लिङ्गपुराणम्

स्थापितं ब्रह्मणा चापि संगमे लिङ्गमुत्तमम् संगमेश्वरम् इत्येवं ख्यातं जगति दृश्यताम्

ब्रह्मदेवांनी संगमावर हे उत्तम लिंग स्थापित केलं. ते जगात संगमेश्वर म्हणून ओळखलं जातं, त्याचं दर्शन करावं.

संगमे देवनद्या हि यः स्नात्वा मनुजः शुचिः अर्चयेत् संगमेश्वरं तस्य जन्मभयं कुतः

जो मनुष्य या दिव्य नद्यांच्या संगमावर स्नान करून, संगमेश्वराची पूजा करतो, त्याला पुन्हा जन्माची भीती राहत नाही.

इदं मन्ये महाक्षेत्रं निवासो योगिनां परम् क्षेत्रमध्ये च यत्राहं स्वयं भूत्वाग्रमास्थितः

हे क्षेत्र मला महान वाटतं, योग्यांचं श्रेष्ठ निवासस्थान आहे. या क्षेत्राच्या मध्यभागी मी स्वतः सर्वोच्च स्थान घेतलं आहे.

मध्यमेश्वरमित्येवं ख्यातः सर्वसुरासुरैः सिद्धानां स्थानमेतद्धि मदीयव्रतधारिणाम्

सर्व देव-दानव आणि सिद्ध लोक या ठिकाणाला 'मध्यमेेश्वर' म्हणून ओळखतात. माझ्या व्रताचे पालन करणाऱ्यांसाठी हेच खरे निवासस्थान आहे.

योगिनां मोक्षलिप्सूनां ज्ञानयोगरतात्मनाम् दृष्ट्वैनं मध्यमेशानं जन्म प्रति न शोचति

जे योगी मुक्तीची इच्छा करतात आणि ज्यांचे मन ज्ञानयोगात रमते, ते या मध्यमेेशानाचे दर्शन घेतल्यावर जन्माबद्दल दुःखी होत नाहीत.

स्थापितं लिङ्गमेतत्तु शुक्रेण भृगुसूनुना नाम्ना शुक्रेश्वरं नाम सर्वसिद्धामरार्चितम्

हे लिंग भृगुचा पुत्र शुक्र यांनी स्थापले आहे. याला 'शुक्रेश्वर' असे नाव आहे आणि सर्व सिद्ध व अमर लोक याची पूजा करतात.

दृष्ट्वैनं नियतः सद्यो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः मृतश् च न पुनर्जन्तुः संसारी तु भवेन्नरः

जो कोणी नियमाने या लिंगाचे दर्शन करतो, तो लगेच सर्व पापांपासून मुक्त होतो. मृत्यूनंतर तो पुन्हा संसारात अडकत नाही.

पुरा जम्बूकरूपेण असुरो देवकण्टकः ब्रह्मणो हि वरं लब्ध्वा गोमायुर्बन्धशङ्कितः

पूर्वी देवकंटक नावाचा असुर जांभूळाच्या रूपात आला होता. ब्रह्मदेवाकडून वर मिळवून, गोमायूला बंधनाची भीती वाटत होती.

निहतो हिमवत्पुत्रि जम्बूकेशस्ततो ह्यहम् अद्यापि जगति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

मी हिमवानची कन्या, जांभूकेशाच्या रूपात त्या असुराचा वध केला. म्हणून आजही जगात मी देव-दानवांकडून पूजली जाते आणि प्रसिद्ध आहे.

दृष्ट्वैनमपि देवेशं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ग्रहैः शुक्रपुरोगैश् च एतानि स्थापितानि ह

या देवेश्वराचे दर्शन घेतल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात. शुक्र आणि इतर ग्रहांनी ही स्थाने स्थापली आहेत.

पश्य पुण्यानि लिङ्गानि सर्वकामप्रदानि तु एवमेतानि पुण्यानि मन्निवासानि पार्वति

हे पुण्यदायी लिंगे पाहा, जी सर्व इच्छा पूर्ण करतात. पार्वती, हीच माझी पवित्र निवासस्थाने आहेत.

कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं चान्यदिदं शृणु चतुःक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्

मी माझ्या क्षेत्रातील ही रहस्ये सांगितली. आता आणखी एक गुपित ऐक, हे क्षेत्र चारही दिशांना चार क्रोशांपर्यंत पसरले आहे.

योजनं विद्धि चार्वङ्गि मृत्युकाले ऽमृतप्रदम् महालयगिरिस्थं मां केदारे च व्यवस्थितम्

हे सुंदर अंग असलेल्या, हे क्षेत्र एक योजन आहे. मृत्यूसमयी येथे अमरत्व मिळते. मी महालय पर्वतावर आणि केदारातही वास करतो.

गणत्वं लभते दृष्ट्वा ह्य् अस्मिन्मोक्षो ह्यवाप्यते गाणपत्यं लभेद्यस्माद् यतः सा मुक्तिरुत्तमा

या लिंगाचे दर्शन केल्यावर गणपद मिळते आणि येथेच मुक्ती मिळते. यामुळे गाणपत्य पद प्राप्त होते, कारण तीच श्रेष्ठ मुक्ती आहे.

