लिङ्गपुराणम्

संभवः सूचितो देव्यास् त्वया सूत महामते सविस्तरं वदस्वाद्य सतीत्वे च यथातथम्

सूताजी, तुम्ही देवीच्या जन्माची ओळख दिली आहे; आता तिच्या सती रूपाची खरी आणि सविस्तर कथा सांगा.

मेनाजत्वं महादेव्या दक्षयज्ञविमर्दनम् विष्णुना च कथं दत्ता देवदेवाय शंभवे

मेनाने कशी महादेवीचे रूप घेतले, दक्षयज्ञाचा नाश कसा झाला, आणि विष्णूने तिला देवाधिदेव शंभूला कसा दिले, हे सांगा.

कल्याणं वा कथं तस्य वक्तुमर्हसि सांप्रतम् तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

तिचे शुभत्व कसे आले, हेही आता सांगावे. त्यांच्या या शब्दांवर सूत, श्रेष्ठ पुराणकार,

संभवं च महादेव्याः प्राह तेषां महात्मनाम् ब्रह्मणा कथितं पूर्वं दण्डिने तत् सुविस्तरम्

त्या महान आत्म्यांना महादेवीच्या जन्माची कथा सांगू लागले, जी पूर्वी ब्रह्मदेवाने दंडिनाला सविस्तर सांगितली होती.

युष्माभिर् वै कुमाराय तेन व्यासाय धीमते तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवदामि सुविस्तरम्

ती कथा तुम्ही कुमाराला, आणि कुमाराने बुद्धिमान व्यासाला सांगितली; म्हणून मीही ती ऐकून, आता सविस्तर सांगतो.

वचनाद्वो महाभागाः प्रणम्योमां तथा भवम् सा भगाख्या जगद्धात्री लिङ्गमूर्तेस्त्रिवेदिका

तुमच्या आज्ञेने, हे भाग्यवानहो, मी उमा आणि भव यांना वंदन करतो; ती भग नावाने ओळखली जाते, जगाची पालनकर्ती आहे, आणि लिंगमूर्तीची त्रैवेदिक आहे.

लिङ्गस्तु भगवान्द्वाभ्यां जगत्सृष्टिर्द्विजोत्तमाः लिङ्गमूर्तिः शिवो ज्योतिस् तमसश्चोपरि स्थितः

हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, भगवंत लिंग आणि त्या दोघांपासूनच सृष्टी झाली; लिंगमूर्ती शिव हा अंधारावर असलेला प्रकाश आहे.

लिङ्गवेदिसमायोगाद् अर्धनारीश्वरोभवत् ब्रह्माणं विदधे देवम् अग्रे पुत्रं चतुर्मुखम्

लिंग आणि वेदी यांच्या एकत्र येण्यामुळे अर्धनारीश्वर प्रकट झाला; त्याने प्रथम ब्रह्मा या आपल्या चार मुखांच्या पुत्राची निर्मिती केली.

प्राहिणोति स्म तस्यैव ज्ञानं ज्ञानमयो हरः विश्वाधिको ऽसौ भगवान् अर्धनारीश्वरो विभुः

ज्ञानमय असलेल्या हराने त्याला ज्ञान दिले; तो अर्धनारीश्वर, सर्वत्र व्यापून असलेला, साऱ्या विश्वापेक्षा मोठा आहे.

हिरण्यगर्भं तं देवो जायमानमपश्यत सो ऽपि रुद्रं महादेवं ब्रह्मापश्यत शङ्करम्

त्या देवाने हिरण्यगर्भाचा जन्म होताना पाहिला; आणि त्या ब्रह्माने महादेव, शंकर, रुद्राचे दर्शन घेतले.

तं दृष्ट्वा संस्थितं देवम् अर्धनारीश्वरं प्रभुम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिर् वरदं वारिजोद्भवः

अर्धनारीश्वर प्रभू त्या ठिकाणी उभा असताना, कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माने त्याला इच्छित शब्दांनी, वर देणारा म्हणून, स्तुती केली.

विभजस्वेति विश्वेशं विश्वात्मानमजो विभुः ससर्ज देवीं वामाङ्गात् पत्नीं चैवात्मनः समाम्

अजन्मा, सर्वव्यापी विश्वाचा स्वामी म्हणाला, 'स्वतःचे विभाजन कर,' आणि आपल्या डाव्या भागातून त्याने देवीची, स्वतःसारखी पत्नीची, निर्मिती केली.

श्रद्धा ह्यस्य शुभा पत्नी ततः पुंसः पुरातनी सैवाज्ञया विभोर्देवी दक्षपुत्री बभूव ह

श्रद्धा हीच त्याची शुभ पत्नी, प्राचीन काळापासून त्या पुरुषाची अर्धांगिनी होती; त्या प्रभूच्या आज्ञेने ती देवी दक्षाची कन्या झाली.

सतीसंज्ञा तदा सा वै रुद्रमेवाश्रिता पतिम् दक्षं विनिन्द्य कालेन देवी मैना ह्यभूत्पुनः

त्या वेळी तिला सती असे नाव मिळाले आणि तिने फक्त रुद्रालाच पती म्हणून स्वीकारले; दक्षाचा तिरस्कार करून, नंतर ती देवी मेनाची कन्या म्हणून पुन्हा जन्माला आली.

