लिङ्गपुराणम्

उवाच वाक्यमीशानः पिता पुत्रमिवौरसम् जगत्सुखाय भगवन्न् अवतीर्णो ऽसि माधव

ईशानाने आपल्या पुत्राला जसं बोलावं तसं म्हणाला — हे भगवंत, जगाच्या सुखासाठी तू अवतार घेतलास, माधव.

स्थित्यर्थेन च युक्तो ऽसि परेण परमेष्ठिना जन्तुचक्रं भगवता रक्षितं मत्स्यरूपिणा

परमेश्वराच्या इच्छेने तू सृष्टीच्या पालनासाठी कार्यरत आहेस. भगवंताने मत्स्यरूप धारण करून सर्व जीवांचे रक्षण केले.

पुच्छेनैव समाबध्य भ्रमन्नेकार्णवे पुरा बिभर्षि कूर्मरूपेण वाराहेणोद्धृता मही

पूर्वी, एकाच समुद्रात तू शेपटीने बांधून फिरला होतास. कूर्मरूपात पृथ्वी उचललीस, आणि वाराहरूपात तिला वर काढलीस.

अनेन हरिरूपेण हिरण्यकशिपुर्हतः वामनेन बलिर्बद्धस् त्वया विक्रमता पुनः

हरिरूप धारण करून तू हिरण्यकशिपूचा वध केला. वामनरूपात पुन्हा बलीला आपल्या पावलांनी बांधून टाकले.

त्वम् एव सर्वभूतानां प्रभावः प्रभुर् अव्ययः यदा यदा हि लोकस्य दुःखं किंचित् प्रजायते

तूच सर्व सृष्टीचा सामर्थ्य आणि अविनाशी स्वामी आहेस. जेव्हा जेव्हा या जगात काही दुःख निर्माण होतं,

तदा तदावतीर्णस्त्वं करिष्यसि निरामयम् नाधिकस्त्वत्समो ऽप्यस्ति हरे शिवपरायण

तेव्हा तेव्हा तू अवतार घेतोस आणि जगाचं दुःख दूर करतोस. हर्या, शिवभक्त, तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ किंवा तुल्य कोणीच नाही.

त्वया धर्माश् च वेदाश् च शुभे मार्गे प्रतिष्ठिताः यदर्थम् अवतारो ऽयं निहतः सो ऽपि केशव

तुझ्यामुळे धर्म आणि वेद शुभ मार्गावर स्थिर झाले. ह्याच कारणासाठी तुझा अवतार झाला आणि तोही, केशवा, नष्ट झाला.

अत्यन्तघोरं भगवन् नरसिंह वपुस्तव उपसंहर विश्वात्मंस् त्वमेव मम संनिधौ

भगवंत, तुझं नरसिंहरूप फारच भयंकर आहे. ते मागे घे, कारण तूच विश्वाचा आत्मा आहेस आणि माझ्या सान्निध्यात राहा.

इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः शान्तया गिरा ततो ऽधिकं महाघोरं कोपं प्रज्वालयद्धरिः

वीरभद्राने शांतपणे बोलल्यावरही नरसिंहाने, हरिने, अधिक भयंकर राग प्रकट केला.

आगतो ऽसि यतस्तत्र गच्छ त्वं मा हितं वद इदानीं संहरिष्यामि जगदेतच्चराचरम्

ज्या ठिकाणाहून आला आहेस तिथे परत जा, हिताची चर्चा करू नकोस. आता मी हे सर्व जग, जड आणि जंगम, मागे घेणार आहे.

संहर्तुर् न हि संहारः स्वतो वा परतो ऽपि वा शासितं मम सर्वत्र शास्ता को ऽपि न विद्यते

संहार करणाऱ्याचं संहार कुणीच करू शकत नाही, स्वतःही नाही किंवा दुसऱ्यानेही नाही. माझी आज्ञा सर्वत्र चालते, आणि माझा स्वामी कोणीच नाही.

मत्प्रसादेन सकलं समर्यादं प्रवर्तते अहं हि सर्वशक्तीनां प्रवर्तकनिवर्तकः

माझ्या कृपेने सर्व काही मर्यादेत चालतं. मीच सर्व शक्तींचा उद्गम आणि संहार करणारा आहे.

यद् यद् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा तत्तद्विद्धि गणाध्यक्ष मम तेजोविजृम्भितम्

ज्या कोणत्याही सत्त्वात तेज, श्रीमंती किंवा सामर्थ्य आहे, हे गणाधिपती, ते माझ्या तेजाचंच प्रकट रूप आहे असं समज.

देवतापरमार्थज्ञा ममैव परमं विदुः मदंशाः शक्तिसम्पन्ना ब्रह्मशक्रादयः सुराः

देवतांच्या परम सत्याची ज्यांना जाणीव आहे, ते माझ्यालाच सर्वोच्च मानतात. ब्रह्मा, इंद्र आणि इतर देवताही माझ्याच अंशाने सामर्थ्यवान आहेत.

मन्नाभिपङ्कजाज्जातः पुरा ब्रह्मा चतुर्मुखः तल्ललाटसमुत्पन्नो भगवान्वृषभध्वजः

पूर्वी माझ्या नाभिकमळातून चतुर्मुख ब्रह्मा उत्पन्न झाला. आणि माझ्या कपाळातून वृषभध्वज, म्हणजेच महादेव, प्रकट झाला.

