लिङ्गपुराणम्

देवदारुवने शम्भोः प्रवेशः शंकरस्य तु सुदर्शनस्य चाख्यानं क्रमसंन्यासलक्षणम्

देवदारूच्या जंगलात शंभूंचा प्रवेश, शंकराची कथा, सुदर्शनाचं आख्यान आणि संन्यासाच्या टप्यांची लक्षणं — असंही वर्णन आहे.

श्रद्धासाध्यो ऽथ रुद्रस्तु कथितं ब्रह्मणा तदा मधुना कैटभेनैव पुरा हृतगतेर्विभोः

त्या वेळी श्रद्धेने साध्य होणारे रुद्र, ब्रह्मदेवांनी सांगितले, जेव्हा महात्म्य असलेल्या परमेश्वराची गती मधु आणि कैटभ यांनी हिरावली होती.

ब्रह्मणः परमं ज्ञानम् आदातुं मीनता हरेः सर्वावस्थासु विष्णोश् च जननं लीलयैव तु

ब्रह्मदेवांचं श्रेष्ठ ज्ञान मिळवणं, हरिचं मत्स्यावतार, आणि विष्णूचं सर्व अवस्थांमध्ये लीलेने जन्म घेणं — असंही सांगितलं आहे.

रुद्रप्रसादाद्विष्णोश् च जिष्णोश्चैव तु सम्भवः मन्थानधारणार्थाय हरेः कूर्मत्वमेवच

रुद्राच्या कृपेने विष्णू आणि जिष्णू यांचा जन्म, आणि मंथनासाठी हरिने कूर्मरूप धारण करणं — हेही सांगितलं आहे.

संकर्षणस्य चोत्पत्तिः कौशिक्याश् च पुनर्भवः यदूनां चैव सम्भूतिर् यादवत्वं हरेः स्वयम्

संकर्षणाचा जन्म, कौशिकीचा पुन्हा जन्म, यदूंची उत्पत्ती आणि हरिने स्वतः यादव रूप धारण करणं — असंही सांगितलं आहे.

भोजराजस्य दौरात्म्यं मातुलस्य हरेर्विभोः बालभावे हरेः क्रीडा पुत्रार्थं शंकरार्चनम्

भोजराजाचा दुष्टपणा, जो हरिचा मामा होता, हरिचं बालपणीचं खेळणं, आणि पुत्रप्राप्तीसाठी शंकराची पूजा — हेही सांगितलं आहे.

नारस्य च तथोत्पत्तिः कपाले वैष्णवाद्धरात् भूभारनिग्रहार्थे तु रुद्रस्याराधनं हरेः

वैष्णव कपाळातून नराचा जन्म, आणि पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी हरिने रुद्राची पूजा करणं — असंही सांगितलं आहे.

वैन्येन पृथुना भूमेः पुरा दोहप्रवर्तनम् देवासुरे पुरा लब्धो भृगुशापश् च विष्णुना

पूर्वी वैण्य पृथुने पृथ्वीचं दुग्ध काढणं, देव-दानवांच्या युद्धात विष्णूला भृगुचा शाप मिळणं — हेही सांगितलं आहे.

कृष्णत्वे द्वारकायां तु निलयो माधवस्य तु लब्धो हिताय शापस्तु दुर्वासस्याननाद्धरेः

कृष्णावतारात माधवाचं द्वारकेत वास करणं, आणि हरिला दुर्वासांचा, त्याच्या कल्याणासाठी मिळालेला शाप — असंही सांगितलं आहे.

वृष्ण्यन्धकविनाशाय शापः पिण्डारवासिनाम् एरकस्य तथोत्पत्तिस् तोमरस्योद्भवस् तथा

वृष्णी आणि अंधकांच्या नाशासाठी मिळालेला शाप, एरकाचा जन्म आणि गदाचा उगम — हेही सांगितलं आहे.

एरकालाभतो ऽन्योन्यं विवादे वृष्णिविग्रहः लीलया चैव कृष्णेन स्वकुलस्य च संहृतिः

एरकाचं गवत मिळाल्यामुळे आपसात वाद, वृष्णींचं युद्ध, आणि कृष्णाने लीलेने आपल्या कुळाचा विनाश — असंही सांगितलं आहे.

एरकास्त्रबलेनैव गमनं स्वेच्छयैव तु ब्रह्मणश्चैव मोक्षस्य विज्ञानं तु सुविस्तरम्

एरका या गवताच्या सामर्थ्याने इच्छेनुसार हालचाल होते आणि ब्रह्म तसेच मुक्तीचं सखोल ज्ञान विस्ताराने सांगितलं जातं.

पुरान्धकाग्निदक्षाणां शक्रेभमृगरूपिणाम् मदनस्यादिदेवस्य ब्रह्मणश् चामरारिणाम्

पूर्वी अंधक, अग्नि, दक्ष, इंद्र, हत्ती, हरिण यांच्या रूपात प्रकटणारे, मदन हा आदिदेव, ब्रह्म आणि अमरांचा शत्रू यांचा उल्लेख केला आहे.

हलाहलस्य दैत्यस्य कृतावज्ञा पिनाकिना जालंधरवधश्चैव सुदर्शनसमुद्भवः

हलाहल या दैत्याचा, ज्याचा पिनाकधारी शिवाने अपमान केला; जलंधराचा वध आणि सुदर्शनाचा जन्म यांचाही समावेश आहे.

