लिङ्गपुराणम्

तस्य शृङ्गं महेशस्य भूषणत्वं कथं गतम् एतत्सर्वं विशेषेण सूत वक्तुमिहार्हसि

त्याच्या दाताचं महेशाच्या अलंकारात रूपांतर कसं झालं? सूत, हे सर्व तू इथे सविस्तर सांगावंस.

हिरण्यकशिपोर्भ्राता हिरण्याक्ष इति स्मृतः पुरान्धकासुरेशस्य पिता कालान्तकोपमः

हिरण्यकशिपूचा भाऊ हिरण्याक्ष म्हणून ओळखला जातो, आणि तो अंधक असुरांचा राजा, याचा वडील होता, जो काळासारखा भयंकर होता.

देवाञ्जित्वाथ दैत्येन्द्रो बद्ध्वा च धरणीमिमाम् नीत्वा रसातलं चक्रे वन्दीम् इन्दीवरप्रभाम्

देवतांना जिंकून, त्या असुरराजाने पृथ्वीला बांधून खाली पाताळात नेलं आणि निळ्या कमळासारखी तेजस्वी असलेली पृथ्वी त्याने बंदी केली.

ततः सब्रह्मका देवाः परिम्लानमुखश्रियः बाधितास्ताडिता बद्ध्वा हिरण्याक्षेण तेन वै

मग ब्रह्मासह सर्व देवतांचे चेहरे मलूल झाले, कारण हिरण्याक्षाने त्यांना त्रास दिला, मारहाण केली आणि बांधून टाकलं.

बलिना दैत्यमुख्येन क्रूरेण सुदुरात्मना प्रणम्य शिरसा विष्णुं दैत्यकोटिविमर्दनम्

त्या बलाढ्य, क्रूर आणि दुष्ट असुरप्रमुखामुळे, सर्व देवांनी आपली माने वाकवून, कोट्यवधी असुरांचा संहार करणाऱ्या विष्णूला वंदन केलं.

सर्वे विज्ञापयामासुर् धरणीबन्धनं हरेः श्रुत्वैतद्भगवान् विष्णुर् धरणीबन्धनं हरिः

सर्वांनी मिळून पृथ्वीच्या बंधनाबद्दल विष्णूला विनंती केली; हे ऐकून भगवान विष्णूंनी पृथ्वीच्या बंदिस्त अवस्थेची बातमी घेतली.

भूत्वा यज्ञवराहो ऽसौ यथा लिङ्गोद्भवे तथा दैत्यैश् च सार्धं दैत्येन्द्रं हिरण्याक्षं महाबलम्

तेव्हा त्यांनी यज्ञातील वराहाचं रूप घेतलं, जसं लिंगोद्भवाच्या वेळी केलं होतं, आणि असुरांसह त्या बलाढ्य हिरण्याक्ष असुरराजाशी सामना केला.

दंष्ट्राग्रकोट्या हत्वैनं रेजे दैत्यान्तकृत्प्रभुः कल्पादिषु यथापूर्वं प्रविश्य च रसातलम्

आपल्या दाताच्या टोकाने त्याला ठार मारलं; असुरांचा संहार करणारा तो प्रभू तेजाने उजळला आणि पूर्वीप्रमाणे कल्पाच्या सुरुवातीला पाताळात गेला.

आनीय वसुधां देवीम् अङ्कस्थामकरोद्बहिः ततस् तुष्टाव देवेशं देवदेवः पितामहः

त्यांनी पृथ्वीदेवीला वर आणून आपल्या मांडीवर बसवलं, आणि मग देवांचा देव, पितामह, त्या प्रभूचं स्तुती करू लागला.

शक्राद्यैः सहितो भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा शाश्वताय वराहाय दंष्ट्रिणे दण्डिने नमः

इंद्र व इतरांसह, आनंदाने गदगदलेल्या आवाजात, त्यांनी शाश्वत वराह, दात असलेला, दंडधारी याला वंदन केलं.

