लिङ्गपुराणम्

कथं विमुक्तिर्विप्राणां तस्माद्दंष्ट्री महेश्वरः

म्हणून, महेश्वराने तो दात धारण केला नसता, तर ब्राह्मणांना मुक्ती कशी मिळाली असती?

नृसिंहेन हतः पूर्वं हिरण्याक्षाग्रजः श्रुतम् कथं निषूदितस्तेन हिरण्यकशिपुर्वद

पूर्वी नरसिंहाने हिरण्याक्षाचा मोठा भाऊ मारला, असे ऐकले आहे. मग हिरण्यकशिपू कसा मारला गेला, ते सांग.

हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्राद इति विश्रुतः धर्मज्ञः सत्यसम्पन्नस् तपस्वी चाभवत्सुधीः

हिरण्यकशिपूचा मुलगा प्रह्लाद म्हणून प्रसिद्ध झाला. तो धर्म जाणणारा, सत्यव्रती, तपस्वी आणि अत्यंत बुद्धिमान होता.

जन्मप्रभृति देवेशं पूजयामास चाव्ययम् सर्वज्ञं सर्वगं विष्णुं सर्वदेवभवोद्भवम्

त्याने जन्मापासूनच अविनाशी देवाधिदेव, सर्वज्ञ, सर्वत्र असणारा, सर्व देवांचा मूळ असलेला विष्णू याची भक्तीपूर्वक पूजा केली.

तमादिपुरुषं भक्त्या परब्रह्मस्वरूपिणम् ब्रह्मणो ऽधिपतिं सृष्टिस्थितिसंहारकारणम्

त्या आदिपुरुषाची — जो परब्रह्मस्वरूप आहे, ब्रह्माचा स्वामी आहे, सृष्टी, स्थिती आणि संहाराचा कारण आहे — त्याने भक्तीने पूजा केली.

सो ऽपि विष्णोस्तथाभूतं दृष्ट्वा पुत्रं समाहितम् नमो नारायणायेति गोविन्देति मुहुर्मुहुः

त्यानेही आपल्या मुलाला असा एकाग्र आणि शांत पाहून, पुन्हा पुन्हा 'नारायणाला नमस्कार!' 'गोविंदाला नमस्कार!' असे उच्चारले.

स्तुवन्तं प्राह देवारिः प्रदहन्निव पापधीः न मां जानासि दुर्बुद्धे सर्वदैत्यामरेश्वरम्

त्याला असे स्तुती करताना पाहून, देवांचा शत्रू, वाईट विचारांनी पेटून, म्हणाला: 'अरे मूर्खा, तुला माझी ओळख नाही. मी सर्व दैत्यांचा आणि देवांचा शाश्वत स्वामी आहे.'

प्रह्राद वीर दुष्पुत्र द्विजदेवार्तिकारणम् को विष्णुः पद्मजो वापि शक्रश् च वरुणो ऽथवा

'प्रह्लाद, अरे वाईट मुला, ब्राह्मण आणि देवांना त्रास देणारा! कोण हा विष्णू, किंवा कमळातून जन्मलेला, किंवा इंद्र, किंवा वरुण?'

वायुः सोमस्तथेशानः पावको मम यः समः मामेवार्चय भक्त्या च स्वल्पं नारायणं सदा

'वायू, सोम, ईशान, पावक — हे सगळे माझ्यासारखेच आहेत. तू फक्त मला भक्तीने पूज. नारायणाला नेहमी तुच्छ समज.'

प्रह्राद जीविते वाञ्छा तवैषा शृणु चास्ति चेत् श्रुत्वापि तस्य वचनं हिरण्यकशिपोः सुधीः

'प्रह्लाद, तुला जर जगायचं असेल, तर ऐक — जर तुला काही इच्छा असेल.' हिरण्यकशिपूचे हे शब्द ऐकूनही, तो ज्ञानी —

प्रह्रादः पूजयामास नमो नारायणेति च नमो नारायणायेति सर्वदैत्यकुमारकान्

प्रह्लादाने 'नारायणाला नमस्कार!' असे म्हणत पूजा चालू ठेवली आणि सर्व दैत्यकुमारांना देखील तसेच शिकवले.

