उपमन्युमुवाच सस्मितो भगवान्बन्धुजनैः समावृतम् गिरिजाम् अवलोक्य सस्मितां सघृणं प्रेक्ष्यतु तं तदा घृणी
भगवंत हसत, आप्तजनांनी वेढलेल्या उपमन्न्युला म्हणाले; गिरीजेला करुणेने हसताना पाहून, त्यांनी त्याच्याकडे प्रेमाने पाहिलं.
भुङ्क्ष्व भोगान्यथाकामं बान्धवैः पश्य वत्स मे
माझ्या बाळा, आपल्या आप्तांसह मनासारखे सर्व सुख उपभोग आणि पाहा.
मया पुत्रीकृतो ऽस्यद्य दत्तः क्षीरोदधिस् तथा मधुनश्चार्णवश्चैव दध्नश्चार्णव एव च
आज मी तुला माझा मुलगा केलं आहे; तुला दूधाचा समुद्र, मधाचा समुद्र आणि दह्याचा समुद्र दिला आहे.
आज्योदनार्णवश्चैव फललेह्यार्णवस् तथा अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवः पुनः
तुपाचा समुद्र, फळांचा आणि गोड पदार्थांचा समुद्र, गोड पदार्थांचे डोंगर, आणि पुन्हा खाण्यापिण्याच्या पदार्थांचा समुद्रही तुला दिला आहे.
पिता तव महादेवः पिता वै जगतां मुने माता तव महाभागा जगन्माता न संशयः
मुनिवर, तुझे वडील म्हणजे महादेव, हे सगळ्या जगाचे वडील आहेत. आणि तुझी आई, हे भाग्यशाली, ती जगाची आई आहे—याबद्दल काहीही शंका नाही.
अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम् वरान्वरय दास्यामि नात्र कार्या विचारणा
मी तुला अमरत्व आणि गणाधिपतीपद कायमचे दिले आहे. आणखी काही वर माग, मी नक्कीच देईन—इथे काहीही संकोच करू नकोस.
एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्य तम् आघ्राय मूर्धनि विभुर् ददौ देव्यास्तदा भवः
असं म्हणून महादेवांनी त्याला हातांनी जवळ घेतलं, डोक्यावरून श्वास घेतला आणि मग देवीसोबत त्याला आशीर्वाद दिला.
देवी तनयमालोक्य ददौ तस्मै गिरीन्द्रजा योगैश्वर्यं तदा तुष्टा ब्रह्मविद्यां द्विजोत्तमाः
देवीने आपल्या मुलाकडे पाहून, प्रसन्न होऊन त्याला योगशक्ती आणि ब्रह्मविद्या दिली, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
सो ऽपि लब्ध्वा वरं तस्याः कुमारत्वं च सर्वदा तुष्टाव च महादेवं हर्षगद्गदया गिरा
तिला मिळालेला वर आणि कायमचं कुमारपण मिळाल्यावर, त्याने आनंदाने गदगदलेल्या शब्दांनी महादेवाची स्तुती केली.
वरयामास च तदा वरेण्यं विरजेक्षणम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणिपत्य पुनः पुनः
मग त्याने हात जोडून, पुन्हा पुन्हा नमस्कार करून, त्या पवित्र आणि निर्मळ नेत्र असलेल्या प्रभूला आणखी एक वर मागितला.
प्रसीद देवदेवेश त्वयि चाव्यभिचारिणी श्रद्धा चैव महादेव सान्निध्यं चैव सर्वदा
'देवतांचा देव, कृपा कर. माझ्यात तुझ्यावर कधीही न ढळणारी श्रद्धा आणि तुझं सदैव असणं असावं, हे महादेव.'
एवमुक्तस्तदा तेन प्रहसन्निव शङ्करः दत्त्वेप्सितं हि विप्राय तत्रैवान्तरधीयत
त्याने असं म्हटल्यावर शंकरांनी हसत त्याला हवे ते वर दिले आणि तिथेच अदृश्य झाले.
दृष्टो ऽसौ वासुदेवेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा धौम्याग्रजस्ततो लब्धं दिव्यं पाशुपतं व्रतम्
तो वासुदेव कृष्णाने पाहिला, ज्याची कर्मे निष्कलंक आहेत. धौम्याच्या मोठ्या भावाकडून त्याने दिव्य पाशुपत व्रत मिळवलं.
कथं लब्धं तदा ज्ञानं तस्मात्कृष्णेन धीमता वक्तुमर्हसि तां सूत कथां पातकनाशिनीम्
कृष्णाने ते ज्ञान कसं मिळवलं, हे सांग, सूत. ती कथा पापांचा नाश करणारी आहे.
स्वेच्छया ह्यवतीर्णो ऽपि वासुदेवः सनातनः निन्दयन्नेव मानुष्यं देहशुद्धिं चकार सः
वासुदेव, जो सनातन आहे, स्वतःच्या इच्छेने पृथ्वीवर आला, आणि जणू मानवी देहाचा तिरस्कार करत, त्याने शरीरशुद्धी केली.
पुत्रार्थं भगवांस्तत्र तपस्तप्तुं जगाम च आश्रमं चोपमन्योर्वै दृष्टवांस्तत्र तं मुनिम्
पुत्रप्राप्तीसाठी भगवंत तिथे तप करण्यासाठी गेला आणि उपमन्यूंच्या आश्रमात त्या ऋषीचं दर्शन घेतलं.
