लिङ्गपुराणम्

भवप्रसादजं सर्वं नान्यदेवप्रसादजम् अन्यदेवेषु निरता दुःखार्ता विभ्रमन्ति च

सर्व काही शिवाच्या कृपेने मिळतं, दुसऱ्या कोणत्याही देवाच्या कृपेने नाही. जे इतर देवांची उपासना करतात, ते दुःखात भरकटत राहतात.

क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं महादेवो न पूजितः पूर्वजन्मनि यद्दत्तं शिवमुद्यम्य वै सुत

इथे आपल्याला दूध कुठून मिळणार, जेव्हा महादेवाची पूजा केली नाही? मागच्या जन्मी जे मिळालं, ते फक्त शिवाची पूजा केल्यावरच मिळतं, मुला.

तदेव लभ्यं नान्यत्तु विष्णुमुद्यम्य वा प्रभुम् निशम्य वचनं मातुर् उपमन्युर्महाद्युतिः

तेच मिळतं, दुसरं काही मिळत नाही, अगदी विष्णूचीही पूजा केली तरी. आईचं हे बोलणं ऐकून, तेजस्वी उपमन्यू—

बालो ऽपि मातरं प्राह प्रणिपत्य तपस्विनीम् त्यज शोकं महाभागे महादेवो ऽस्ति चेत्क्वचित्

लहान असूनही, त्याने आपल्या तपस्विनी आईला वंदन करून म्हटलं, 'आई, दुःख सोड. महादेव कुठेतरी आहेच.'

चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम् तां प्रणम्यैवमुक्त्वा स तपः कर्तुं प्रचक्रमे

'उशिरा का लवकर, मी दूधाचा समुद्र मिळवीनच.' असं म्हणत, तिला वंदन करून तो तप करायला लागला.

तमाह माता सुशुभं कुर्विति सुतरां सुतम् अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे सुदुस्तरम्

आईने त्याला, 'शुभ कर्म कर,' असं सांगितलं आणि विशेषतः त्याला परवानगी दिली. तिच्या संमतीने त्याने तिथे कठोर तप सुरू केलं.

हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः तपसा तस्य विप्रस्य विधूपितमभूज्जगत्

तो हिमालय पर्वतावर पोहोचला, वायूवर उपाशी राहिला, मन एकाग्र केलं. त्याच्या तपामुळे त्या ब्राह्मणाने साऱ्या जगाला हादरवून टाकलं.

प्रणम्याहुस्तु तत्सर्वे हरये देवसत्तमाः श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः

सर्व देवश्रेष्ठांनी हरिला वंदन करून आपली विनंती सांगितली; त्यांची ती वाणी ऐकून, परमेश्वर श्रीविष्णूने—

किमिदं त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया

'हे काय आहे?' असे मनात विचार करून आणि त्याचे कारण समजून, तो महेश्वराचे दर्शन घेण्यासाठी पटकन मंदार पर्वताकडे गेला.

दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाचेदं कृताञ्जलिः भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद् उपमन्युरितिश्रुतः

देवाचे दर्शन घेऊन, त्याला वंदन करून, हात जोडून तो म्हणाला—'भगवन्, उपमन्यू नावाचा एक ब्राह्मण आहे, असे ऐकले आहे.'

क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तं निवारय एतस्मिन्नन्तरे देवः पिनाकी परमेश्वरः शक्ररूपं समास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं तदा

'त्याने दूध मिळवण्यासाठी सर्व काही दिले आहे; त्याच्या या तपाला तू थांबव.' एवढ्यात, पिनाकधारी परमेश्वराने इंद्राचे रूप धारण करून जाण्याचा निर्धार केला.

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः सह सुरासुरसिद्धमहोरगैर् अमरराजतनुं स्वयमास्थितः

मग सदाशिव, देव, असुर, सिद्ध आणि महापाताळसर्पांसह, अमरराजाचा देह धारण करून, शुभ्र गजावर बसून, त्या ऋषीच्या तपोवनात गेला.

वामेन शच्या सहितं सुरेन्द्रं करेण चान्येन सितातपत्रम्

त्याच्या डाव्या बाजूला शची होती आणि दुसऱ्या हातात पांढरा छत्र धरले होते,

रराज भगवान् सोमः शक्ररूपी सदाशिवः सितातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

पांढऱ्या छत्रामुळे, शक्ररूप धारण केलेला सदाशिव, जणू काही मंदार पर्वतावर चंद्राची कळा शोभून दिसते तसा तेजस्वी दिसत होता.

