लिङ्गपुराणम्

ज्येष्ठाय चैव श्रेष्ठाय रुद्राय वरदाय च कालहन्त्रे नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं महात्मने

ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ, रुद्र, वर देणारा, काळाचा नाश करणारा, तुला नमस्कार; महात्मा, तुला नमस्कार.

इति स्तवेन देवेशं ननाम वृषभध्वजम् यः पठेत् सकृदेवेह ब्रह्मलोकं गमिष्यति

अशा प्रकारे या स्तोत्राने वृषभध्वज देवेश्वराची पूजा केली; जो कोणी हे येथे एकदाच म्हणेल, तो ब्रह्मलोकाला जाईल.

श्रावयेद्वा द्विजान् श्राद्धे स याति परमां गतिम् एवं ध्यानगतं तत्र प्रणमन्तं पितामहम्

किंवा जर तो हे श्राद्धाच्या वेळी ब्राह्मणांना ऐकवेल, तर तो परमगतीला पोहोचेल. अशा रीतीने पितामह तिथे ध्यानात मग्न होऊन वंदन करत होता.

उवाच भगवानीशः प्रीतो ऽहं ते किमिच्छसि ततस्तु प्रणतो भूत्वा वाग्विशुद्धं महेश्वरम्

भगवान ईशाने सांगितले: 'मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; तुला काय हवे आहे?' तेव्हा पितामहाने वाकून, शुद्ध वाणीने महेश्वराला विचारले.

उवाच भगवान् रुद्रं प्रीतं प्रीतेन चेतसा यदिदं विश्वरूपं ते विश्वगौः श्रेयसीश्वरी

भगवानाने रुद्राला, मनाने प्रसन्न होऊन सांगितले: 'हे तुझे विश्वरूप, ही विश्वगौ, सर्वात कल्याणकारी अधिपती आहे.'

एतद्वेदितुमिच्छामि यथेयं परमेश्वर कैषा भगवती देवी चतुष्पादा चतुर्मुखी

हे परमेश्वरा, मला हे जाणून घ्यायचं आहे की ही भगवती देवी कोण आहे, जिला चार पाय आणि चार तोंडं आहेत?

चतुःशृङ्गी चतुर्वक्त्रा चतुर्दंष्ट्रा चतुःस्तनी चतुर्हस्ता चतुर्नेत्रा विश्वरूपा कथं स्मृता

ती देवी चार शिंगांची, चार तोंडांची, चार दातांची, चार स्तनांची, चार हातांची, चार डोळ्यांची आणि सर्व विश्वरूप असं कशी म्हटली जाते?

किंनामगोत्रा कस्येयं किंवीर्या चापि कर्मतः तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वृषध्वजः

तिचं नाव आणि कुळ काय आहे? ती कोणाची आहे? तिचं सामर्थ्य आणि तिची कृत्यं काय आहेत? हे तुझं बोलणं ऐकून देवांचा देव, वृषध्वज,

प्राह देववृषं ब्रह्मा ब्रह्माणं चात्मसंभवम् रहस्यं सर्वमन्त्राणां पावनं पुष्टिवर्धनम्

त्याने दिव्य वृष आणि आत्मजन्मा ब्रह्मा यांना सर्व मंत्रांचं गुपित, शुद्ध आणि पोषण देणारं रहस्य सांगितलं.

शृणुष्वैतत्परं गुह्यम् आदिसर्गे यथा तथा एवं यो वर्तते कल्पो विश्वरूपस्त्वसौ मतः

हे अत्यंत गुप्त रहस्य ऐक, सुरुवातीला सृष्टी कशी होती, तशीच आहे; आणि जो याप्रमाणे आचरण करतो, तो विश्वरूप मानला जातो.

ब्रह्मस्थानमिदं चापि यत्र प्राप्तं त्वया प्रभो त्वत्तः परतरं देव विष्णुना तत्पदं शुभम्

हे प्रभो, हे ब्रह्माचे स्थान आहे, जे तू प्राप्त केलं आहेस; तुझ्यापेक्षा वरती, हे देवा, ते विष्णूचं मंगल स्थान आहे.

वैकुण्ठेन विशुद्धेन मम वामाङ्गजेन वा तदाप्रभृति कल्पश् च त्रयस्त्रिंशत्तमो ह्ययम्

माझ्या वाम भागातून उत्पन्न झालेल्या शुद्ध वैकुंठ किंवा विष्णूमुळे, त्या वेळेपासून हा त्रेतीसावा कल्प सुरू झाला आहे.

शतं शतसहस्राणाम् अतीता ये स्वयंभुवः पुरस्तात्तव देवेश तच्छृणुष्व महामते

शंभर वेळा शंभर हजार कल्प गेले आहेत, ते स्वयंभूचे होते; पूर्वी, हे देवेश्वरा, ते ऐक, हे महामते.

आनन्दस्तु स विज्ञेय आनन्दत्वे व्यवस्थितः माण्डव्यगोत्रस्तपसा मम पुत्रत्वमागतः

तो आनंद म्हणून ओळखावा, आनंदात स्थित आहे; मांडव्य कुळात जन्मलेला, तपश्चर्येने माझा पुत्र झाला.

त्वयि योगं च सांख्यं च तपोविद्याविधिक्रियाः ऋतं सत्यं दया ब्रह्म अहिंसा सन्मतिः क्षमा

तुझ्यात योग, सांख्य, तप, विद्या, विधी, सत्य, दया, ब्रह्म, अहिंसा, चांगली बुद्धी आणि क्षमा आहेत.