अध्यापयामास च तां ब्रह्मविद्यां सुशोभनाम् दुर्लङ्घ्यां चात्मनो दृष्ट्वा शक्रादिभिर् अपि स्वयम्

त्याने स्वतः अनुभवलेली, इंद्रादिक देवांनाही जिंकता न येणारी, सुंदर अशी ब्रह्मविद्या त्या सर्वांना शिकवली.

पुत्रेण लङ्घितामाज्ञां हिरण्यः प्राह दानवान् एतं नानाविधैर्वध्यं दुष्पुत्रं हन्तुमर्हथ

मुलाने आपली आज्ञा मोडली हे पाहून, हिरण्यकशिपूने दानवांना सांगितले: 'हा वाईट मुलगा अनेक प्रकारे मारण्यास योग्य आहे, तुम्ही त्याला ठार करा.'

एवमुक्तास्तदा तेन दैत्येन सुदुरात्मना निजघ्नुर्देवदेवस्य भृत्यं प्रह्रादमव्ययम्

त्या दुष्ट दैत्याने असे सांगितल्यावर, देवांचा देव ज्याचा सेवक आहे, त्या अविनाशी प्रह्लादावर त्यांनी हल्ला केला.

तत्र तत्प्रतिकृतं तदा सुरैर् दैत्यराजतनयं द्विजोत्तमाः क्षीरवारिनिधिशायिनः प्रभोर् निष्फलं त्वथ बभूव तेजसा

त्या वेळी, दैत्यराजाच्या मुलावर देवांनी जे काही केले, ते सर्व क्षीरसागरात शयन करणाऱ्या प्रभूच्या तेजामुळे व्यर्थ ठरले.

तदाथ गर्वभिन्नस्य हिरण्यकशिपोः प्रभुः तत्रैवाविरभूद्धन्तुं नृसिंहाकृतिमास्थितः

तेव्हा हिरण्यकशिपूचा गर्व चुरडला गेला आणि तिथेच प्रभू नरसिंहाचे रूप घेऊन त्याला मारण्यासाठी प्रकट झाले.

जघान च सुतं प्रेक्ष्य पितरं दानवाधमम् बिभेद तत्क्षणादेव करजैर् निशितैः शतैः

त्याने आपल्या मुलाकडे पाहून त्या नीच दैत्याला ठार मारले आणि त्या क्षणीच शेकडो तीक्ष्ण नखांनी त्याला फाडून टाकले.

ततो निहत्य तं दैत्यं सबान्धवमघापहः पीडयामास दैत्येन्द्रं युगान्ताग्निरिवापरः

त्या पापांचा नाश करणाऱ्याने त्या दैत्याला आणि त्याच्या नातेवाईकांना ठार मारून, दैत्यराजाला युगाच्या शेवटी येणाऱ्या अग्नीप्रमाणे छळू लागला.

नादैस्तस्य नृसिंहस्य घोरैर्वित्रासितं जगत् आ ब्रह्मभुवनाद् विप्राः प्रचचाल च सुव्रताः

त्या नरसिंहाच्या भयंकर गर्जनांनी सगळं जग घाबरलं; अगदी ब्रह्मलोकापर्यंत, हे ऋषीजन, सर्व स्थिरवृत्ती असलेले थरथरू लागले.

दृष्ट्वा सुरासुरमहोरगसिद्धसाध्यास् तस्मिन् क्षणे हरिविरिञ्चिमुखा नृसिंहम् धैर्यं बलं च समवाप्य ययुर्विसृज्य आ दिङ्मुखान्तम् असुरक्षणतत्पराश् च

हे पाहून, त्या क्षणी, हरि आणि ब्रह्मा यांच्या पुढाकाराने, देव, असुर, महाग्राह, सिद्ध, साध्य — सर्वांनी धैर्य आणि बळ मिळवून, सर्व दिशांना असुरांचे रक्षण करण्यासाठी निघून गेले.