नारदस्यैव दक्षो ऽपि शापादेवं विनिन्द्य च अवज्ञादुर्मदो दक्षो देवदेवमुमापतिम्

नारदाच्या शापामुळे दक्षानेही गर्व आणि तुच्छतेने, देवतांचा देव, उमा-पतीचा अपमान केला.

अनादृत्य कृतिं ज्ञात्वा सती दक्षेण तत्क्षणात् भस्मीकृत्वात्मनो देहं योगमार्गेण सा पुनः

दक्षाने केलेला अपमान समजताच, सतीने त्या क्षणी योगमार्गाने स्वतःचे शरीर भस्म केले.

बभूव पार्वती देवी तपसा च गिरेः प्रभोः ज्ञात्वैतद्भगवान् भर्गो ददाह रुषितः प्रभुः

ती देवी पर्वतराजाच्या तपामुळे पार्वती झाली; हे जाणून, भगवंत भर्गाने रागावून यज्ञ जाळून टाकला.

दक्षस्य विपुलं यज्ञं च्यावनेर् वचनादपि च्यवनस्य सुतो धीमान् दधीच इति विश्रुतः

च्यवनाच्या सांगण्यावरून दक्षाचा मोठा यज्ञ नष्ट झाला; च्यवनाचा बुद्धिमान पुत्र, दधीचि म्हणून प्रसिद्ध, त्यात सामील होता.

विजित्य विष्णुं समरे प्रसादात् त्र्यंबकस्य च विष्णुना लोकपालांश् च शशाप च मुनीश्वरः

त्र्यंबकाच्या कृपेने युद्धात विष्णूला जिंकून, त्या ऋषीश्रेष्ठाने विष्णू आणि लोकपालांना शाप दिला.

रुद्रस्य क्रोधजेनैव वह्निना हविषा सुराः विनाशो वै क्षणादेव मायया शङ्करस्य वै

रुद्राच्या क्रोधातून उत्पन्न झालेल्या अग्नीने, हविर्द्रव्यासह, शंकराच्या मायेमुळे, क्षणातच देवांचा विनाश झाला.

विजित्य विष्णुना सार्धं भगवान्परमेश्वरः सर्वान्दधीचवचनात् कथं भेजे महेश्वरः

विष्णूच्या सोबत विजय मिळवल्यावर, भगवंत परमेश्वराने दधीचिच्या सांगण्यावरून, महेश्वराने कसे वागावे हे ठरवले?

दक्षयज्ञे सुविपुले देवान् विष्णुपुरोगमान् ददाह भगवान् रुद्रः सर्वान् मुनिगणान् अपि

दक्षाच्या त्या मोठ्या यज्ञात, भगवान रुद्राने विष्णू आणि इतर सगळ्या देवांना, तसेच सर्व ऋषिगणांनाही जाळून टाकले.

भद्रो नाम गणस्तेन प्रेषितः परमेष्ठिना विप्रयोगेन देव्या वै दुःसहेनैव सुव्रताः

भद्र नावाचा एक गण, देवीच्या असह्य विरहामुळे, परमेश्वराने पाठवला, हे दृढनिश्चयी साधूंनो.

सो ऽसृजद् वीरभद्रश् च गणेशान्रोमजाञ्छुभान् गणेश्वरैः समारुह्य रथं भद्रः प्रतापवान्

त्याने वीरभद्र आणि केसांतून उत्पन्न झालेले शुभ गणेश्वर निर्माण केले; भद्र, पराक्रमी, त्या गणेश्वरांसह रथावर आरूढ झाला.

गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारथिर्भगवानजः गणेश्वराश् च ते सर्वे विविधायुधपाणयः

त्याच्या रथाचा सारथी अजन्मा भगवंत होता; आणि सर्व गणेश्वर विविध शस्त्रांनी सज्ज होऊन त्याच्यासोबत निघाले.

विमानैर्विश्वतो भद्रैस् तमन्वयुरथो सुराः हिमवच्छिखरे रम्ये हेमशृङ्गे सुशोभने

देवतांनी सर्व दिशांना मंगल विमानांतून त्या हिमालयाच्या सुंदर, तेजस्वी सोन्याच्या शिखरावर त्याचा पाठलाग केला.

यज्ञवाटस् तथा तस्य गङ्गाद्वारसमीपतः तद्देशे चैव विख्यातं शुभं कनखलं द्विजाः

गंगेच्या प्रवेशद्वाराजवळ त्या ठिकाणी यज्ञमंडप होता; आणि त्या प्रदेशात, हे द्विजांनो, प्रसिद्ध व शुभ असे कनखळ नावाचे स्थान होते.

दग्धुं वै प्रेषितश्चासौ भगवान् परमेष्ठिना तदोत्पातो बभूवाथ लोकानां भयशंसनः

त्यावेळी परब्रह्माने पाठविलेल्या त्या भगवंताला यज्ञ जाळायला सांगितले; आणि तेव्हा एक भयंकर अपशकुन झाला, ज्यामुळे सगळ्या लोकांना भीती वाटली.

पर्वताश् च व्यशीर्यन्त प्रचकम्पे वसुंधरा मरुतश् चाप्य् अघूर्णन्त चुक्षुभे मकरालयः

पर्वत तुटले, पृथ्वी थरथरली, वारे जोरात फिरू लागले, आणि समुद्राचे घरही अस्वस्थ झाले.