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुम् उपमन्योस् तदाश्रमम्

अशा प्रकारे शक्राचेच रूप धारण करून, परमेश्वर उपमन्यूच्या आश्रमात त्याच्यावर कृपा करण्यासाठी गेला.

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् प्रणम्य शिरसा प्राह मुनिर्मुनिवराः स्वयम्

शक्ररूप धारण केलेला परमेश्वर शिवाला पाहून, तो श्रेष्ठ ऋषी स्वतः शिर वाकवून वंदन करून म्हणाला—

पावितश्चाश्रमश्चायं मम देवेश्वरः स्वयम् प्राप्तः शक्रो जगन्नाथो भगवान्भानुना प्रभुः

'माझा हा आश्रम पावन झाला, कारण देवांचा स्वामी स्वतः येथे आले; शक्र, जगाचा अधिपती, तेजस्वी, भगवंत येथे आले.'

एवमुक्त्वा स्थितं वीक्ष्य कृताञ्जलिपुटं द्विजम् प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

असे म्हणून, हात जोडून उभ्या असलेल्या त्या ब्राह्मणाकडे पाहून, शक्ररूप धारण केलेल्या हराने गंभीर स्वरात त्याला विचारले—

तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत ददामि चेप्सितान् सर्वान् धौम्याग्रज महामते

'मी तुझ्यावर तृप्त आहे; वर माग. या तुझ्या तपामुळे, हे धौम्याचे मोठे भाऊ, मी तुला हवे ते सर्व देईन.'

एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिसत्तमः वरयामि शिवे भक्तिम् इत्युवाच कृताञ्जलिः

शक्राने असे म्हटल्यावर, त्या श्रेष्ठ ऋषीने हात जोडून उत्तर दिले—'माझ्या वरीला फक्त शंकरभक्तीच हवी आहे.'

ततो निशम्य वचनं मुनेः कुपितवत्प्रभुः प्राह सव्यग्रमीशानः शक्ररूपधरः स्वयम्

मग त्या ऋषीचे बोलणे ऐकून, शक्ररूप धारण केलेला ईशान थोडासा चिडून, अस्वस्थपणे म्हणाला—

मां न जानासि देवर्षे देवराजानमीश्वरम् त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

'हे दिव्य ऋषी, मला ओळखत नाहीस का? मीच देवांचा राजा, ईश्वर, त्रैलोक्याचा अधिपती शक्र, सर्व देवांनी पूजलेला आहे.'

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू माझा भक्त हो, नेहमी माझीच पूजा कर. मी तुला सर्व शुभ देईन; त्या निर्गुण रुद्राला सोडून दे.'

ततः शक्रस्य वचनं श्रुत्वा श्रोत्रविदारणम् उपमन्युरिदं प्राह जपन् पञ्चाक्षरं शुभम्

मग शक्राची ती कानठळ्या बसवणारी वाणी ऐकून, उपमन्यूने पवित्र पंचाक्षरी मंत्र जपत असे उत्तर दिले—

मन्ये शक्रस्य रूपेण नूनम् अत्रागतः स्वयम् कर्तुं दैत्याधमः कश्चिद् धर्मविघ्नं च नान्यथा

'माझ्या मते, शक्राचे रूप घेऊन इथे नक्कीच कोणी दुष्ट दैत्य आला असावा, धर्मात विघ्न घालण्यासाठी; अन्यथा असे असू शकत नाही.'

त्वयैव कथितं सर्वं भवनिन्दारतेन वै प्रसंगाद्देवदेवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

हे सर्व देवांचा देव असलेल्या महात्म्याच्या निर्गुणत्वाबद्दल, तूच स्वतः, दुसऱ्यांची निंदा करण्याच्या वृत्तीने, सगळं सांगितलं होतंस.

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत् भवान्तरकृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य तु

इथे मी आणखी काय सांगू? आज मला कळलं की, दुसऱ्याने भव्यावर केलेली निंदा — जी मी ऐकली — हे मोठं पाप आहे.

श्रुत्वा निन्दां भवस्याथ तत्क्षणादेव संत्यजेत् स्वदेहं तं निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

कोणी भव्याची निंदा ऐकली की, त्या क्षणीच स्वतःचं शरीर सोडावं; असं केल्याने, आपला देह संपवून, तो लवकरच शिवाच्या लोकात जातो.

यो वाचोत्पाटयेज्जिह्वां शिवनिन्दारतस्य तु त्रिः सप्तकुलमुद्धृत्य शिवलोकं स गच्छति

जो शिवाची निंदा करणाऱ्याची जीभ काढतो, तो एकवीस पिढ्या तारून, स्वतः शिवाच्या लोकात जातो.