लिङ्गपुराणम्

त्रिधा भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुभवाख्यया सर्गरक्षालयगुणैर् निष्कलः परमेश्वरः

विष्णू, मीच सृष्टी, पालन आणि संहार या गुणांनी ब्रह्मा, विष्णू आणि भव अशा तिघांमध्ये विभागलो आहे, पण मी अखंड आणि सर्वोच्च प्रभू आहे.

संमोहं त्यज भो विष्णो पालयैनं पितामहम् पाद्मे भविष्यति सुतः कल्पे तव पितामहः

विष्णू, मोह सोड आणि या पितामहाचे रक्षण कर. पद्मकल्पात तो तुझा मुलगा होईल आणि तू त्याचा पितामह.

तदा द्रक्ष्यसि मां चैवं सो ऽपि द्रक्ष्यति पद्मजः एवमुक्त्वा स भगवांस् तत्रैवान्तरधीयत

तेव्हा तू मला अशाच प्रकारे पाहशील आणि पद्मजही मला पाहील. असे म्हणून भगवंत तिथेच अदृश्य झाले.

तदाप्रभृति लोकेषु लिङ्गार्चा सुप्रतिष्ठिता लिङ्गवेदी महादेवी लिङ्गं साक्षान्महेश्वरः

त्या वेळेपासून सर्व लोकांत लिंगाची पूजा पक्की झाली; लिंगाची वेदी ही महादेवी आहे आणि लिंग हे प्रत्यक्ष महेश्वर आहे.

लयनाल्लिङ्गमित्युक्तं तत्रैव निखिलं सुराः यस्तु लैङ्गं पठेन्नित्यम् आख्यानं लिङ्गसन्निधौ

संहारामुळे त्याला 'लिंग' असे नाव आहे; तिथे सर्व देव राहतात. जो कोणी लिंगासमोर रोज लिंगाची कथा वाचतो—

स याति शिवतां विप्रो नात्र कार्या विचारणा

तो ब्राह्मण शिवपदाला पोहोचतो; यात अजिबात शंका नाही.

कथं पाद्मे पुरा कल्पे ब्रह्मा पद्मोद्भवो ऽभवत् भवं च दृष्टवांस्तेन ब्रह्मणा पुरुषोत्तमः

पूर्वी पद्मकल्पात ब्रह्मा, जो कमळातून जन्मला, कसा उत्पन्न झाला आणि त्या ब्रह्मामधून परमपुरुषाने भवाला कसा पाहिले?

एतत्सर्वं विशेषेण सांप्रतं वक्तुमर्हसि आसीदेकार्णवं घोरम् अविभागं तमोमयम्

हे सर्व तू मला नीट सांग. तेव्हा एकच भयंकर, काळोख्या पाण्याचं अथांग सागर होतं.

मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः जीमूताभो ऽम्बुजाक्षश् च किरीटी श्रीपतिर्हरिः

त्या अथांग सागराच्या मध्यभागी, शंख, चक्र, गदा धारण केलेला, मुकुटधारी, मेघासारखा काळा आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा, लक्ष्मीचा प्रिय हरि होता.

नारायणमुखोद्गीर्णसर्वात्मा पुरुषोत्तमः अष्टबाहुर्महावक्षा लोकानां योनिरुच्यते

नारायणाच्या मुखातून प्रकटलेला, सर्वांचा आधार असलेला, आठ हातांचा, विशाल छातीचा, सर्वत्र व्यापणारा परमपुरुष होता.

किमप्यचिन्त्यं योगात्मा योगमास्थाय योगवित् फणासहस्रकलितं तमप्रतिमवर्चसम्

योगधारण केलेला, योगाचा जाणकार, अगम्य शक्ती असलेला, हजार फणांचा नाग त्याच्या भोवती शोभत होता आणि त्याची प्रभा अद्वितीय होती.

महाभोगपतेर्भोगं साध्वास्तीर्य महोच्छ्रयम् तस्मिन्महति पर्यङ्के शेते चैकार्णवे प्रभुः

महान नागाच्या फेऱ्यांवर सुंदर आसन मांडून, प्रभू त्या विशाल, उंच शय्येवर त्या अथांग सागरात विश्रांती घेत होता.

एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना आत्मारामेण क्रीडार्थं लीलयाक्लिष्टकर्मणा

अशा प्रकारे, स्वतःमध्ये रममाण असलेला, सर्वशक्तिमान विष्णू तिथे खेळत होता; त्याची सर्व कर्मे सहज आणि आनंदाने होत होती.

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् वज्रदण्डं महोत्सेधं नाभ्यां सृष्टं तु पुष्करम्

त्याच्या नाभीतून एक कमळ उमलले, जे शंभर योजन विस्ताराचे, ताज्या सूर्यासारखे तेजस्वी, वज्रासारख्या दांड्याचे आणि अत्यंत उंच होते.