नारायणाय सर्वाय ब्रह्मणे परमात्मने कर्त्रे धर्त्रे धरायास्तु हर्त्रे देवारिणां स्वयम् कर्त्रे नेत्रे सुरेन्द्राणां शास्त्रे च सकलस्य च

नारायण, सर्वांचा, ब्रह्मा, परात्मा, सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता, पृथ्वी उचलणारा, देवशत्रूंचा नाश करणारा, देवांचा स्वामी, सर्व शास्त्रांचा कर्ता, यांना नमस्कार.

त्वमष्टमूर्तिस्त्वमनन्तमूर्तिस् त्वमादिदेवस्त्वमनन्तवेदितः त्वया कृतं सर्वमिदं प्रसीद सुरेश लोकेश वराह विष्णो

तू अष्टमूर्ती, तू अनंत रूपांचा, तू आदिदेव, अनंतांनी ओळखलेला, हे सर्व तुझ्यामुळेच घडलं आहे—हे सुरेश, लोकनाथ, वराह, विष्णू, प्रसन्न हो.

तथैकदंष्ट्राग्रमुखाग्रकोटिभागैकभागार्धतमेन विष्णो हताः क्षणात् कामद दैत्यमुख्याः स्वदंष्ट्रकोट्या सह पुत्रभृत्यैः

एकाच दाताच्या तोंडाच्या टोकाच्या अगदी लहान भागाने, क्षणात, कामना पूर्ण करणाऱ्या विष्णू, तू असुरप्रमुख, त्यांचे पुत्र व सेवक यांना ठार केलेस.

त्वयोद्धृता देव धरा धरेश धराधराकार धृताग्रदंष्ट्रे धराधरैः सर्वजनैः समुद्रैः सुरासुरैः सेवितचन्द्रवक्त्र

हे धरेश्वर, तुझ्या दातावर पर्वत धरून, सर्व लोक, समुद्र, देव व असुर तुझ्या चंद्रासारख्या मुखाची सेवा करत, तुझ्यामुळेच पृथ्वी उचलली गेली.

त्वयैव देवेश विभो कृतश् च जयः सुराणामसुरेश्वराणाम् अहो प्रदत्तस्तु वरः प्रसीद वाग्देवता वारिजसंभवाय

हे देवेश, हे विभु, तुझ्यामुळेच देवांना असुरराजांवर विजय मिळाला; आणि वरही दिला गेला—कमळातून जन्मलेल्या वाणीदेवीवर कृपा कर.

निहिता रसातलगता वसुंधरा तव पृष्ठतः सकलतारकादयः

पृथ्वी, पाताळात ठेवलेली, तुझ्या मागे ठेवली गेली, सर्व तारे व इतरांसह.

जगतां हिताय भवता वसुंधरा भगवन् रसातलपुटं गता तदा अबलोद्धृता च भगवंस्तवैव सकलं त्वयैव हि धृतं जगद्गुरो

जगाच्या हितासाठी, भगवंत, तू पृथ्वीला पाताळात नेलीस आणि मग, प्रभु, तुच तिला वर उचललीस; खरंच, जगगुरु, सर्व काही तुझ्यामुळेच धरून आहे.

इति वाक्पतिर्बहुविधैस्तवार्चनैः प्रणिपत्य विष्णुममरैः प्रजापतिः विविधान्वरान् हरिमुखात्तु लब्धवान् हरिनाभिवारिजदेहभृत् स्वयम्

म्हणून वाणीचा स्वामी, अमरांसह विष्णूची अनेक प्रकारे स्तुती करून, नमस्कार करून, प्रजापतीने हरि — ज्याच्या नाभीतून कमळ उमलले आहे — त्याच्या कृपेने विविध वर मिळवले.

अथ तामुद्धृतां तेन धरां देवा मुनीश्वराः मूर्ध्न्यारोप्य नमश्चक्रुश् चक्रिणः संनिधौ तदा

मग देव आणि मोठे ऋषी, त्या पृथ्वीला उचलून, आपल्या डोक्यावर ठेवून, चक्रधारी विष्णूच्या उपस्थितीत आदराने वाकले.

