लिङ्गपुराणम्

तं दृष्ट्वा बालमीशानं मायया तस्य मोहिता उत्थाप्याघ्राय वक्षोजं स्तनं सा प्रददौ द्विजाः

त्या बालक ईशानाला पाहून, तिच्या मायेमुळे मोहात पडून, तिने त्याला उचलले, छातीला वास घेतला आणि त्याला आपला स्तन दिला, हे द्विजांनो.

स्तनजेन तदा सार्धं कोपमस्याः पपौ पुनः क्रोधेनानेन वै बालः क्षेत्राणां रक्षको ऽभवत्

तीने दिलेल्या दुधासोबत त्याने तिचा रागही प्यायला; त्या रागामुळे तो बालक क्षेत्रांचे रक्षण करणारा झाला.

मूर्तयो ऽष्टौ च तस्यापि क्षेत्रपालस्य धीमतः एवं वै तेन बालेन कृता सा क्रोधमूर्छिता

त्या बुद्धिमान क्षेत्रपालाच्या आठ रूपांचा जन्म झाला; त्या बालकामुळे संतापाने भरलेली ती देवी शांत झाली.

कृतमस्याः प्रसादार्थं देवदेवेन ताण्डवम् संध्यायां सर्वभूतेन्द्रैः प्रेतैः प्रीतेन शूलिना

तिच्या प्रसन्नतेसाठी देवाधिदेवाने, सर्व भूतांचे अधिपती, प्रेत आणि त्रिशूळधारी यांच्या सोबत संध्याकाळी तांडव नृत्य केले.

पीत्वा नृत्यामृतं शंभोर् आकण्ठं परमेश्वरी ननर्त सा च योगिन्यः प्रेतस्थाने यथासुखम्

शंभूच्या नृत्याचा अमृतासारखा आनंद पूर्णपणे अनुभवून, परमेश्वरीने नृत्य केले आणि योगिनींनी प्रेतांच्या स्थळी मनसोक्त नृत्य केले.

तत्र सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समन्ततः प्रणेमुस्तुष्टुवुः कालीं पुनर्देवीं च पार्वतीम्

तेथे ब्रह्मा, इंद्र, उपेंद्र आणि सर्व देवांनी सर्व बाजूंनी काळी आणि पुन्हा देवी पार्वतीला वंदन करून स्तुती केली.

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं ताण्डवं शूलिनः प्रभोः योगानन्देन च विभोस् ताण्डवं चेति चापरे

अशा प्रकारे संक्षिप्तपणे त्रिशूळधारी प्रभूचे तांडव सांगितले, तसेच योगानंदाने भरलेले महात्म्याचे तांडवही इतरांनी म्हटले आहे.

पुरोपमन्युना सूत गाणपत्यं महेश्वरात् क्षीरार्णवः कथं लब्धो वक्तुमर्हसि सांप्रतम्

सूताजी, उपमन्यूनं महेश्वराकडून गणपत्य उपदेश कसा मिळवला आणि क्षीरसागर कसा प्राप्त झाला, ते आता सांग.

एवं कालीम् उपालभ्य गते देवे त्रियंबके उपमन्युः समभ्यर्च्य तपसा लब्धवान्फलम्

अशा प्रकारे काळीची पूजा करून, त्रिनेत्रधारी देव निघून गेल्यावर, उपमन्यूनं तपश्चर्येने पूजा करून इच्छित फळ मिळवलं.

उपमन्युरिति ख्यातो मुनिश् च द्विजसत्तमाः कुमार इव तेजस्वी क्रीडमानो यदृच्छया

द्विजश्रेष्ठांनो, उपमन्यू नावाचा एक तेजस्वी ऋषी होता. तो तरुणासारखा उजळून निघालेला, मनमुराद खेळत असे.

कदाचित् क्षीरम् अल्पं च पीतवान् मातुलाश्रमे ईर्ष्यया मातुलसुतो ह्य् अपिबत् क्षीरम् उत्तमम्

एकदा त्याने मामाच्या आश्रमात थोडं दूध प्यायलं. हे पाहून त्याचा चुलत भाऊ मत्सरानं उत्तम दूध प्यायला.

पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा प्रोवाच मातरम् मातर्मातर्महाभागे मम देहि तपस्विनि

आपण हवं तितकं दूध प्यायल्यानंतर, त्याने आईकडे पाहून म्हणाला, 'आई, भाग्यवती आई, मला दूध दे.'

गव्यं क्षीरम् अतिस्वादु नाल्पमुष्णं नमाम्यहम् उपलालितैवं पुत्रेण पुत्रम् आलिङ्ग्य सादरम्

'गायीचं दूध फार गोड असतं, अगदी गरमही नसतं. मी तुला वंदन करतो.' असं म्हणून मुलाच्या प्रेमळ शब्दांनी आईने त्याला आपुलकीनं मिठी मारली.

दुःखिता विललापार्ता स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः क्षीरम् उपमन्युरपि द्विजाः देहि देहीति तामाह रोदमानो महाद्युतिः

आपल्या दारिद्र्याची आठवण येऊन ती आई दुःखी होऊन रडू लागली. तिला सारखं दूध आठवत राहिलं. उपमन्यूही, द्विजांनो, रडत रडत 'मला दे, मला दे' असं म्हणू लागला.

