लिङ्गपुराणम्

गिरिजां पूर्ववच्छंभोर् दृष्ट्वा पार्श्वस्थितां शुभाम् मायया मोहितस्तस्याः सर्वज्ञो ऽपि चतुर्मुखः

गिरिजा पूर्वीप्रमाणे शंभूच्या बाजूला उभी आहे हे पाहून, शुभ्र आणि सुंदर असलेल्या तिच्या मायेमुळे, सर्वज्ञ चारमुख ब्रह्माही भ्रमित झाला.

सा प्रविष्टा तनुं तस्य देवदेवस्य पार्वती कण्ठस्थेन विषेणास्य तनुं चक्रे तदात्मनः

त्या वेळी पार्वतीने त्या देवाधिदेवाच्या देहात प्रवेश केला आणि गळ्यातील विषामुळे ती देह तिच्या स्वतःच्या स्वरूपात बदलली.

तां च ज्ञात्वा तथाभूतां तृतीयेनेक्षणेन वै ससर्ज कालीं कामारिः कालकण्ठीं कपर्दिनीम्

ती अशी रूपांतरित झालेली पाहून, कामाचा शत्रू असलेल्या शंकराने तिसऱ्या डोळ्याने पाहून काळकंठी, जटाधारी अशी काळी देवी निर्माण केली.

जाता यदा कालिमकालकण्ठी जाता तदानीं विपुला जयश्रीः देवेतराणामजयस्त्वसिद्ध्या तुष्टिर्भवान्याः परमेश्वरस्य

काळकंठी काळी प्रकट होताच, देवांना मोठा विजय आणि कीर्ती मिळाली, देवांशिवाय इतरांचा पराभव झाला आणि भवानी व परमेश्वर दोघेही संतुष्ट झाले.

जातां तदानीं सुरसिद्धसंघा दृष्ट्वा भयाद् दुद्रुवुर् अग्निकल्पाम् कालीं गरालंकृतकालकण्ठीम् उपेन्द्रपद्मोद्भवशक्रमुख्याः

ती अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, गळ्यात विषाचा काळा डाग असलेली काळी देवी जन्मली, हे पाहून उपेंद्र, कमळातून जन्मलेला ब्रह्मा, इंद्र आणि इतर सर्व देव, सिद्ध, घाबरून पळून गेले.

तथैव जातं नयनं ललाटे सितांशुलेखा च शिरस्युदग्रा कण्ठे करालं निशितं त्रिशूलं करे करालं च विभूषणानि

तिच्या कपाळावर एक डोळा प्रकट झाला, डोक्यावर चंद्रकोर तेजाने चमकत होती, गळ्यात आणि हातात भयंकर त्रिशूळ होते, आणि अंगावर भयंकर दागिने झळकत होते.

सार्धं दिव्यांबरा देव्याः सर्वाभरणभूषिताः सिद्धेन्द्रसिद्धाश् च तथा पिशाचा जज्ञिरे पुनः

त्या देवीसोबत, दिव्य वस्त्रांनी व सर्व अलंकारांनी सजलेले सिद्धांचे प्रमुख, इतर सिद्ध आणि पिशाच्च पुन्हा जन्मले.

आज्ञया दारुकं तस्याः पार्वत्याः परमेश्वरी दानवं सूदयामास सूदयन्तं सुराधिपान्

त्या पार्वतीच्या आज्ञेने, परमेश्वरीने, देवांचे शत्रू दारुक दानव, जो देवाधिपतींना मारत होता, त्याचा वध केला.

संरंभातिप्रसंगाद् वै तस्याः सर्वमिदं जगत् क्रोधाग्निना च विप्रेन्द्राः संबभूव तदातुरम्

तिच्या प्रचंड संतापामुळे आणि अस्वस्थतेमुळे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, साऱ्या जगाला तिच्या रागाच्या ज्वाळांनी त्रस्त केले.

भवो ऽपि बालरूपेण श्मशाने प्रेतसंकुले रुरोद मायया तस्याः क्रोधाग्निं पातुम् ईश्वरः

भवाने बालकाचे रूप घेऊन, प्रेतांनी भरलेल्या स्मशानात, मायेमुळे रडायला सुरुवात केली, तिच्या रागाची ज्वाळा पिण्यासाठी.

तं दृष्ट्वा बालमीशानं मायया तस्य मोहिता उत्थाप्याघ्राय वक्षोजं स्तनं सा प्रददौ द्विजाः

त्या बालक ईशानाला पाहून, तिच्या मायेमुळे मोहात पडून, तिने त्याला उचलले, छातीला वास घेतला आणि त्याला आपला स्तन दिला, हे द्विजांनो.

स्तनजेन तदा सार्धं कोपमस्याः पपौ पुनः क्रोधेनानेन वै बालः क्षेत्राणां रक्षको ऽभवत्

तीने दिलेल्या दुधासोबत त्याने तिचा रागही प्यायला; त्या रागामुळे तो बालक क्षेत्रांचे रक्षण करणारा झाला.

मूर्तयो ऽष्टौ च तस्यापि क्षेत्रपालस्य धीमतः एवं वै तेन बालेन कृता सा क्रोधमूर्छिता

त्या बुद्धिमान क्षेत्रपालाच्या आठ रूपांचा जन्म झाला; त्या बालकामुळे संतापाने भरलेली ती देवी शांत झाली.

कृतमस्याः प्रसादार्थं देवदेवेन ताण्डवम् संध्यायां सर्वभूतेन्द्रैः प्रेतैः प्रीतेन शूलिना

तिच्या प्रसन्नतेसाठी देवाधिदेवाने, सर्व भूतांचे अधिपती, प्रेत आणि त्रिशूळधारी यांच्या सोबत संध्याकाळी तांडव नृत्य केले.

