लिङ्गपुराणम्

पश्य पुण्यानि लिङ्गानि सर्वकामप्रदानि तु एवमेतानि पुण्यानि मन्निवासानि पार्वति

हे पुण्यदायी लिंगे पाहा, जी सर्व इच्छा पूर्ण करतात. पार्वती, हीच माझी पवित्र निवासस्थाने आहेत.

कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं चान्यदिदं शृणु चतुःक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्

मी माझ्या क्षेत्रातील ही रहस्ये सांगितली. आता आणखी एक गुपित ऐक, हे क्षेत्र चारही दिशांना चार क्रोशांपर्यंत पसरले आहे.

योजनं विद्धि चार्वङ्गि मृत्युकाले ऽमृतप्रदम् महालयगिरिस्थं मां केदारे च व्यवस्थितम्

हे सुंदर अंग असलेल्या, हे क्षेत्र एक योजन आहे. मृत्यूसमयी येथे अमरत्व मिळते. मी महालय पर्वतावर आणि केदारातही वास करतो.

गणत्वं लभते दृष्ट्वा ह्य् अस्मिन्मोक्षो ह्यवाप्यते गाणपत्यं लभेद्यस्माद् यतः सा मुक्तिरुत्तमा

या लिंगाचे दर्शन केल्यावर गणपद मिळते आणि येथेच मुक्ती मिळते. यामुळे गाणपत्य पद प्राप्त होते, कारण तीच श्रेष्ठ मुक्ती आहे.

ततो महालयात् तस्मात् केदारान्मध्यमादपि स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रम् अविमुक्तं वरानने

महालय, केदार आणि मध्यमा या तिघांमध्ये, हेच क्षेत्र 'अविमुक्त' म्हणून सर्वात पुण्यवान मानले जाते, हे सुंदर मुख असलेल्या.

केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं चैव महालयम् मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं त्विदम्

केदार, मध्यमा क्षेत्र आणि महालय हे माझी पृथ्वीवरील पवित्र स्थाने आहेत. पण त्यातही हेच क्षेत्र सर्वात श्रेष्ठ आहे.

यतः सृष्टास्त्विमे लोकास् ततः क्षेत्रमिदं शुभम् कदाचिन्न मया मुक्तम् अविमुक्तं ततो ऽभवत्

या क्षेत्रातूनच सर्व लोकांची निर्मिती झाली, म्हणून हे क्षेत्र शुभ आहे. मी कधीही हे सोडले नाही, म्हणून याला 'अविमुक्त' म्हणतात.

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं मम दृष्ट्वेह मानवः सद्यः पापविनिर्मुक्तः पशुपाशैर्विमुच्यते

या ठिकाणी 'अविमुक्तेश्वर' नावाचे माझे लिंग पाहिल्यावर मनुष्य लगेच पापमुक्त होतो आणि संसाराच्या बंधनातून सुटतो.

शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम् हिरण्यगर्भम् ईशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम्

शैलेश, संगमेश, स्वर्लीन, मध्यमेेश्वर, हिरण्यगर्भ, ईशान, गोप्रेक्षा आणि वृषभध्वज—

उपशान्तं शिवं चैव ज्येष्ठस्थाननिवासिनम् शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जम्बुकेश्वरम्

उपशांत, शिव, ज्येष्ठ स्थानाचा निवासी, प्रसिद्ध शुक्रेश्वर, व्याघ्रेश आणि जांभूकेश्वर—

दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःखसागरे एवम् उक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत्

या सर्वांचे दर्शन घेतल्यावर मनुष्य पुन्हा संसाराच्या दुःखाच्या सागरात जन्म घेत नाही. असे सांगून महादेवाने सर्व दिशांना पाहिले.

विलोक्य संस्थिते पश्चाद् देवदेवे महेश्वरे अकस्मादभवत्सर्वः स देशोज्ज्वलितो यथा

देवांच्या देवते महेश्वर तिथे स्थिर झाल्यावर, अचानक ते सगळं स्थान जणू काही तेजानं उजळून निघालं.

ततः पाशुपताः सिद्धा भस्माभ्यङ्गसितप्रभाः माहेश्वरा महात्मानस् तथा वै नियतव्रताः

मग पाशुपत मार्गाचे सिद्ध, अंगावर भस्म लावलेले, महेश्वराचे महान भक्त आणि निश्चयाने व्रत पाळणारे तिथे प्रकट झाले.

बहवः शतशो ऽभ्येत्य नमश्चक्रुर्महेश्वरम् पुनर्निरीक्ष्य योगेशं ध्यानयोगं च कृत्स्नशः

शेकडो भक्त तिथे येऊन महेश्वराला वंदन करू लागले आणि पुन्हा योगेश्वराकडे, ध्यानात मग्न असलेल्या प्रभूकडे, एकटक पाहू लागले.

तस्थुरात्मानमास्थाय लीयमाना इवेश्वरे स्थितानां स तदा तेषां देवदेव उमापतिः

ते सर्व आपापल्या आत्म्यात स्थिर राहून, जणू ईश्वरात विलीन होत आहेत असे भासत होते; आणि त्या वेळी देवांचा देव, उमा-पती, त्यांच्या मध्ये उपस्थित होता.

