लिङ्गपुराणम्

प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिङ्गमुत्तमम् गन्धवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम्

जेव्हा श्रेष्ठ लिंगाला प्रधान आणि प्रकृती असं म्हटलं जातं, तेव्हा ते गंध, रंग, चव यांच्याशिवाय आणि शब्द, स्पर्श यांसारख्या गुणांशिवाय असतं.

अगुणं ध्रुवमक्षय्यम् अलिङ्गं शिवलक्षणम् गन्धवर्णरसैर्युक्तं शब्दस्पर्शादिलक्षणम्

गुणरहित, शाश्वत, अविनाशी, अव्यक्त हेच शिवाचं लक्षण आहे; आणि ज्या ठिकाणी गंध, रंग, चव, शब्द, स्पर्श आहेत, ते लिंगाचं लक्षण आहे.

जगद्योनिं महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विजोत्तमाः विग्रहो जगतां लिङ्गम् अलिङ्गाद् अभवत्स्वयम्

हे श्रेष्ठ द्विजांनो, जगाचा उगम, महान तत्त्व, स्थूल आणि सूक्ष्म रूप, जगाचा आकार, हे लिंग अव्यक्तातून आपोआप प्रकट झालं.

सप्तधाचाष्टधा चैव तथैकादशधा पुनः लिङ्गान्यलिङ्गस्य तथा मायया विततानि तु

सात, आठ आणि पुन्हा अकरा प्रकारे, अव्यक्ताच्या लिंगांची माया द्वारे विस्तारलेली आहेत.

तेभ्यः प्रधानदेवानां त्रयमासीच्छिवात्मकम् एकस्मात्त्रिष्वभूद्विश्वम् एकेन परिरक्षितम्

त्यांच्यातून प्रधान देवांमध्ये शिवस्वरूप तीन उत्पन्न झाले. एकाच्यापासून विश्व तिघांमध्ये निर्माण झालं आणि एकाने ते राखलं.

एकेनैव हृतं विश्वं व्याप्तं त्वेवं शिवेन तु अलिङ्गं चैव लिङ्गं च लिङ्गालिङ्गानि मूर्तयः

एकानेच हे विश्व संहारलं आणि शिवाने सर्वत्र व्यापलं. अव्यक्त आणि लिंग, लिंग-अव्यक्त ही सर्व रूपं आहेत.

यथावत्कथिताश्चैव तस्माद्ब्रह्म स्वयं जगत् अलिङ्गी भगवान् बीजी स एव परमेश्वरः

जसं सांगितलं तसं, ब्रह्माच स्वतः जग आहे. अव्यक्त भगवान हेच बीज; तोच सर्वोच्च ईश्वर आहे.

बीजं योनिश् च निर्बीजं निर्बीजो बीजमुच्यते बीजयोनिप्रधानानाम् आत्माख्या वर्तते त्विह

बीज, योनि आणि बीजरहित; बीजरहितालाच बीज म्हणतात. बीज, योनि आणि प्रधान यांच्यात आत्मा नावाने येथे वास करतो.

परमात्मा मुनिर्ब्रह्म नित्यबुद्धस्वभावतः विशुद्धो ऽयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते

परमात्मा, मुनि ब्रह्म, ज्याचा स्वभाव नेहमीच ज्ञानी आहे, तो शुद्ध आहे; तसेच रुद्र, ज्याला पुराणात शिव म्हणतात.

शिवेन दृष्टा प्रकृतिः शैवी समभवद्द्विजाः सर्गादौ सा गुणैर्युक्ता पुराव्यक्ता स्वभावतः

शिवाच्या दृष्टीने प्रकृती शैवी झाली, हे द्विजांनो. सृष्टीच्या आरंभी ती मूळतः अव्यक्त होती, पण गुणांनी युक्त झाली.

अव्यक्तादिविशेषान्तं विश्वं तस्याः समुच्छ्रितम् विश्वधात्री त्वजाख्या च शैवी सा प्रकृतिः स्मृता

तिच्यापासून अव्यक्तापासून विशिष्टांपर्यंत हे विश्व निर्माण झाले. ती विश्वाची जननी आणि 'अजा' म्हणून ओळखली जाते; हीच शैवी प्रकृती म्हणून स्मरणात ठेवली जाते.

तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां बहुप्रजाम् जनित्रीमनुशेते स्म जुषमाणः स्वरूपिणीम्

ती अजन्मा, लाल, पांढरी आणि काळी, अनेक जीवांची एकच आई आहे. स्वरूपात रमणारा तो तिच्याजवळ विसावला.

तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भुक्तभोगां जहाति च अजा जनित्री जगतां साजेन समधिष्ठिता

दुसरा अजन्मा तिच्या सुखांचा अनुभव घेऊन निघून जातो; पण ही जगांची जननी अजा त्या अजासोबत स्थिर राहते.

प्रादुर्बभूव स महान् पुरुषाधिष्ठितस्य च अजाज्ञया प्रधानस्य सर्गकाले गुणैस् त्रिभिः

त्या अजाच्या आज्ञेने, सृष्टीच्या वेळी, तिच्यापासून गुणांनी युक्त असा महत् निर्माण झाला, जो पुरुषाच्या अधीन आहे.

सिसृक्षया चोद्यमानः प्रविश्याव्यक्तमव्ययम् व्यक्तसृष्टिं विकुरुते चात्मनाधिष्ठितो महान्

सृष्टीची इच्छा होऊन, महत् अव्यक्त आणि अविनाशी मध्ये प्रवेश करतो आणि स्वतःमध्ये स्थिर राहून व्यक्त सृष्टी निर्माण करतो.