ततस्तैर्गतैः सैष देवो नृसिंहः सहस्राकृतिः सर्वपात् सर्वबाहुः सहस्रेक्षणः सोमसूर्याग्निनेत्रस् तदा संस्थितः सर्वमावृत्य मायी

त्यांच्या जाण्यानंतर, तो नरसिंह देव, हजारो रूपांचा, सर्वत्र व्यापणारा, हजारो हातांचा, हजारो डोळ्यांचा, चंद्र, सूर्य आणि अग्नी ज्याचे नेत्र आहेत, असा सर्वत्र पसरलेला, मायाधीश तिथे उभा राहिला.

तं तुष्टुवुः सुरश्रेष्ठा लोका लोकाचले स्थिताः सब्रह्मकाः ससाध्याश् च सयमाः समरुद्गणाः

लोकांत आणि पर्वतांवर स्थिरावलेले श्रेष्ठ देव, ब्रह्मा, साध्य, यम आणि मरुतगणांसह, त्याची स्तुती करू लागले.

परात्परतरं ब्रह्म तत्त्वात् तत्त्वतमं भवान् ज्योतिषां तु परं ज्योतिः परमात्मा जगन्मयः

'तू सर्वश्रेष्ठ ब्रह्माहूनही श्रेष्ठ, सर्व तत्त्वांहूनही श्रेष्ठ तत्त्व आहेस; तू सर्व प्रकाशांपैकी सर्वोच्च प्रकाश, परमात्मा, आणि संपूर्ण विश्वात व्यापलेला आहेस.'

स्थूलं सूक्ष्मं सुसूक्ष्मं च शब्दब्रह्ममयः शुभः वागतीतो निरालंबो निर्द्वन्द्वो निरुपप्लवः

स्थूल, सूक्ष्म आणि अगदी सूक्ष्म असा, शब्दब्रह्मरूप, शुभ, वाणीच्या पलीकडचा, कोणत्याही आधाराविना, द्वैताच्या पलीकडचा आणि कुठलाही व्यत्यय नसलेला तूच आहेस.

यज्ञभुग्यज्ञमूर्तिस्त्वं यज्ञिनां फलदः प्रभुः भवान्मत्स्याकृतिः कौर्मम् आस्थाय जगति स्थितः

तू यज्ञाचा भोक्ता, यज्ञस्वरूप, यज्ञ करणाऱ्यांना फळ देणारा प्रभू आहेस; मत्स्य आणि कूर्म या रूपांत जगात स्थिर राहिलास.

वाराहीं चैव तां सैंहीम् आस्थायेहव्यवस्थितः देवानां देवरक्षार्थं निहत्य दितिजेश्वरम्

वराह आणि सिंह या रूपांत राहून, देवांची रक्षा करण्यासाठी तू दैत्यांचा राजा मारला आहेस.

द्विजशापच्छलेनैवम् अवतीर्णो ऽसि लीलया न दृष्टं यत्त्वदन्यं हि भवान् सर्वं चराचरम्

ब्राह्मणाच्या शापाचा बहाणा करून, तू सहजपणे अवतार घेतलास; कारण तुझ्याशिवाय दुसरे काहीच नाही, सर्व चराचर तूच आहेस.

भवान्विष्णुर्भवान् रुद्रो भवानेव पितामहः भवानादिर्भवानन्तो भवानेव वयं विभो

तू विष्णू आहेस, तू रुद्र आहेस, तूच पितामह आहेस; तू आरंभ आहेस, तूच अंत आहेस, आणि प्रभो, आम्हीही तूच आहोत.

भवानेव जगत्सर्वं प्रलापेन किमीश्वर मायया बहुधा संस्थम् अद्वितीयमयं प्रभो

तूच हे सर्व जग आहेस; आणखी बोलण्याचा काय उपयोग, प्रभो? तुझ्या मायेमुळे तू अनेक रूपांत दिसतोस, पण प्रत्यक्षात अद्वितीय स्वरूप तूच आहेस.