स बिभ्रत्परमां मूर्तिं बभूव पुरुषः प्रभुः कृत्स्नं जगदिहैकस्थं कर्तुम् अन्त इव स्थितः

तो परमेश्वर, परम रूप धारण करून, जणू साऱ्या जगाला आपल्या मध्ये सामावून घेण्यासाठी एकटा उभा राहिला.

तस्य तां परमां मूर्तिम् आस्थितस्य जगत्प्रभोः न शशाक पुनर्द्रष्टुं हृष्टरोमा गिरीन्द्रजा

जगाचा स्वामी त्या परम रूपात प्रकट झाला तेव्हा, पर्वतराजकन्या, आनंदाने रोमांचित होऊन, त्याच्याकडे पुन्हा पाहू शकली नाही.

ततस्त्वदृष्टमाकारं बुद्ध्वा सा प्रकृतिस्थितम् प्रकृतेर्मूर्तिमास्थाय योगेन परमेश्वरी

मग, तो रूप तुला दिसले नाही हे जाणून, आणि आपल्या मूळ स्वरूपात स्थिर राहून, परमेश्वरी योगाच्या सामर्थ्याने प्रकृतीचे रूप धारण करते.

तं शशाक पुनर्द्रष्टुं हरस्य च महात्मनः ततस्ते लयमाधाय योगिनः पुरुषस्य तु

तेव्हा ती पुन्हा त्या महात्मा हरासह त्याला पाहू शकली; आणि योगीजनांनी विलय साधून त्या पुरुषाला अनुभवलं.

विविशुर्हृदयं सर्वे दग्धसंसारबीजिनः पञ्चाक्षरस्य वै बीजं संस्मरन्तः सुशोभनम्

संसाराच्या बीजांचा नाश झाल्यावर, सर्वांनी सुंदरपणे पंचाक्षरी मंत्र आठवत, हृदयात प्रवेश केला.

सर्वपापहरं दिव्यं पुरा चैव प्रकाशितम् नीललोहितमूर्तिस्थं पुनश्चक्रे वपुः शुभम्

सर्व पापांचा नाश करणारे, पूर्वी प्रकट झालेले ते दिव्य रूप, पुन्हा निळ्या-तांबड्या रंगाच्या शुभ देहात प्रकट झाले.

तं दृष्ट्वा शैलजा प्राह हृष्टसर्वतनूरुहा स्तुवती चरणौ नत्वा क इमे भगवन्निति

त्याला पाहून, पर्वतराजकन्या संपूर्ण अंग रोमांचित होऊन, त्याचे स्तवन करून, पायांवर वाकून, 'भगवन्, हे कोण आहेत?' असे विचारते.

तामुवाच सुरश्रेष्ठस् तदा देवीं गिरीन्द्रजाम् मदीयं व्रतमाश्रित्य भक्तिमद्भिर् द्विजोत्तमैः

तेव्हा देवांचा श्रेष्ठ, पर्वतराजकन्येला म्हणाला, 'माझ्या व्रताचे पालन करून, हे भक्तिपूर्ण आणि श्रेष्ठ द्विज येथे आले आहेत.'

यैर्यैर्योगा इहाभ्यस्तास् तेषाम् एकेन जन्मना क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन भक्त्या च मम भामिनि

'त्यांनी येथे जे योग साधले, त्या एका जन्मात, या पवित्र क्षेत्राच्या प्रभावाने आणि माझ्या भक्तीने, हे साध्य झाले, हे सुंदरि.'

अनुग्रहो मया ह्येवं क्रियते मूर्तितः स्वयम् तस्माद् एतन् महत् क्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेवितं तथा

'माझ्या स्वतःच्या रूपातून मी कृपा करतो; म्हणूनच हे महान क्षेत्र, ब्रह्मा आणि इतरांनी पूजले जाते.'

श्रुतिमद्भिश् च विप्रेन्द्रैः संसिद्धैश् च तपस्विभिः प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम्

'विद्यावान ब्राह्मण, सिद्ध तपस्वी, प्रत्येक महिन्यात अष्टमी आणि चतुर्दशीला येथे पूजा करतात.'

उभयोः पक्षयोर्देवि वाराणस्यामुपास्यते शशिभानूपरागे च कार्तिक्यां च विशेषतः

'दोन्ही पक्षांत, हे देवी, वाराणसीमध्ये पूजा होते, विशेषतः चंद्रसूर्यग्रहण आणि कार्तिक महिन्यात.'

सर्वपर्वसु पुण्येषु विषुवेष्वयनेषु च पृथिव्यां सर्वतीर्थानि वाराणस्यां तु जाह्नवीम्

'सर्व पवित्र सण, विषुव, अयन यावेळी, पृथ्वीवरील सर्व तीर्थक्षेत्रे वाराणसीतच आहेत, आणि तिथली जाह्नवी—'

उत्तरप्रवहां पुण्यां मम मौलिविनिःसृताम् पितुस्ते गिरिराजस्य शुभां हिमवतः सुताम्

'ती उत्तरवाहिनी, पवित्र नदी, माझ्या जटेतून वाहणारी, आणि तुझ्या वडिलांची, हे हिमालयकन्ये, शुभ हिमालयाची कन्या आहे.'