नमश्चकार तं दृष्ट्वा धौम्याग्रजमहो द्विजाः बहुमानेन वै कृष्णस् त्रिः कृत्वा वै प्रदक्षिणम्
त्याला पाहून कृष्णाने, मोठ्या आदराने, धौम्याच्या मोठ्या भावाला वंदन केलं आणि तीनदा प्रदक्षिणा घातली, हे ब्राह्मणहो.
तस्यावलोकनादेव मुनेः कृष्णस्य धीमतः नष्टमेव मलं सर्वं कायजं कर्म्मजं तथा
त्या ऋषीचं दर्शन होताच, कृष्णाच्या शरीरातून आणि कर्मातून आलेलं सर्व मल नष्ट झालं.
भस्मनोद्धूलनं कृत्वा उपमन्युर्महाद्युतिः तमग्निरिति विप्रेन्द्रा वायुरित्यादिभिः क्रमात्
महातेजस्वी उपमन्यूंनी भस्म लावून, त्याला एकेक करून अग्नी, वायू वगैरे नावांनी संबोधलं, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
दिव्यं पाशुपतं ज्ञानं प्रददौ प्रीतमानसः मुनेः प्रसादान्मान्यो ऽसौ कृष्णः पाशुपते द्विजाः
मनापासून आनंदी होऊन, उपमन्यूंनी कृष्णाला दिव्य पाशुपत ज्ञान दिलं. त्या ऋषींच्या कृपेने कृष्ण पाशुपताचा अधिकारी झाला, हे ब्राह्मणहो.
तपसा त्वेकवर्षान्ते दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् सांबं सगणमव्यग्रं लब्धवान्पुत्रमात्मनः
एक वर्ष तप केल्यावर, त्याने शांत, सांब आणि गणांसह असलेल्या महेश्वराचं दर्शन घेतलं आणि त्याला पुत्रप्राप्ती झाली.
तदाप्रभृति तं कृष्णं मुनयः संशितव्रताः दिव्याः पाशुपताः सर्वे तस्थुः संवृत्य सर्वदा
त्या वेळेपासून, सर्व तपस्वी आणि व्रती ऋषी कृष्णासोबत, दिव्य पाशुपतधर्माने युक्त होऊन, सदैव राहू लागले.
अन्यं च कथयिष्यामि मुक्त्यर्थं प्राणिनां सदा सौवर्णीं मेखलां कृत्वा आधारं दण्डधारणम्
मी तुम्हाला अजून एक साधना सांगतो, जी नेहमीच सर्व जीवांच्या मुक्तीसाठी आहे. सुवर्णाची मेखला बनवावी आणि आधारासाठी काठी घ्यावी.
सौवर्णं पिण्डिकं चापि व्यजनं दण्डमेव च नरैः स्त्रियाथ वा कार्यं मषीभाजनलेखनीम्
पुरुषांनी किंवा स्त्रियांनी सुवर्णाचा आसन, पंखा, काठी, शाईचं डबं आणि लेखणी तयार करावी.
क्षुराः कर्तरिका चापि अथ पात्रमथापि वा पाशुपताय दातव्यं भस्मोद्धूलितविग्रहैः
क्षौर, कात्री किंवा भांडे हेही, अंगावर भस्म लावलेल्या पाशुपत साधकाला द्यावं.
सौवर्णं राजतं वापि ताम्रं वाथ निवेदयेत् आत्मवित्तानुसारेण योगिनं पूजयेद्बुधः
हे सर्व सुवर्ण, चांदी किंवा तांब्यापासून आपल्या ऐपतीनुसार तयार करून, ज्ञानी माणसाने योग्याला आदराने द्यावं.
ते सर्वे पापनिर्मुक्ताः समस्तकुलसंयुताः यान्ति रुद्रपदं दिव्यं नात्र कार्या विचारणा
हे सर्व, आपल्या संपूर्ण कुटुंबासह, सर्व पापांपासून मुक्त होतात आणि दिव्य रुद्रपद प्राप्त करतात; यात शंका नाही.
तस्मादनेन दानेन गृहस्थो मुच्यते भवात् योगिनां संप्रदानेन शिवः क्षिप्रं प्रसीदति
म्हणून, या दानामुळे गृहस्थ संसारातून मुक्त होतो; योग्यांना अर्पण केल्याने शंकर लवकरच प्रसन्न होतो.
राज्यं पुत्रं धनं भव्यम् अश्वं यानमथापि वा सर्वस्वं वापि दातव्यं यदीच्छेन्मोक्षमुत्तमम्
जो कोणी श्रेष्ठ मोक्ष इच्छितो, त्याने राज्य, पुत्र, शुभ धन, घोडे, वाहन किंवा आपली सर्व संपत्ती द्यावी.
अध्रुवेण शरीरेण ध्रुवं साध्यं प्रयत्नतः भव्यं पाशुपतं नित्यं संसारार्णवतारकम्
ही देह नाशवान आहे, म्हणून कायमस्वरूपी साध्य मिळवण्यासाठी प्रयत्न करावा—पाशुपत मार्ग नेहमीच संसाराच्या समुद्रातून तारतो.