ध्यानं ध्येयं दमः शान्तिर् विद्याविद्या मतिर्धृतिः कान्तिर्नीतिः प्रथा मेधा लज्जा दृष्टिः सरस्वती

ध्यान, ध्यानाचा विषय, दम, शांतता, विद्या आणि अविद्या, समज, धैर्य, शोभा, नीती, कीर्ती, मेधा, लज्जा, दृष्टि आणि सरस्वती,

तुष्टिः पुष्टिः क्रिया चैव प्रसादश् च प्रतिष्ठिताः द्वात्रिंशत्सुगुणा ह्येषा द्वात्रिंशाक्षरसंज्ञया

तृप्ती, पोषण, कृती आणि प्रसाद हे स्थिर आहेत; हे बत्तीस गुण बत्तीस अक्षरांच्या नावाने ओळखले जातात.

प्रकृतिर्विहिता ब्रह्मंस् त्वत्प्रसूतिर्महेश्वरी विष्णोर्भगवतश्चापि तथान्येषामपि प्रभो

हे ब्रह्मन्, प्रकृती अशीच ठरवली आहे; महेश्वरी ही तुझी, विष्णूची आणि इतरांचीही संतती आहे, हे प्रभो.

सैषा भगवती देवी मत्प्रसूतिः प्रतिष्ठिता चतुर्मुखी जगद्योनिः प्रकृतिर् गौः प्रतिष्ठिता

ही भगवती देवी माझी संतती आहे, स्थिर आहे, चार तोंडांची आहे, जगाची जननी, प्रकृती, गाय म्हणून स्थिर आहे.

गौरी माया च विद्या च कृष्णा हैमवतीति च प्रधानं प्रकृतिश्चैव यामाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

तिला गौरी, माया, विद्या, कृष्णा, हेमवती, प्रधान आणि प्रकृती असे तत्वचिंतक म्हणतात.

अजामेकां लोहितां शुक्लकृष्णां विश्वप्रजां सृजमानां सरूपाम् अजो ऽहं मां विद्धि तां विश्वरूपं गायत्रीं गां विश्वरूपां हि बुद्ध्या

तिला अजन्मा, एक, लाल, पांढरी, काळी, सर्व प्रजांची सृष्टी करणारी, सारखीच रूप असलेली समज. मीही अजन्मा आहे, मला तिच्या विश्वरूप, गायत्री, विश्वरूपा गाय म्हणून जाण.

एवमुक्त्वा महादेवः ससर्ज परमेश्वरः ततश् च पार्श्वगा देव्याः सर्वरूपकुमारकाः

असं सांगून महादेवाने, परमेश्वराने सृष्टी केली; मग देवीच्या बाजूने सर्व रूपांचे कुमार जन्मले.

जटी मुण्डी शिखण्डी च अर्धमुण्डश् च जज्ञिरे ततस्तेन यथोक्तेन योगेन सुमहौजसः

जटा असलेले, मुंडण केलेले, शिखा असलेले आणि अर्धवट मुंडण केलेले असे कुमार जन्मले; मग सांगितल्याप्रमाणे योगाने, मोठ्या तेजाने ते प्रकट झाले.

दिव्यवर्षसहस्रान्ते उपासित्वा महेश्वरम् धर्मोपदेशमखिलं कृत्वा योगमयं दृढम्

एक हजार दिव्य वर्षांनंतर, महेश्वराची भक्ती करून, त्याने धर्माचे सर्व उपदेश आत्मसात केले आणि दृढ योग साधना केली.

शिष्टाश् च नियतात्मानः प्रविष्टा रुद्रमीश्वरम्

शिष्यांनी आपले मन संयमित ठेवून, रुद्रस्वरूप ईश्वरात प्रवेश केला.

एवं संक्षेपतः प्रोक्तः सह्यादीनां समुद्भवः यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान्

अशा प्रकारे, सह्याद्री व इतर पर्वतांचा उत्पत्तीचा संक्षिप्त वर्णन सांगितले गेले; जो कोणी हे वाचतो, ऐकतो किंवा श्रेष्ठ ब्राह्मणांना ऐकवतो,

स याति ब्रह्मसायुज्यं प्रसादात्परमेष्ठिनः कथं लिङ्गमभूल्लिङ्गे समभ्यर्च्यः स शङ्करः

तो परमेश्वराच्या कृपेने ब्रह्माशी एकरूप होतो; लिंगात लिंग कसे निर्माण झाले, शंकराची पूजा कशी केली गेली हे कसे घडले?

किं लिङ्गं कस् तथा लिङ्गी सूत वक्तुमिहार्हसि एवं देवाश् च ऋषयः प्रणिपत्य पितामहम्

लिंग म्हणजे काय, आणि लिंगी कोण? सूत, हे तुला येथे सांगावे लागेल; अशा प्रकारे देवता आणि ऋषींनी पितामहाला वंदन करून विचारले,

अपृच्छन् भगवंल्लिङ्गं कथमासीदिति स्वयम् लिङ्गे महेश्वरो रुद्रः समभ्यर्च्यः कथं त्विति

'भगवान, लिंग कसे निर्माण झाले?' तसेच, लिंगात महेश्वर रुद्राची पूजा कशी करावी?' असे विचारले.