उञ्छवृत्त्यार्जितान् बीजान् स्वयं पिष्ट्वा च सा तदा बीजपिष्टं तदालोड्य तोयेन कलभाषिणी

ती आई उंचवट्याने मिळवलेली धान्ये स्वतः दळून, ते पीठ पाण्यात कालवून, हळुवारपणे बोलू लागली.

ऐह्येहि मम पुत्रेति सामपूर्वं ततः सुतम् आलिङ्ग्यादाय दुःखार्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः

'इकडे ये, माझ्या मुला,' असं गोड शब्दांत बोलून, तिने दुःखी मुलाला जवळ घेतलं आणि ते बनावट दूध दिलं.

पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रा दत्तं द्विजोत्तमाः नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चातिविह्वलः

आईने दिलेलं बनावट दूध प्यायल्यानंतर, द्विजश्रेष्ठांनो, उपमन्यू खूपच व्याकुळ होऊन आईला म्हणाला, 'हे दूध नाही.'

दुःखिता सा तदा प्राह सम्प्रेक्ष्याघ्राय मूर्धनि संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते

तेव्हा ती आई दुःखी मनाने त्याच्याकडे पाहून, त्याचं डोकं हुंगून, दोन्ही हातांनी मुलाच्या कमळासारख्या डोळ्यांवरून हलकेच हात फिरवून बोलू लागली.

तटिनी रत्नपूर्णास्ते स्वर्गपातालगोचराः भाग्यहीना न पश्यन्ति भक्तिहीनाश् च ये शिवे

स्वर्गात आणि पाताळात रत्नांनी भरलेल्या नद्या आहेत; पण ज्यांचं नशीब नाही, ज्यांना शिवभक्ती नाही, त्यांना त्या दिसत नाहीत.

राज्यं स्वर्गं च मोक्षं च भोजनं क्षीरसंभवम् न लभन्ते प्रियाण्येषां नो तुष्यति सदा भवः

राज्य, स्वर्ग, मोक्ष आणि दूधापासून मिळणारे अन्न—हे प्रिय काहीच त्यांना मिळत नाही, कारण शिव नेहमी त्यांच्यावर प्रसन्न राहत नाही.

भवप्रसादजं सर्वं नान्यदेवप्रसादजम् अन्यदेवेषु निरता दुःखार्ता विभ्रमन्ति च

सर्व काही शिवाच्या कृपेने मिळतं, दुसऱ्या कोणत्याही देवाच्या कृपेने नाही. जे इतर देवांची उपासना करतात, ते दुःखात भरकटत राहतात.

क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं महादेवो न पूजितः पूर्वजन्मनि यद्दत्तं शिवमुद्यम्य वै सुत

इथे आपल्याला दूध कुठून मिळणार, जेव्हा महादेवाची पूजा केली नाही? मागच्या जन्मी जे मिळालं, ते फक्त शिवाची पूजा केल्यावरच मिळतं, मुला.

तदेव लभ्यं नान्यत्तु विष्णुमुद्यम्य वा प्रभुम् निशम्य वचनं मातुर् उपमन्युर्महाद्युतिः

तेच मिळतं, दुसरं काही मिळत नाही, अगदी विष्णूचीही पूजा केली तरी. आईचं हे बोलणं ऐकून, तेजस्वी उपमन्यू—

बालो ऽपि मातरं प्राह प्रणिपत्य तपस्विनीम् त्यज शोकं महाभागे महादेवो ऽस्ति चेत्क्वचित्

लहान असूनही, त्याने आपल्या तपस्विनी आईला वंदन करून म्हटलं, 'आई, दुःख सोड. महादेव कुठेतरी आहेच.'

चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम् तां प्रणम्यैवमुक्त्वा स तपः कर्तुं प्रचक्रमे

'उशिरा का लवकर, मी दूधाचा समुद्र मिळवीनच.' असं म्हणत, तिला वंदन करून तो तप करायला लागला.

तमाह माता सुशुभं कुर्विति सुतरां सुतम् अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे सुदुस्तरम्

आईने त्याला, 'शुभ कर्म कर,' असं सांगितलं आणि विशेषतः त्याला परवानगी दिली. तिच्या संमतीने त्याने तिथे कठोर तप सुरू केलं.

हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः तपसा तस्य विप्रस्य विधूपितमभूज्जगत्

तो हिमालय पर्वतावर पोहोचला, वायूवर उपाशी राहिला, मन एकाग्र केलं. त्याच्या तपामुळे त्या ब्राह्मणाने साऱ्या जगाला हादरवून टाकलं.

प्रणम्याहुस्तु तत्सर्वे हरये देवसत्तमाः श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः

सर्व देवश्रेष्ठांनी हरिला वंदन करून आपली विनंती सांगितली; त्यांची ती वाणी ऐकून, परमेश्वर श्रीविष्णूने—

किमिदं त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया

'हे काय आहे?' असे मनात विचार करून आणि त्याचे कारण समजून, तो महेश्वराचे दर्शन घेण्यासाठी पटकन मंदार पर्वताकडे गेला.