रजसाधिष्ठितः स्रष्टा रुद्रस्तामस उच्यते अहं नियन्ता सर्वस्य मत्परं नास्ति दैवतम्

सृष्टीकर्ता रजोगुणी आहे, रुद्र तमोगुणी म्हणतात; पण मी सर्वांचा नियंता आहे—माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ असं कोणतंच दैवत नाही.

विश्वाधिकः स्वतन्त्रश् च कर्ता हर्ताखिलेश्वरः इदं तु मत्परं तेजः कः पुनः श्रोतुमिच्छति

मी विश्वापलीकडे असलेला, स्वतंत्र, कर्ता आणि संहार करणारा, सर्वांचा स्वामी आहे; माझं हे सर्वोच्च तेज—याचं वर्णन कोणाला ऐकायचं आहे?

अतो मां शरणं प्राप्य गच्छ त्वं विगतज्वरः अवेहि परमं भावम् इदं भूतमहेश्वरः

म्हणून माझ्या शरण ये, चिंता सोडून पुढे जा; हेच परम अवस्थाचं ज्ञान घे—हा सर्व भूतांचा महेश्वर आहे.

कालो ऽस्म्यहं कालविनाशहेतुर् लोकान् समाहर्तुम् अहं प्रवृत्तः मृत्योर्मृत्युं विद्धि मां वीरभद्र जीवन्त्येते मत्प्रसादेन देवाः

मीच काळ आहे, काळाचा नाश करणारा कारण आहे; मी या जगांचा संहार करण्यासाठी उभा राहिलो आहे. वीरभद्र, मला मृत्यूच्या मृत्यू म्हणून ओळख; हे देव माझ्या कृपेनेच जिवंत आहेत.

साहङ्कारमिदं श्रुत्वा हरेर् अमितविक्रमः विहस्योवाच सावज्ञं ततो विस्फुरिताधरः

हे गर्विष्ठ बोल ऐकून, अपरिमित पराक्रम असलेल्या हरिने हसून, ओठ वाकवून, तिरस्काराने बोलायला सुरुवात केली.

किं न जानासि विश्वेशं संहर्तारं पिनाकिनम् असद्वादो विवादश् च विनाशस्त्वयि केवलः

तुला विश्वाचा स्वामी, संहार करणारा, पिनाकधारी ओळखत नाहीस का? तुझे खोटे वाद आणि भांडण शेवटी तुझ्याच विनाशाला कारणीभूत ठरतील.

तवान्योन्यावताराणि कानि शेषाणि सांप्रतम् कृतानि येन केनापि कथाशेषो भविष्यति

तुझ्या आणि त्याच्या अजून कोणत्या अवतारांची उरली आहेत? ती कोणी केली? या कथा कुणीतरी संपवतीलच.

दोषं त्वं पश्य एतत्त्वम् अवस्थामीदृशीं गतः तेन संहारदक्षेण क्षणात्संक्षयमेष्यसि

तुझा दोष स्वतः पाहा, तू अशा अवस्थेला पोहोचला आहेस; जो संहार करण्यात कुशल आहे, तो तुला क्षणात नष्ट करील.

प्रकृतिस्त्वं पुमान् रुद्रस् त्वयि वीर्यं समाहितम् त्वन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

तू प्रकृती आहेस, रुद्र पुरुष आहे, त्याचं सामर्थ्य तुझ्यात आहे; तुझ्या नाभीच्या कमळातून पाच मुख असलेला पितामह उत्पन्न झाला.

सृष्ट्यर्थेन जगत्पूर्वं शङ्करं नीललोहितम् ललाटे चिन्तयामास तपस्युग्रे व्यवस्थितः

सृष्टीसाठी, जगाची कल्पना प्रथम निळ्या-तांबड्या शंकराने केली, जो कठोर तपश्चर्येत मग्न होता आणि कपाळावर ध्यान करत होता.

तल्ललाटादभूच्छंभोः सृष्ट्यर्थं तन्न दूषणम् अंशो ऽहं देवदेवस्य महाभैरवरूपिणः

त्या शंभूच्या कपाळातून सृष्टीसाठी तो (अंश) प्रकट झाला; यात काही दोष नाही. मी देवांचा देव, महाभैरवरूपाचा एक अंश आहे.

त्वत्संहारे नियुक्तो ऽस्मि विनयेन बलेन च एवं रक्षो विदार्यैव त्वं शक्तिकलया युतः

तुझ्या संहारासाठी मला नम्रतेने आणि बळाने नेमलं आहे; अशा प्रकारे, राक्षसाचा नाश करून, तू शक्तीच्या अंशाने युक्त आहेस.

अहङ्कारावलेपेन गर्जसि त्वमतन्द्रितः उपकारो ह्यसाधूनाम् अपकाराय केवलम्

तू अहंकार आणि गर्वाने थांबता थांबत नाहीस; तुझी दुष्टांना केलेली मदत शेवटी त्यांच्याच अपयशासाठी असते.

यदि सिंह महेशानं स्वपुनर्भूत मन्यसे न त्वं स्रष्टा न संहर्ता न स्वतन्त्रो हि कुत्रचित्

जर सिंहा, तू स्वतःला पुन्हा जन्मलेला महेश्वर समजतोस, तर तू ना सृष्टीकर्ता, ना संहारकर्ता, ना कधीच स्वतंत्र आहेस.