तस्यैवं क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः हेमगर्भाण्डजो ब्रह्मा रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः

त्या देवाच्या खेळताना, त्याच्या जवळ सुवर्णकमळातून जन्मलेला, सुवर्णवर्णाचा, इंद्रियांच्या पलीकडचा ब्रह्मा प्रकट झाला.

चतुर्वक्त्रो विशालाक्षः समागम्य यदृच्छया श्रिया युक्तेन दिव्येन सुशुभेन सुगन्धिना

चार मुखांचा, मोठ्या डोळ्यांचा ब्रह्मा, सहजच तिथे आला. त्याच्यावर दिव्य, सुंदर आणि सुगंधित तेजाचा अलंकार होता.

क्रीडमानं च पद्मेन दृष्ट्वा ब्रह्मा शुभेक्षणम् सविस्मयमथागम्य सौम्यसम्पन्नया गिरा

तो कमळाशी खेळणारा, शुभ दृष्टी असलेला ब्रह्मा पाहून, तो आश्चर्यचकित झाला आणि कोमल व गोड शब्दांनी त्याच्याशी बोलायला गेला.

प्रोवाच को भवाञ्छेते ह्य् आश्रितो मध्यमम्भसाम् अथ तस्याच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मणस्तु शुभं वचः

त्याने विचारले, 'तुम्ही कोण आहात? पाण्याच्या मध्यभागी राहणारे तुम्ही कोण?' मग ब्रह्माचे हे शुभ बोलणे ऐकून अच्युत उत्तर देऊ लागला.

उदतिष्ठत पर्यङ्काद् विस्मयोत्फुल्ललोचनः प्रत्युवाचोत्तरं चैव कल्पे कल्पे प्रतिश्रयः

तो आपल्या आसनावरून उठला, डोळे आश्चर्याने मोठे झाले आणि म्हणाला, 'प्रत्येक कल्पात मीच सर्वांचा आधार आहे.'

कर्तव्यं च कृतं चैव क्रियते यच्च किंचन द्यौरन्तरिक्षं भूश्चैव परं पदमहं भुवः

'जे काही करायचे आहे, जे झाले आहे आणि जे होत आहे, आकाश, मध्यलोक आणि पृथ्वी—मीच या सर्वांचा परम आधार आहे.'

तमेवमुक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनरथाब्रवीत् कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान्कुतः

असं सांगून, भगवान विष्णू पुन्हा म्हणाले, 'भगवान, तुम्ही नक्की कोण? कुठून इथे आला आहात?'

क्व वा भूयश् च गन्तव्यं कश् च वा ते प्रतिश्रयः को भवान् विश्वमूर्तिर्वै कर्तव्यं किं च ते मया

'पुन्हा कुठे जाणार आहात? तुमचा आधार कोण आहे? तुम्ही कोण, विश्वरूप असलेले? आणि मी तुमच्यासाठी काय करू?'

एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः मायया मोहितः शंभोर् अविज्ञाय जनार्दनम्

असं विचारणाऱ्या वैकुंठाला, पितामहाने उत्तर दिलं, पण शंभूच्या मायेमुळे तो जनार्दनाला ओळखू शकला नाही.

मायया मोहितं देवम् अविज्ञातं महात्मनः यथा भवांस्तथैवाहम् आदिकर्ता प्रजापतिः

मायेमुळे मोह पडलेल्या त्या देवाने त्या महात्म्याला ओळखलं नाही; 'जसा तुम्ही, तसाच मी—मूळ सृष्टीकर्ता, प्रजापती आहे.'

सविस्मयं वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः अनुज्ञातश् च ते नाथ वैकुण्ठो विश्वसंभवः

ब्रह्मा, जो जगाचा संचालक आहे, त्याची वचने ऐकून वैकुंठ, जो विश्वाचा आधार आहे, त्याने आश्चर्याने त्यास मान्यता दिली.

कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम् इमानष्टादश द्वीपान् ससमुद्रान् सपर्वतान्

कौतुकाने, त्या महायोग्याने ब्रह्माच्या तोंडातून आत प्रवेश केला, या अठरा बेटांसह, त्यांचे समुद्र व पर्वतांसह.

प्रविश्य सुमहातेजाश् चातुर्वर्ण्यसमाकुलान् ब्रह्मणस्तम्भपर्यन्तं सप्तलोकान् सनातनान्

तो प्रचंड तेजाने भरलेला, चार वर्णांनी गजबजलेल्या जगात, ब्रह्माच्या कमळाच्या देठाच्या टोकापर्यंत, सात सनातन लोकांत गेला.

ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्वान्विष्णुर्महाभुजः अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा च पुनः पुनः

ब्रह्माच्या पोटात, बलवान विष्णूने सर्व काही पाहिले आणि पुन्हा पुन्हा म्हणाला, 'वा! याच्या तपश्चर्येचे सामर्थ्य किती मोठे!'

अटित्वा विविधांल्लोकान् विष्णुर्नानाविधाश्रयान् ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे यदा

विष्णूने वेगवेगळ्या लोकांत, विविध आश्रयस्थानी हजारो वर्षे भटकूनही त्याचा शेवट सापडला नाही.