ततो महालयात् तस्मात् केदारान्मध्यमादपि स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रम् अविमुक्तं वरानने

महालय, केदार आणि मध्यमा या तिघांमध्ये, हेच क्षेत्र 'अविमुक्त' म्हणून सर्वात पुण्यवान मानले जाते, हे सुंदर मुख असलेल्या.

केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं चैव महालयम् मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं त्विदम्

केदार, मध्यमा क्षेत्र आणि महालय हे माझी पृथ्वीवरील पवित्र स्थाने आहेत. पण त्यातही हेच क्षेत्र सर्वात श्रेष्ठ आहे.

यतः सृष्टास्त्विमे लोकास् ततः क्षेत्रमिदं शुभम् कदाचिन्न मया मुक्तम् अविमुक्तं ततो ऽभवत्

या क्षेत्रातूनच सर्व लोकांची निर्मिती झाली, म्हणून हे क्षेत्र शुभ आहे. मी कधीही हे सोडले नाही, म्हणून याला 'अविमुक्त' म्हणतात.

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं मम दृष्ट्वेह मानवः सद्यः पापविनिर्मुक्तः पशुपाशैर्विमुच्यते

या ठिकाणी 'अविमुक्तेश्वर' नावाचे माझे लिंग पाहिल्यावर मनुष्य लगेच पापमुक्त होतो आणि संसाराच्या बंधनातून सुटतो.

शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम् हिरण्यगर्भम् ईशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम्

शैलेश, संगमेश, स्वर्लीन, मध्यमेेश्वर, हिरण्यगर्भ, ईशान, गोप्रेक्षा आणि वृषभध्वज—

उपशान्तं शिवं चैव ज्येष्ठस्थाननिवासिनम् शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जम्बुकेश्वरम्

उपशांत, शिव, ज्येष्ठ स्थानाचा निवासी, प्रसिद्ध शुक्रेश्वर, व्याघ्रेश आणि जांभूकेश्वर—

दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःखसागरे एवम् उक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत्

या सर्वांचे दर्शन घेतल्यावर मनुष्य पुन्हा संसाराच्या दुःखाच्या सागरात जन्म घेत नाही. असे सांगून महादेवाने सर्व दिशांना पाहिले.

विलोक्य संस्थिते पश्चाद् देवदेवे महेश्वरे अकस्मादभवत्सर्वः स देशोज्ज्वलितो यथा

देवांच्या देवते महेश्वर तिथे स्थिर झाल्यावर, अचानक ते सगळं स्थान जणू काही तेजानं उजळून निघालं.

ततः पाशुपताः सिद्धा भस्माभ्यङ्गसितप्रभाः माहेश्वरा महात्मानस् तथा वै नियतव्रताः

मग पाशुपत मार्गाचे सिद्ध, अंगावर भस्म लावलेले, महेश्वराचे महान भक्त आणि निश्चयाने व्रत पाळणारे तिथे प्रकट झाले.

बहवः शतशो ऽभ्येत्य नमश्चक्रुर्महेश्वरम् पुनर्निरीक्ष्य योगेशं ध्यानयोगं च कृत्स्नशः

शेकडो भक्त तिथे येऊन महेश्वराला वंदन करू लागले आणि पुन्हा योगेश्वराकडे, ध्यानात मग्न असलेल्या प्रभूकडे, एकटक पाहू लागले.

तस्थुरात्मानमास्थाय लीयमाना इवेश्वरे स्थितानां स तदा तेषां देवदेव उमापतिः

ते सर्व आपापल्या आत्म्यात स्थिर राहून, जणू ईश्वरात विलीन होत आहेत असे भासत होते; आणि त्या वेळी देवांचा देव, उमा-पती, त्यांच्या मध्ये उपस्थित होता.

स बिभ्रत्परमां मूर्तिं बभूव पुरुषः प्रभुः कृत्स्नं जगदिहैकस्थं कर्तुम् अन्त इव स्थितः

तो परमेश्वर, परम रूप धारण करून, जणू साऱ्या जगाला आपल्या मध्ये सामावून घेण्यासाठी एकटा उभा राहिला.

तस्य तां परमां मूर्तिम् आस्थितस्य जगत्प्रभोः न शशाक पुनर्द्रष्टुं हृष्टरोमा गिरीन्द्रजा

जगाचा स्वामी त्या परम रूपात प्रकट झाला तेव्हा, पर्वतराजकन्या, आनंदाने रोमांचित होऊन, त्याच्याकडे पुन्हा पाहू शकली नाही.

ततस्त्वदृष्टमाकारं बुद्ध्वा सा प्रकृतिस्थितम् प्रकृतेर्मूर्तिमास्थाय योगेन परमेश्वरी

मग, तो रूप तुला दिसले नाही हे जाणून, आणि आपल्या मूळ स्वरूपात स्थिर राहून, परमेश्वरी योगाच्या सामर्थ्याने प्रकृतीचे रूप धारण करते.

तं शशाक पुनर्द्रष्टुं हरस्य च महात्मनः ततस्ते लयमाधाय योगिनः पुरुषस्य तु

तेव्हा ती पुन्हा त्या महात्मा हरासह त्याला पाहू शकली; आणि योगीजनांनी विलय साधून त्या पुरुषाला अनुभवलं.