महतस्तु तथा वृत्तिः संकल्पाध्यवसायिका महतस् त्रिगुणस् तस्माद् अहंकारो रजो ऽधिकः

महत् पासून संकल्प आणि निर्धाराची क्रिया निर्माण होते; आणि गुणांनी भरलेल्या महत् पासून, रजोगुण प्रधान अहंकार उत्पन्न होतो.

तेनैव चावृतः सम्यग् अहंकारस् तमो ऽधिकः महतो भूततन्मात्रं सर्गकृद्वै बभूव च

त्याच तामसिक अहंकाराने झाकले गेलेले, महत् पासून सूक्ष्म तत्त्वे निर्माण झाली, जी प्रत्यक्षात सृष्टीची कारणीभूत आहेत.

अहंकाराच्छब्दमात्रं तस्मादाकाशमव्ययम् सशब्दमावृणोत्पश्चाद् आकाशं शब्दकारणम्

अहंकारापासून शब्दरूप सूक्ष्म तत्त्व निर्माण झाले; त्यापासून अविनाशी आकाश निर्माण झाले. आकाशाने शब्दधर्म घेतला आणि तोच शब्दाचा कारण ठरला.

तन्मात्राद्भूतसर्गश् च द्विजास्त्वेवं प्रकीर्तितः स्पर्शमात्रं तथाकाशात् तस्माद्वायुर् महान्मुने

सूक्ष्म तत्त्वांपासून भूतांची सृष्टी झाली, हे द्विजांनो. आकाशापासून स्पर्शरूप सूक्ष्म तत्त्व, आणि त्यापासून वायू निर्माण झाला, हे महर्षे.

तस्माच्च रूपमात्रं तु ततो ऽग्निश्च रसस्ततः रसादापः शुभास्ताभ्यो गन्धमात्रं धरा ततः

त्यापासून रूपरूप सूक्ष्म तत्त्व, मग अग्नी; चवीपासून शुभ जल, आणि त्यापासून गंधरूप सूक्ष्म तत्त्व, मग पृथ्वी निर्माण झाली.

आवृणोद्धि तथाकाशं स्पर्शमात्रं द्विजोत्तमाः आवृणोद्रूपमात्रं तु वायुर्वाति क्रियात्मकः

हे श्रेष्ठ द्विजांनो, आकाशाने स्पर्शरूप सूक्ष्म तत्त्व झाकले; वायू, जो क्रियाशील आहे, त्याने रूपरूप सूक्ष्म तत्त्व झाकले.

आवृणोद्रसमात्रं वै देवः साक्षाद्विभावसुः आवृण्वाना गन्धमात्रम् आपः सर्वरसात्मिकाः

देव अग्नीने प्रत्यक्ष चवरूप सूक्ष्म तत्त्व झाकले; सर्व चवींनी युक्त असलेल्या जलाने गंधरूप सूक्ष्म तत्त्व झाकले.

क्ष्मा सा पञ्चगुणा तस्माद् एकोना रससम्भवाः त्रिगुणो भगवान्वह्निर् द्विगुणः स्पर्शसम्भवः

म्हणून पृथ्वी पाच गुणांनी युक्त आहे आणि तिच्यापासून कमी चवीची पदार्थ निर्माण होतात; भगवंत अग्नी तिन्ही गुणांनी युक्त आहे आणि स्पर्शातून उत्पन्न झालेला वायू दोन गुणांचा आहे.

अवकाशस्ततो देव एकमात्रस्तु निष्कलः तन्मात्राद्भूतसर्गश् च विज्ञेयश् च परस्परम्

मग, अवकाश हा एकच गुण असलेला, अखंड देव आहे; सूक्ष्म तत्त्वांपासून भूतांची सृष्टी परस्पर जोडलेली आहे, हे समजावे.

वैकारिकः सात्त्विको वै युगपत्सम्प्रवर्तते सर्गस् तथाप्यहंकाराद् एवमत्र प्रकीर्तितः

वैकारिक, जो सत्त्वगुणी आहे, तो एकाच वेळी प्रकट होतो; अशा प्रकारे अहंकारापासून सृष्टी कशी होते, ते येथे सांगितले आहे.

पञ्च बुद्धीन्द्रियाण्यस्य पञ्च कर्मेन्द्रियाणि तु शब्दादीनामवाप्त्यर्थं मनश्चैवोभयात्मकम्

त्यापासून पाच ज्ञानेंद्रिये, पाच कर्मेंद्रिये आणि दोन्ही गुण असलेले मन निर्माण झाले, जे शब्दादींचे ग्रहण करण्यासाठी आहे.

महदादिविशेषान्ता ह्य् अण्डमुत्पादयन्ति च जलबुद्बुदवत्तस्माद् अवतीर्णः पितामहः

महत् पासून विशिष्ट तत्त्वांपर्यंत, ते अंड निर्माण करतात; त्यातून, जणू जलातील फुग्यासारखा, पितामह प्रकट झाला.

स एव भगवान् रुद्रो विष्णुर्विश्वगतः प्रभुः तस्मिन्नण्डे त्विमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत्

तोच भगवान रुद्र म्हणजे विष्णू, जो सर्व विश्वात व्यापून आहे. त्या अंडामध्ये हे सर्व लोक आणि हे संपूर्ण जग आहे.

अण्डं दशगुणेनैव वारिणा प्रावृतं बहिः आपो दशगुणेनैव तद्बाह्यस्तेजसा वृताः

ते अंड बाहेरून त्याच्या दहा पट पाण्याने वेढलेले आहे; आणि त्या पाण्यालाही त्याच्या दहा पट तेजाने म्हणजे अग्नीने वेढले आहे.