इथे आला आहात?'

क्व वा भूयश् च गन्तव्यं कश् च वा ते प्रतिश्रयः को भवान् विश्वमूर्तिर्वै कर्तव्यं किं च ते मया

'पुन्हा कुठे जाणार आहात? तुमचा आधार कोण आहे? तुम्ही कोण, विश्वरूप असलेले? आणि मी तुमच्यासाठी काय करू?'

एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः मायया मोहितः शंभोर् अविज्ञाय जनार्दनम्

असं विचारणाऱ्या वैकुंठाला, पितामहाने उत्तर दिलं, पण शंभूच्या मायेमुळे तो जनार्दनाला ओळखू शकला नाही.

मायया मोहितं देवम् अविज्ञातं महात्मनः यथा भवांस्तथैवाहम् आदिकर्ता प्रजापतिः

मायेमुळे मोह पडलेल्या त्या देवाने त्या महात्म्याला ओळखलं नाही; 'जसा तुम्ही, तसाच मी—मूळ सृष्टीकर्ता, प्रजापती आहे.'

सविस्मयं वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः अनुज्ञातश् च ते नाथ वैकुण्ठो विश्वसंभवः

ब्रह्मा, जो जगाचा संचालक आहे, त्याची वचने ऐकून वैकुंठ, जो विश्वाचा आधार आहे, त्याने आश्चर्याने त्यास मान्यता दिली.

कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम् इमानष्टादश द्वीपान् ससमुद्रान् सपर्वतान्

कौतुकाने, त्या महायोग्याने ब्रह्माच्या तोंडातून आत प्रवेश केला, या अठरा बेटांसह, त्यांचे समुद्र व पर्वतांसह.

प्रविश्य सुमहातेजाश् चातुर्वर्ण्यसमाकुलान् ब्रह्मणस्तम्भपर्यन्तं सप्तलोकान् सनातनान्

तो प्रचंड तेजाने भरलेला, चार वर्णांनी गजबजलेल्या जगात, ब्रह्माच्या कमळाच्या देठाच्या टोकापर्यंत, सात सनातन लोकांत गेला.

ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्वान्विष्णुर्महाभुजः अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा च पुनः पुनः

ब्रह्माच्या पोटात, बलवान विष्णूने सर्व काही पाहिले आणि पुन्हा पुन्हा म्हणाला, 'वा! याच्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य किती मोठे!'

अटित्वा विविधांल्लोकान् विष्णुर्नानाविधाश्रयान् ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे यदा

विष्णूने वेगवेगळ्या लोकांत, विविध आश्रयस्थानी हजारो वर्षे भटकूनही त्याचा शेवट सापडला नाही.

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः नारायणो जगद्धाता पितामहमथाब्रवीत्

मग, ब्रह्माच्या तोंडातून बाहेर येऊन, पन्नगेंद्राचा निवास असलेला, जगाचा आधार नारायण, पितामहाला म्हणाला.

भगवानादिरङ्कश् च मध्यं कालो दिशो नभः नाहमन्तं प्रपश्यामि उदरस्य तवानघ

'भगवान, तुम्ही आद्य, आसन, मध्य, काळ, दिशा आणि आकाश—हे सर्व आहात. तुमच्या पोटाचा शेवट मला दिसत नाही, पावन!'

एवमुक्त्वाब्रवीद्भूयः पितामहमिदं हरिः भगवानेवमेवाहं शाश्वतं हि ममोदरम्

असं सांगून, पुन्हा हरिने पितामहाला म्हटलं, 'भगवान, माझं पोटही असंच—शाश्वत आहे.'

प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् अनौपम्यान्सुरोत्तम ततः प्राह्लादिनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च

'देवतांमध्ये श्रेष्ठा, आत या आणि हे अद्वितीय लोक पहा.' मग त्याची आनंददायक वाणी ऐकून तो आनंदित झाला.

श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश पितामहः तानेव लोकान् गर्भस्थान् अपश्यत् सत्यविक्रमः

त्यावेळी सत्यप्रतिज्ञ ब्रह्मदेव पुन्हा श्रीपतींच्या उदरात गेला आणि त्या गर्भात असलेली तीच सर्व लोकं त्याने पाहिली.

पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः ज्ञात्वा गतिं तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः विभुर्मनः कर्तुमियेष चाशु सुखं प्रसुप्तो ऽहमिति प्रचिन्त्य

देवाच्या देहात सर्वत्र फिरूनही त्याला हरिचा शेवट सापडला नाही. मग ब्रह्मदेवाचा मार्ग ओळखून विष्णूंनी सगळी दारे बंद केली आणि काही करायचं ठरवून मनात विचार केला, 'आता मी निवांत झोपतो.'