पीत्वा नृत्यामृतं शंभोर् आकण्ठं परमेश्वरी ननर्त सा च योगिन्यः प्रेतस्थाने यथासुखम्

शंभूच्या नृत्याचा अमृतासारखा आनंद पूर्णपणे अनुभवून, परमेश्वरीने नृत्य केले आणि योगिनींनी प्रेतांच्या स्थळी मनसोक्त नृत्य केले.

तत्र सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समन्ततः प्रणेमुस्तुष्टुवुः कालीं पुनर्देवीं च पार्वतीम्

तेथे ब्रह्मा, इंद्र, उपेंद्र आणि सर्व देवांनी सर्व बाजूंनी काळी आणि पुन्हा देवी पार्वतीला वंदन करून स्तुती केली.

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं ताण्डवं शूलिनः प्रभोः योगानन्देन च विभोस् ताण्डवं चेति चापरे

अशा प्रकारे संक्षिप्तपणे त्रिशूळधारी प्रभूचे तांडव सांगितले, तसेच योगानंदाने भरलेले महात्म्याचे तांडवही इतरांनी म्हटले आहे.

पुरोपमन्युना सूत गाणपत्यं महेश्वरात् क्षीरार्णवः कथं लब्धो वक्तुमर्हसि सांप्रतम्

सूताजी, उपमन्यूनं महेश्वराकडून गणपत्य उपदेश कसा मिळवला आणि क्षीरसागर कसा प्राप्त झाला, ते आता सांग.

एवं कालीम् उपालभ्य गते देवे त्रियंबके उपमन्युः समभ्यर्च्य तपसा लब्धवान्फलम्

अशा प्रकारे काळीची पूजा करून, त्रिनेत्रधारी देव निघून गेल्यावर, उपमन्यूनं तपश्चर्येने पूजा करून इच्छित फळ मिळवलं.

उपमन्युरिति ख्यातो मुनिश् च द्विजसत्तमाः कुमार इव तेजस्वी क्रीडमानो यदृच्छया

द्विजश्रेष्ठांनो, उपमन्यू नावाचा एक तेजस्वी ऋषी होता. तो तरुणासारखा उजळून निघालेला, मनमुराद खेळत असे.

कदाचित् क्षीरम् अल्पं च पीतवान् मातुलाश्रमे ईर्ष्यया मातुलसुतो ह्य् अपिबत् क्षीरम् उत्तमम्

एकदा त्याने मामाच्या आश्रमात थोडं दूध प्यायलं. हे पाहून त्याचा चुलत भाऊ मत्सरानं उत्तम दूध प्यायला.

पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा प्रोवाच मातरम् मातर्मातर्महाभागे मम देहि तपस्विनि

आपण हवं तितकं दूध प्यायल्यानंतर, त्याने आईकडे पाहून म्हणाला, 'आई, भाग्यवती आई, मला दूध दे.'

गव्यं क्षीरम् अतिस्वादु नाल्पमुष्णं नमाम्यहम् उपलालितैवं पुत्रेण पुत्रम् आलिङ्ग्य सादरम्

'गायीचं दूध फार गोड असतं, अगदी गरमही नसतं. मी तुला वंदन करतो.' असं म्हणून मुलाच्या प्रेमळ शब्दांनी आईने त्याला आपुलकीनं मिठी मारली.

दुःखिता विललापार्ता स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः क्षीरम् उपमन्युरपि द्विजाः देहि देहीति तामाह रोदमानो महाद्युतिः

आपल्या दारिद्र्याची आठवण येऊन ती आई दुःखी होऊन रडू लागली. तिला सारखं दूध आठवत राहिलं. उपमन्यूही, द्विजांनो, रडत रडत 'मला दे, मला दे' असं म्हणू लागला.

उञ्छवृत्त्यार्जितान् बीजान् स्वयं पिष्ट्वा च सा तदा बीजपिष्टं तदालोड्य तोयेन कलभाषिणी

ती आई उंचवट्याने मिळवलेली धान्ये स्वतः दळून, ते पीठ पाण्यात कालवून, हळुवारपणे बोलू लागली.

ऐह्येहि मम पुत्रेति सामपूर्वं ततः सुतम् आलिङ्ग्यादाय दुःखार्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः

'इकडे ये, माझ्या मुला,' असं गोड शब्दांत बोलून, तिने दुःखी मुलाला जवळ घेतलं आणि ते बनावट दूध दिलं.

पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रा दत्तं द्विजोत्तमाः नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चातिविह्वलः

आईने दिलेलं बनावट दूध प्यायल्यानंतर, द्विजश्रेष्ठांनो, उपमन्यू खूपच व्याकुळ होऊन आईला म्हणाला, 'हे दूध नाही.'

दुःखिता सा तदा प्राह सम्प्रेक्ष्याघ्राय मूर्धनि संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते

तेव्हा ती आई दुःखी मनाने त्याच्याकडे पाहून, त्याचं डोकं हुंगून, दोन्ही हातांनी मुलाच्या कमळासारख्या डोळ्यांवरून हलकेच हात फिरवून बोलू लागली.

तटिनी रत्नपूर्णास्ते स्वर्गपातालगोचराः भाग्यहीना न पश्यन्ति भक्तिहीनाश् च ये शिवे

स्वर्गात आणि पाताळात रत्नांनी भरलेल्या नद्या आहेत; पण ज्यांचं नशीब नाही, ज्यांना शिवभक्ती नाही, त्यांना त्या दिसत नाहीत.