विष्णोर्वरायुधावाप्तिस् तथा रुद्रस्य चेष्टितम् तथान्यानि च रुद्रस्य चरितानि सहस्रशः

विष्णूने वरायुध मिळवणं, रुद्राची कृत्यं आणि अशा असंख्य रुद्राच्या चरित्रांचं वर्णन केलं आहे.

हरेः पितामहस्याथ शक्रस्य च महात्मनः प्रभावानुभवश्चैव शिवलोकस्य वर्णनम्

हरी, पितामह आणि महात्मा इंद्र यांची सामर्थ्यं व अनुभव, आणि शिवलोकाचं वर्णन केलं आहे.

भूमौ रुद्रस्य लोकं च पाताले हाटकेश्वरम् तपसां लक्षणं चैव द्विजानां वैभवं तथा

पृथ्वीवरील रुद्राचं लोक, पाताळातील हाटकेश्वर, तपस्येची लक्षणं आणि द्विजांचा वैभव यांचंही वर्णन आहे.

आधिक्यं सर्वमूर्तीनां लिङ्गमूर्तेर्विशेषतः लिङ्गे ऽस्मिन्नानुपूर्व्येण विस्तरेणानुकीर्त्यते

सर्व रूपांची, विशेषतः लिंगमूर्तीची श्रेष्ठता, येथे क्रमाने आणि विस्ताराने सांगितली आहे.

एतज्ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत्तु यः सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति

जो कोणी हे समजून पुराणाचा संक्षेप सांगतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि ब्रह्मलोकात पोहोचतो.

अलिङ्गो लिङ्गमूलं तु अव्यक्तं लिङ्गमुच्यते अलिङ्गः शिव इत्युक्तो लिङ्गं शैवमिति स्मृतम्

अव्यक्त हेच लिंगाचं मूळ मानलं जातं; अव्यक्त लिंग असं नाव पडलं. अव्यक्ताला शिव म्हणतात आणि लिंगाला शैव असं स्मरणात आहे.

प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिङ्गमुत्तमम् गन्धवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम्

जेव्हा श्रेष्ठ लिंगाला प्रधान आणि प्रकृती असं म्हटलं जातं, तेव्हा ते गंध, रंग, चव यांच्याशिवाय आणि शब्द, स्पर्श यांसारख्या गुणांशिवाय असतं.

अगुणं ध्रुवमक्षय्यम् अलिङ्गं शिवलक्षणम् गन्धवर्णरसैर्युक्तं शब्दस्पर्शादिलक्षणम्

गुणरहित, शाश्वत, अविनाशी, अव्यक्त हेच शिवाचं लक्षण आहे; आणि ज्या ठिकाणी गंध, रंग, चव, शब्द, स्पर्श आहेत, ते लिंगाचं लक्षण आहे.

जगद्योनिं महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विजोत्तमाः विग्रहो जगतां लिङ्गम् अलिङ्गाद् अभवत्स्वयम्

हे श्रेष्ठ द्विजांनो, जगाचा उगम, महान तत्त्व, स्थूल आणि सूक्ष्म रूप, जगाचा आकार, हे लिंग अव्यक्तातून आपोआप प्रकट झालं.

सप्तधाचाष्टधा चैव तथैकादशधा पुनः लिङ्गान्यलिङ्गस्य तथा मायया विततानि तु

सात, आठ आणि पुन्हा अकरा प्रकारे, अव्यक्ताच्या लिंगांची माया द्वारे विस्तारलेली आहेत.

तेभ्यः प्रधानदेवानां त्रयमासीच्छिवात्मकम् एकस्मात्त्रिष्वभूद्विश्वम् एकेन परिरक्षितम्

त्यांच्यातून प्रधान देवांमध्ये शिवस्वरूप तीन उत्पन्न झाले. एकाच्यापासून विश्व तिघांमध्ये निर्माण झालं आणि एकाने ते राखलं.

एकेनैव हृतं विश्वं व्याप्तं त्वेवं शिवेन तु अलिङ्गं चैव लिङ्गं च लिङ्गालिङ्गानि मूर्तयः

एकानेच हे विश्व संहारलं आणि शिवाने सर्वत्र व्यापलं. अव्यक्त आणि लिंग, लिंग-अव्यक्त ही सर्व रूपं आहेत.

यथावत्कथिताश्चैव तस्माद्ब्रह्म स्वयं जगत् अलिङ्गी भगवान् बीजी स एव परमेश्वरः

जसं सांगितलं तसं, ब्रह्माच स्वतः जग आहे. अव्यक्त भगवान हेच बीज; तोच सर्वोच्च ईश्वर आहे.

बीजं योनिश् च निर्बीजं निर्बीजो बीजमुच्यते बीजयोनिप्रधानानाम् आत्माख्या वर्तते त्विह

बीज, योनि आणि बीजरहित; बीजरहितालाच बीज म्हणतात. बीज, योनि आणि प्रधान यांच्यात आत्मा नावाने येथे वास करतो.

परमात्मा मुनिर्ब्रह्म नित्यबुद्धस्वभावतः विशुद्धो ऽयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते

परमात्मा, मुनि ब्रह्म, ज्याचा स्वभाव नेहमीच ज्ञानी आहे, तो शुद्ध आहे; तसेच रुद्र, ज्याला पुराणात शिव म्हणतात.