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समीक्ष्य वै सूक्ष्मं कृत्वात्मनो रूपं नाभ्यां द्वारमविन्दत

मग सर्व दारे बंद असल्याचं पाहून त्याने आपलं रूप अगदी सूक्ष्म केलं आणि नाभीमधून एक दार शोधलं.

पद्मसूत्रानुसारेण चान्वपश्यत्पितामहः उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

कमळाच्या दांडाचा मागोवा घेत ब्रह्मदेवाने पाहिलं आणि त्या कमळातून चतुर्मुख ब्रह्मदेव स्वतःचं रूप घेऊन बाहेर आला.

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाञ् जगद्योनिः पितामहः

कमळावर बसलेला, कमळगर्भासारखा तेजस्वी, स्वयंभू, जगाचा मूळ कारण असलेला, भगवंत ब्रह्मदेव तिथे शोभून दिसू लागला.

एतस्मिन्नन्तरे ताभ्याम् एकैकस्य तु कृत्स्नशः वर्तमाने तु संघर्षे मध्ये तस्यार्णवस्य तु

इतक्यात त्या दोघांमध्ये पूर्णपणे संघर्ष सुरू असताना त्या समुद्राच्या मध्ये मोठा संघर्ष निर्माण झाला.

कुतो ऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां प्रभुरीश्वरः शूलपाणिर्महादेवो हेमवीरांबरच्छदः

तेव्हा कुठून तरी अपरिमित सामर्थ्य असलेले, सर्व भूतांचे स्वामी, त्रिशूळधारी, महादेव, सोन्याच्या वीर वेशात प्रकट झाले.

अगच्छद्यत्र सो ऽनन्तो नागभोगपतिर् हरिः शीघ्रं विक्रमतस्तस्य पद्भ्याम् आक्रान्तपीडिताः

तेथे अनंत, नागांचा स्वामी, हरि गेला आणि त्याने वेगाने पावले टाकताच त्याच्या पावलांनी पृथ्वी दाबली गेली.

उद्भूतास्तूर्णमाकाशे पृथुलास्तोयबिन्दवः अत्युष्णश्चातिशीतश् च वायुस्तत्र ववौ पुनः

अचानक आकाशात जाड पाण्याचे थेंब वेगाने निर्माण झाले; तिथे वारा कधी फार गरम, कधी फार थंड असा वाहू लागला.

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं ब्रह्मा विष्णुमभाषत अब्बिन्दवश् च शीतोष्णाः कम्पयन्त्यंबुजं भृशम्

ते अद्भुत दृश्य पाहून ब्रह्मदेवाने विष्णूंना म्हटलं, 'हे थंड आणि गरम थेंब कमळाला जोरात हलवत आहेत.'

एतन्मे संशयं ब्रूहि किं वा त्वन्यच्चिकीर्षसि एतदेवंविधं वाक्यं पितामहमुखोद्गतम्

'माझ्या या शंकेचं उत्तर दे, किंवा तुला अजून काही करायचं आहे का?'—अशा प्रकारची वाणी ब्रह्मदेवाच्या तोंडून उमटली.

श्रुत्वाप्रतिमकर्मा हि भगवानसुरान्तकृत् किं नु खल्वत्र मे नाभ्यां भूतमन्यत्कृतालयम्

हे ऐकून असुरांचा संहार करणाऱ्या, अद्वितीय कृत्य असलेल्या भगवंताने मनात विचार केला, 'माझ्या नाभीत अजून कुणी राहतो आहे का?'

वदति प्रियमत्यर्थं मन्युश्चास्य मया कृतः इत्येवं मनसा ध्यात्वा प्रत्युवाचेदमुत्तरम्

तो अत्यंत प्रेमाने बोलत असताना मी त्याच्यावर रागावलो; असं मनात ठरवून मी त्याला असं उत्तर दिलं.

किमत्र भगवानद्य पुष्करे जातसंभ्रमः किं मया च कृतं देव यन्मां प्रियमनुत्तमम्

'भगवंत, आज या कमळात असा गोंधळ का आहे? मी असं काय केलं की, देव, तू माझ्याशी इतक्या प्रेमाने बोलतो आहेस?'

भाषसे पुरुषश्रेष्ठ किमर्थं ब्रूहि तत्त्वतः एवं ब्रुवाणं देवेशं लोकयात्रानुगं ततः

'पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, तू असं का बोलतोस, खरं कारण सांग.' असं ब्रह्मदेवाने, जो या सृष्टीच्या गतीला चालना देतो, विचारलं.

प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः यो ऽसौ तवोदरं पूर्वं प्रविष्टो ऽहं त्वदिच्छया

वेदांचा खजिना असलेले ब्रह्मदेव, कमळासारख्या डोळ्यांच्या विष्णूंना म्हणाले, 'तुझ्या इच्छेनेच मी पूर्वी तुझ्या उदरात प्रवेश केला होतो.'