अनेनैव वराहेण चोद्धृतासि वरप्रदे कृष्णेनाक्लिष्टकार्येण शतहस्तेन विष्णुना

हे वर देणाऱ्या देवी, या वराहानेच, कृष्णाने — ज्याचे सर्व कार्य सहज आहे, आणि ज्याला शंभर हात आहेत — तुझा उध्दार केला.

धरणि त्वं महाभोगे भूमिस्त्वं धेनुरव्यये लोकानां धारिणी त्वं हि मृत्तिके हर पातकम्

हे पृथ्वी, तू मोठ्या रूपाची आहेस, तूच भूमी आहेस, अक्षय गाय आहेस, सर्व लोकांची आधार आहेस. हे माती, आमचे पाप दूर कर.

मनसा कर्मणा वाचा वरदे वारिजेक्षणे त्वया हतेन पापेन जीवामस्त्वत्प्रसादतः

हे वर देणारी, कमळासारख्या डोळ्यांची देवी, मनाने, कर्माने आणि वाणीने, तुझ्या कृपेने पाप नष्ट झाल्यामुळे आम्ही जगतो.

इत्युक्ता सा तदा देवी धरा देवैर् अथाब्रवीत् वराहदंष्ट्राभिन्नायां धरायां मृत्तिकां द्विजाः

अशा प्रकारे देवांनी विचारल्यावर, त्या वेळी पृथ्वी देवीने सांगितले — वराहाच्या दातांनी भेदलेल्या पृथ्वीतील मातीबद्दल.

मन्त्रेणानेन यो बिभ्रत् मूर्ध्नि पापात्प्रमुच्यते आयुष्मान् बलवान् धन्यः पुत्रपौत्रसमन्वितः

जो कोणी हा मंत्र म्हणून ती माती डोक्यावर धारण करतो, तो पापातून मुक्त होतो, दीर्घायुषी, बलवान, भाग्यवान आणि मुलाबाळांसह सुखी होतो.

क्रमाद्भुवि दिवं प्राप्य कर्मान्ते मोदते सुरैः अथ देवे गते त्यक्त्वा वराहे क्षीरसागरम्

क्रमाने, पृथ्वीवर स्वर्ग मिळवून, कर्माच्या शेवटी तो देवांसोबत आनंद करतो. मग देवाने वराह रूप सोडून क्षीरसागरात प्रवेश केला.

वाराहरूपमनघं चचाल च धरा पुनः तस्य दंष्ट्राभराक्रान्ता देवदेवस्य धीमतः

पापरहित वराह रूपातील देवदेवतांचा स्वामी, ज्याच्या दातांच्या भाराने छाती दाबली गेली, त्यावेळी पृथ्वी पुन्हा हलली.

यदृच्छया भवः पश्यन् जगाम जगदीश्वरः दंष्ट्रां जग्राह दृष्ट्वा तां भूषणार्थमथात्मनः

योगायोगाने, भव — जगाचा स्वामी — हे पाहून, स्वतःच्या अलंकारासाठी त्या दाताला उचलला.

दधार च महादेवः कूर्चान्ते वै महोरसि देवाश् च तुष्टुवुः सेन्द्रा देवदेवस्य वैभवम्

मग महादेवाने तो दात आपल्या जटांच्या टोकाशी, मोठ्या छातीवर धारण केला. आणि देवांनी, इंद्रासह, देवाधिदेवाच्या वैभवाची स्तुती केली.

धरा प्रतिष्ठिता ह्येवं देवदेवेन लीलया भूतानां संप्लवे चापि विष्णोश्चैव कलेवरम्

अशा प्रकारे, देवाधिदेवाने खेळातच पृथ्वी स्थिर केली, जीवांच्या प्रलयात आणि विष्णूच्या देहातही.